Vijf vragen Britse Olietanker

Britse tankercrisis vergroot kans op inzet Nederlands fregat in Straat van Hormuz

Groot-Brittannië stuurt een tweede oorlogsschip naar de Straat van Hormuz en heeft Europese landen gevraagd een gezamenlijke missie in de Golf op touw te zetten. Kan Londen op steun rekenen?

Amerikaanse mariniers in de Straat van Hormuz. Beeld EPA

Wat is de achtergrond van het Britse verzoek aan Europese bondgenoten om hun marine uit te laten varen naar de Golf?

De Iraanse Revolutionaire Garde enterde eind vorige week de Britse olietanker Stena Impero in de Straat van Hormuz en legde het schip daarna aan de ketting in een Iraanse havenstad. De actie was een vergelding voor de aanhouding van een Iraanse olietanker door de Britten nabij hun kroonkolonie Gibraltar. Volgens officieuze berichten onderhandelen Londen en Teheran over het ruilen van de geconfisqueerde schepen. De 23-koppige bemanning van de Stena Impero maakt het goed, volgens personeelsleden van een Indiaas consulaat in Iran die deze week het schip bezochten. De meeste opvarenden zijn afkomstig uit India. De Iraanse staats-tv toonde beelden van ontspannen bemanningsleden. Ze hebben volgens de eigenaar van het schip telefonisch contact gehad met familieleden.

Wat vragen de Britten van Nederland en andere Europese landen?

De Britten willen een Europees vlootverband om de koopvaardij te beschermen tegen Iraanse ‘staatspiraterij’, zoals zij dat noemen. Een Britse marineschip wist eerder een aanval op een tanker te verhinderen, maar zulke vaartuigen zijn niet opgewassen tegen de snelle Iraanse scheepjes, zoals het geval van de Stena Impero aantoont. Deze week besloot Londen een tweede oorlogsschip naar de Golfregio te sturen om Britse vrachtschepen te escorteren. Dat gebeurt in afwachting van de komst van Europese marineschepen. Nederland, dat ook om een bijdrage is gevraagd, aarzelt. Ten onrechte, vindt oud-marineofficier Michiel Hijmans, die als commandant van internationale vlooteenheden onder meer betrokken was bij de bestrijding van piraterij voor de kust van Somalië. Hij noemt een Europese maritieme missie ‘uitstekend’: ‘We laten Iran zien dat we elkaar beschermen.’

Het kabinet buigt zich ook over een vergelijkbaar Amerikaans verzoek. Welke optie is het aantrekkelijkst?

De Europese, zegt oud-VVD-Kamerlid Han ten Broeke, verbonden aan het Haagse Centrum voor Strategische Studies. ‘Het Amerikaanse verzoek is ongemakkelijk, omdat Washington deels verantwoordelijk is voor de opgelopen spanningen in de Golf.’ De VS trokken zich eenzijdig terug uit het internationale nucleaire akkoord met Iran en verscherpten de sancties tegen het land. Europa en de andere betrokken partijen (Rusland, China) willen de deal overeind houden. Ten Broeke noemt een Europese missie ‘een unieke kans om druk op Iran uit te oefenen’. Iran weigert met de VS te praten, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo zei deze week wel een dialoog te willen. Ten Broeke: ‘De Europeanen kunnen mogelijk het pad naar de onderhandelingstafel effenen voor zowel de VS als Iran, mits ze hun eigen belangen in de Golf serieus verdedigen.’

Nederland onderzoekt de mogelijkheden en risico’s van de inzet van tenminste één fregat. Welke zijn dat?

Volgens defensiedeskundigen kan Iran een soort ‘guerrillaoorlog op zee’ voeren met de razendsnelle scheepjes van de Revolutionaire Garde, die beschikken over raketwerpers en explosieven. Marineschepen zijn niet toegerust op zo’n oorlog. Andere deskundigen stellen dat Iran geen Europese oorlogsbodems zal aanvallen, omdat het land Europa nodig heeft voor het redden van de nucleaire deal.

In Den Haag wordt gefluisterd dat, als het tot inzet komt, de Zr. Ms. Van Speijk de voorkeur heeft. Het fregat beschikt onder meer over sensoren om kleine scheepjes op te sporen en wapens om raketaanvallen af te slaan. Nederland kan er volgens oud-marineman Hijmans ook voor kiezen om mariniers aan boord van vrachtschepen te plaatsen, zoals op verzoek van Nederlandse reders eerder gebeurd is voor de Somalische kust. Bovendien staat de nieuwe Wet ter Bescherming Koopvaardij bewapende particuliere beveiligers op schepen toe.

Wat is de juridische grondslag van een marinemissie in de Golf?

Een gevoelig punt voor het kabinet, weet oud-Kamerlid Han ten Broeke. In het regeerakkoord staat dat Nederland ‘bij voorkeur’ militaire missies uitvoert onder een volkenrechtelijk mandaat. Nederland is huiverig sinds het in 2003 politieke steun gaf aan de Amerikaanse invasie in Irak, zonder dat er een deugdelijk mandaat was. Een resolutie van de VN-Veiligheidsraad is het mooist, maar volgens politiek waarnemers niet haalbaar. Volgens Ten Broeke kan een operatie plaatsvinden met een beroep op het internationale zeerecht. ‘Het gaat om de bescherming van de vrije doorvaart van de koopvaardij.’ De Koninklijke Nederlandse Redersvereniging (KNRV) maakt zich zorgen over de veiligheid van zeevarenden. Daarom spreekt Ten Broeke over het recht op zelfverdediging.

Het is moeilijker voor Nederland om nee te zeggen tegen de Britten dan tegen het Amerikaanse verzoek. Toch aarzelt Den Haag nog, net als Duitsland. Wel hebben Italië, Denemarken en Frankrijk volgens EU-diplomaten de Britten al medewerking toegezegd. Als het kabinet ja zegt, zal de Tweede Kamer benieuwd zijn naar de geweldsinstructies van de uitgezonden militairen. Marineschepen moeten ‘waarschuwingsschoten kunnen lossen en zo nodig vuren op schepen en helikopters’, zei Mark Gray, een voormalige Britse marine-officier, tegen persbureau Reuters. ‘Anders zullen de Iraniërs de bescherming van koopvaardijschepen als bluf beschouwen en toch aan boord gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden