Britse premier May: Rusland moet zenuwgasaanval voor woensdag uitleggen, anders volgen represailles

Het Kremlin moet voor woensdag laten weten hoe het kan dat een Russisch zenuwgas is gebruikt bij een moordaanval op een voormalige KGB-agent en diens dochter in Salisbury, ruim een week geleden. Dat ultimatum heeft Theresa May maandag gesteld in het Lagerhuis. Als de Russen niet met een deugdelijke verklaring komen, dan gaat Londen ervan uit dat ze een chemische aanval op Brits grondgebied hebben uitgevoerd. Represailles zal de Britse premier morgen (woensdag) bekendmaken.

Als de Russen niet met een deugdelijke verklaring komen dan gaat Londen ervan uit dat ze een chemische aanval op Brits grondgebied hebben uitgevoerd. Dat zei Theresa May maandag in het Lagerhuis. Foto afp

Vanaf het moment dat bekend werd dat het doelwit van de gifgasaanval de 66-jarige oud-spion Sergei Skripal was, gaat de verdenking uit naar het Kremlin. Vladimir Poetin had immers gezegd dat landverraders hun leven niet veilig zijn. Bovendien zijn er eerder dergelijke moorden gepleegd op Brits grondgebied, zoals de moord met een 'gifparaplu' op de Bulgaarse dissident Georgi Markov en de nucleaire vergiftiging van ex-spion Aleksandr Litvinenko. Belangrijk is dat nu voor het eerst ook Britse burgers gewond zijn geraakt.

Gespierde taal

Anders dan haar minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson, die twee dagen na de moordaanslag al sprak over sancties jegens de Russen, was May terughoudend. Ze wilde eerst het technische onderzoek afwachten naar het gebruikte gas. Dat blijkt Novitsjok te zijn, vervaardigd door het Russische leger. Volgens de Britten zijn er nu twee mogelijkheden: het is het werk van de Russische staat of de Russen hebben de controle verloren over hun massavernietigingswapens. De Russische ambassadeur in Londen mag het antwoord geven.

De gespierde taal van May staat in contrast met haar onwil, destijds, om als minister van Binnenlandse Zaken de poloniummoord op Litvinenko te onderzoeken. Dat paste bij de gewoonte van achtereenvolgende Britse regeringen om geen vraagtekens te zetten bij criminele activiteiten van Russen op het eiland, of het nu gaat om het witwassen van geld of afrekeningen. Pas na een lang juridisch gevecht van diens weduwe werd bekend dat de gruwelijke moord op Litvinenko waarschijnlijk in opdracht van Poetin was gepleegd.

Staatsterreur

De vraag is wat Londen nu gaat doen als het inderdaad om staatsterreur gaat. Vrijwel zeker zullen diplomaten - mogelijk ook de ambassadeur - het land worden uitgezet. Ook zullen de voetballers niet door bobo's worden vergezeld naar het wereldkampioenschap. Daarvan zal Poetin, die zondag zal worden herkozen als president, niet wakker liggen. Maar zullen de Britten de kwestie aandragen bij de Navo in het kader van 'artikel 5', de 'een voor allen, allen voor een'-clausule? Of brengen ze het te berde bij de VN-veiligheidsraad? Gaan ze lobbyen in Brussel?

Er gaan steeds meer stemmen op om visa in te trekken van oligarchen die dicht bij Poetin staan, of zelfs hun bezittingen te confisqueren. Een van de superrijken op wie de schijnwerpers zullen komen te staan is Chelsea-eigenaar Roman Abramovitsj. Van hem is bekend dat hij bevriend is met de Russische leider, die hij zelfs een jacht van 30 miljoen euro zou hebben gegeven. Een andere is Oleg Deripaska, de aluminiummagnaat die ooit de prominente politici George Osborne en Peter Mandelson aan boord van zijn jacht had.

Inreisverbod

Een andere maatregel die Poetin kan treffen is het, in navolging van Amerika, introduceren van een Magnitski-wet, een inreisverbod voor mensen die hun rijkdom op onduidelijke wijze hebben verworven. Deze wet is vernoemd naar Sergei Magnitski die in 2009 overleed na te zijn mishandeld in een Russische cel. Deze Russische zakenman bracht indertijd het grootste belastingschandaal uit de Russische geschiedenis aan het licht, waarbij een maffiabende betrokken was die banden zou hebben met het Poetin-regime.

Een Russische zakenman, Alexander Perepelitsjny, die hierover informatie had verstrekt werd in 2012 dood aan aangetroffen bij zijn villa in Surrey - een sterfgeval dat nooit echt is onderzocht. Volgens Magnistki's vriend en advocaat Bill Browder, die onvermoeibaar strijdt tegen Poetin, was deze passiviteit van hogerhand opgelegd.

De Conservatieve Partij staat ondertussen onder druk om bijna een miljoen euro aan donaties van Russische rijken, onder wie ook Poetin-critici, terug te geven. Het was het eerste onderwerp dat oppositieleider Jeremy Corbyn ter sprake bracht in zijn reactie op May's bekendmaking. De Labourleider, die geregeld te gast is geweest bij de Russische staatstelevisie, pleitte voor een 'stevige dialoog' met het Kremlin.