Analyse Verdeeldheid over Brexit

Britse politiek weerspiegelt verdeeldheid van het land, Brexitcrisis lijkt alleen maar onoplosbaarder te worden

Een anti-Brexit-betoger wordt zaterdag tijdens een demonstratie voor de ambtswoning van de premier in Downing Street in bedwang gehouden door een politieman. Beeld AFP

De chaos is compleet in de Britse politiek, nu het parlement uitstel van de Brexit heeft bedongen en premier Johnson vastbesloten blijft het referendumresultaat uit te voeren. Hoe staan de verschillende spelers er nu voor?

Driemaal zullen vooraanstaande Lords en Ladies van het Britse Hogerhuis begin deze week hun hoeden afnemen in de richting van een terugtredende delegatie Lagerhuisleden. Het is een onderdeel van de eeuwenoude ceremonie waarmee het krankzinnigste parlementaire zittingsjaar ooit wordt beëindigd. Achter dit Britse kostuumdrama gaat een onoplosbare Brexitcrisis schuil, een politieke patstelling die de eilandnatie niet eerder heeft mogen aanschouwen. 

Regering en parlement kunnen geen kant meer op, terwijl de twee grote politieke partijen op het punt staan te breken. Premier Boris Johnson lijkt reeds na een paar werkweken een gebroken man te zijn. Zijn adviseurs, onder leiding van de van ‘anarchisme’ betichte Dominic Cummings, koesteren nog steeds het heilig geloof dat verkiezingen te winnen zijn, wanneer ze ook worden gehouden. Maar de tegenstellingen zullen er niet door verdwijnen. Integendeel.

De regering

De Lagerhuisdebatten hebben een iconische foto opgeleverd: Jacob Rees-Mogg die achteroverleunend op het regeringsbankje zit, als een patiënt van Sigmund Freud of een model voor diens kleinzoon Lucian. Oppositieleden reageerden woedend, lazen arrogantie en minachting in deze pose. Het droeg in ieder geval bij tot het idee dat de regering een diepe afkeer koestert van de volksvertegenwoordiging. 

Zelden is de verhouding tussen uitvoerende en wetgevende macht zo slecht geweest. Onder Theresa May, die het parlement als een autocratische koningin buitenspel had willen zetten bij de Brexit, was de regering middels een motie al veroordeeld voor minachting van het parlement. De sfeer is er niet beter op geworden na het aantreden van Boris Johnson. 

Niet alleen omdat deze Conservatief veel afkeer oproept onder parlementariërs, maar ook omdat hij Dominic Cummings had aangesteld als zijn speciale adviseur. Cummings had vorig jaar de woede van Lagerhuisleden gewekt door ondanks herhaaldelijke oproepen niet te verschijnen als getuige bij een  parlementaire commissie die wanpraktijken bij de referendumcampagne onderzocht. Hij was ook de man achter de beslissing het parlement naar huis te sturen, in een poging om verkiezingen te forceren. Met één factor had hij bij zijn speltheorie geen rekening gehouden: dat Labour bij nader inzien nu toch geen verkiezingen wil.

Hierdoor is Johnson, ontdaan van zijn krappe meerderheid, vakkundig vastgezet. De premier lijkt vastbesloten te zijn om het Brexit-referendumresultaat in de praktijk te brengen. Hij heeft gesuggereerd de uitstelwet te zullen negeren, wat kan leiden tot zijn arrestatie en gevangenschap (martelaarschap volgens de brexiteers). Zijn oude baas Charles Moore heeft hem aangeraden in staking te gaan. 

Een andere optie is op te stappen en tegen oppositieleider Jeremy Corbyn te zeggen: doe jij het maar. Aan het begin van de rampweek had Johnson een Jack Russell naar Downing Street 10 gehaald. Het bracht een wijsheid van Harry Truman in herinnering: ‘Als je een vriend in de politiek wilt, neem een hond.’

Het parlement

Voor de tweede keer binnen een maand besloot The Kennel Club and Dogs Trust vorige week de Westminster Dog of the Year-verkiezingen uit te stellen, dit vanwege zorgen om de veiligheid van deelnemende parlementariërs. Als Britten zich gedwongen zien om een hondenshow af te gelasten, is dat meestal een teken dat er iets ernstigs aan de hand is. 

Dat de situatie allengs grimmiger wordt, bleek ook zaterdag toen de politie voor- en tegenstanders van de Brexit uit elkaar moest houden en arrestaties verrichtte. Het EU-gezinde Lagerhuislid Anna Soubry zag voor haar eigen veiligheid af van een toespraak. De strijd tussen ‘het volk’ en ‘de volksvertegenwoordigers’ verplaatst zich zo naar de straat.

Het is er allemaal het gevolg van dat het House of Commons de bijnaam ‘Moeder van alle Moderne Parlementen’ heeft waargemaakt. Waar in Europa is het mogelijk dat een parlement op de stoel van de regering gaat zitten? Dat is precies wat er afgelopen week is gebeurd in Londen. Met deze coup heeft het een No Deal-Bexit tegengehouden, hoopt het parlement. 

Niet moet worden vergeten dat het Lagerhuis zichzelf in een penibele situatie heeft gebracht. Op 28 mei 2016 stemden alle Lagerhuisleden, op de Schotse nationalisten en de Conservatief Kenneth Clarke na, voor een volksraadpleging. Daarmee gaven ze de macht tijdelijk uit handen. Officieel was het Brexitreferendum raadgevend, maar het is nooit als zodanig gepresenteerd. 

Toen een kleine meerderheid van de Britse kiezers voor een Brexit stemde, zat het Remain-gezinde Lagerhuis met een probleem. De directe democratie, een soort Deliveroo-democratie, kwam in het vaarwater van de vertegenwoordigende democratie. Na van de schok te zijn bekomen, besloot het Lagerhuis terug te vechten. 

Zonder gevaar is dit gevecht niet, omdat het de indruk wekt ‘de wil van het volk’ te willen negeren. Het heeft geleid tot de huidige impasse, die de verdeeldheid van het land weerspiegelt. De volksvertegenwoordigers hebben er geen blijk van gegeven te weten hoe het nu verder moet. Nieuwe verkiezingen? Nieuw referendum? Nieuwe deal? Intrekken van de Brexit? 

Alles is mogelijk, maar niets maakt een einde aan de verdeeldheid.

De Labour Partij

De Labour Partij heeft meer Brexitposities dan de Kamasutra, zo klinkt het vaak in Westminster. Het laatste standje is wel heel ingewikkeld. 

In het veelbekeken televisieprogramma Question Time legde Emily Thornberry, beoogd minister van Buitenlandse Zaken, uit dat haar partij een nieuwe deal met Brussel gaat sluiten, eentje waarbij de Britten in de douane-unie blijven, wat als voordeel heeft dat het Ierse grensprobleem deels verdwijnt. 

Toen kwam het: de partij wil ook een nieuw referendum, waarbij de meeste fractieleden voor Remain campagne zullen voeren, ofwel tegen het door de partij met de EU te sluiten Brexitakkoord. Het gelach in de televisiestudio hield lang aan. 

Reden voor Labours verlammende spagaat is het feit dat de partij zowel de meest Brexitgezinde als de meest Remaingezinde kiesdistricten vertegenwoordigt. En dan wordt de EU-gezinde fractie ook nog eens door een euroscepticus geleid. Zo vaag mogelijk blijven was jarenlang het devies van Corbyn, maar dat is niet lang meer vol te houden.

De Conservatieve Partij

Boris Johnson dreigt de zevende Conservatieve premier te worden die wordt opgevreten door het Europese vraagstuk. Dit keer lijkt zijn partij te worden meegesleurd. ‘Hoe is het, in de naam van alles wat goed en heilig is, mogelijk dat er geen plaats is voor Nicholas Soames in onze partij’, beweerde Ruth Davidson, nadat de kleinzoon van Churchill uit de fractie was gezet. Zelf had de Schotse Conservatief een week eerder de partij vaarwel gezegd, een nieuwe stap in de transformatie van de Conservative and Unionist Party naar een partij van Engelse nationalisten. 

Veel gematigde Tories herkennen hun eigen partij, die de weg lijkt te volgen van de Republikeinen in de Verenigde Staten, niet meer terug. In het weekeinde trad minister Amber Rudd af, boos over de gang van zaken in Downing Street. Op hun beurt zijn de brexiteers woedend over de contacten die de rebellen blijken te onderhouden met Brussel. Het referendum was bedoeld om de partij bijeen te houden, maar het averechtse is bereikt. David Cameron heeft heel wat uit te lekken in zijn memoires die komende weken verschijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden