Britse politici zijn vaak extreem-rechts te slim af

NA DE OVERWINNING van Jean-Marie Le Pen in Frankrijk betogen alle Britse kranten dat Groot-Brittannië geen Frankrijk is; alsof de Britten betere mensen - want minder racistisch - zouden zijn dan de Fransen....

Peter de Waard

Dat laatste is zeker niet waar. Racisme is in Groot-Brittannië een minstens zo gevoelig onderwerp als in de rest van Europa. Gewelddadigheden tegen buitenlanders komen er net zozeer voor. De moord op de tiener Stephen Lawrence en vooral de nasleep daarvan hebben tot grote morele verontwaardiging geleid. En de rassenrellen, die in de zomer van vorig jaar in verschillende industriesteden oplaaiden, hebben duidelijk gemaakt dat Groot-Brittannië allesbehalve een harmonieuze samenleving is.

Niettemin hebben extreem-rechtse partijen in Groot-Brittannië nooit echt een voet aan de grond gekregen. Er zijn in de hele geschiedenis fascistoïde stromingen geweest, maar die hebben nooit grote massa's kunnen aanspreken.

Een van de oorzaken is dat Groot-Brittannië door de koloniale geschiedenis langer dan andere Europese naties een thuis- en vluchthaven is geweest voor minderheden. Daarnaast discrimineren Britten cultureel-historisch gezien eerder op grond van afkomst en status dan op grond van ras. Groot-Brittannië is altijd een klassensamenleving geweest, waarin kinderen van Engelse Lords en Indiase maharadja's gezamenlijk de universiteiten van Cambridge en Oxford bevolkten en met evenveel dedain neerkeken op andere groepen.

Een andere oorzaak is dat er aan de rechterkant van de Conservatieven weinig ruimte is. De Conservatieven zijn traditioneel nationalistischer en behoudender dan andere grote rechtse stromingen in Europa. In het verleden kon iemand als Enoch Powell zelfs binnen deze partij doorstoten naar de top. Sinds Labour meer naar het midden is opgeschoven, hebben de Conservatieven zich nog meer als rechts en nationalistisch geprofileerd.

De Tories zijn op dit moment zo anti-Europees - de partij is principieel tegen de invoering van de euro en een deel zou zelfs de EU willen verlaten - dat ultrarechts in dat opzicht al een wapen is ontnomen om zich tegen de gevestigde politiek af te zetten. Ook ten aanzien van het inperken van de stroom van asielzoekers kan het Conservatieve standpunt wedijveren met dat van Le Pen of Haider.

Maar niet alleen de Conservatieven, ook de regerende Labourpartij waakt ervoor dat ultrarechts een punt kan scoren met de stijgende criminaliteit en problemen met de opvang van asielzoekers. Hoewel premier Tony Blair de politiek van Le Pen als 'walgelijk' heeft afgeschilderd, wil de partij de onrust over de grote stroom van vluchtelingen in de Britse samenleving niet negeren.

Peter Mandelson, een van de ideologen van de zogenoemde Derde Weg, zei deze week dat New Labour zich van de Franse socialisten onderscheidt doordat deze partij populistische opvattingen ten aanzien van criminaliteitsbestrijding en immigratieperking niet uit de weg gaat.

De huidige minister van Binnenlandse Zaken David Blunkett, die al enige tijd heel hard bezig is om via allerlei maatregelen de aantrekkingskracht van Groot-Brittannië op vluchtelingen te verminderen, kondigde gisteren aan dat 'kinderen van asielaanvragers in de eigen centra onderwijs zullen krijgen, om te voorkomen dat lokale scholen worden overstroomd'. 'De huidige fricties met de opvang van asielzoekers mogen de BNP en andere extreem-rechtse partijen niet in de kaart spelen', zei Blunkett, die daarmee liet zien op deze wijze een gevaarlijke tendens te willen bestrijden.

Blunkett - maar ook andere Labour-politici - willen het hele land mobiliseren om te voorkomen dat de de British National Party volgende week donderdag in navolging van Le Pen zal stunten bij de lokale verkiezingen. Tot nu toe is de aanhang van de BNP gemiddeld nauwelijks boven de 1 procent uitgekomen. Maar in enkele oude industriesteden met grote economische en sociale problemen wist de partij vorig jaar al opvallend goede resultaten te boeken.

De rest van het land, waaronder Londen met zijn grote gekleurde bevolking, gaat het op dit moment economisch voor de wind, zodat de BNP vooralsnog geen enkele kans heeft om net als het Front National in Frankrijk de tweede politieke stroming van het land te worden. Daarnaast hebben de Britten nog een voordeel: het Britse kiesstelsel met zijn districtindeling geeft kleine extremistische partijen nauwelijks kans om daadwerkelijk tot politieke organen door te dringen en daar voor zichzelf jarenlang propaganda te maken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden