Britse politici misleidden volk in BSE-schandaal

De BSE-crisis wordt in Groot-Brittannië beschouwd als een nationale tragedie. Maar er zullen geen koppen rollen. De nabestaanden zijn boos....

Britse politici en ambtenaren hebben het publiek herhaaldelijk misleid over het gevaar van de gekkekoeienziekte BSE voor de menselijke gezondheid. Maar zij hebben niet meegewerkt aan een opzettelijke cover-up-operatie.

Dit concludeert een onderzoekscommissie die gisteren haar eindrapport over de grootste nationale tragedie sinds de oorlog uitbracht. De commissie onder leiding van Lord Phillips is zeer kritisch over de houding en handelwijze van de voormalige Conservatieve regeringen en talrijke verantwoordelijke ambtenaren in de rundvleescrisis, maar wijst geen zondebokken aan. Wel zegt de commissie dat het gevaar van BSE voor de volksgezondheid consequent is onderschat en somt genadeloos alle fouten op die ertoe hebben geleid dat in Groot-Brittannië 74 mensen zijn overleden aan de menselijke variant van BSE, de ziekte van Creutzfeldt-Jakob.

De commissie erkent dat politici en ambtenaren op het verkeerde been zijn gezet door wetenschappers die tot vier jaar geleden grote twijfels hadden over een verband tussen BSE en Creutzfeldt-Jakob. Maar zij hebben zich hierop te veel blindgestaard en alle andere signalen genegeerd. Vooral neemt de commissie de politiek kwalijk dat zij daarbij alle terughoudendheid en voorzichtigheid liet varen. In plaats van zich een uitgebalanceerd oordeel te vormen, stortten politici 'zich overijverig op de promotie van het Brits rundvlees als veilig'.

De premiers Thatcher en Major namen daarbij het voortouw. Minister van Landbouw John Gummer voerde in 1990 zelfs voor het oog van de camera zijn dochtertje een Britse beefburger, vlak nadat op de universiteit van Bristol al was ontdekt dat BSE overdraagbaar was op katten. De commissie kritiseert ook de slechte communicatie en de bureaucratie: elk signaal dat erop wees dat er wel iets aan de hand was, werd niet of veel te laat doorgegeven.

Volgens de commissie is BSE een direct gevolg van de intensieve veehouderij. Het eerste geval werd in 1986 in Groot-Brittannië ontdekt, maar werd niet direct aan de grote klok gehangen. Het duurde tot 1989 voordat de eerste maatregelen werden genomen. In 1995 viel het eerste menselijke slachtoffer. Pas een jaar later werd de relatie tussen BSE en Creutzfeldt-Jakob ook door de wetenschap aangetoond.

De Commissie wijst naast de beide premiers ook de voormalig minister van Gezondheidszorg Kenneth Clarke en de drie achtereenvolgende ministers van Landbouw in de Conservatieve regeringen aan als verantwoordelijke functionarissen. Ook wordt de ambtenarij niet gespaard: met name het toenmalig hoofd van de veterinaire dienst wordt verweten de gevaren veel te makkelijk te hebben weggewuifd.

Hierdoor is het volk volgens de commissie misleid. Maar geen van de functionarissen heeft volgens de commissie bewust gelogen. Evenmin was sprake van een opzettelijke cover-up met het doel de belangen van de Britse landbouw en vleesindustrie veilig te stellen. De commissie wil dan ook geen speciale personen beschuldigen van strafbare nalatigheid. Volgens Lord Phillips heeft vooral het systeem gefaald. De huidige Labourregering kondigde gisteren aan dat de nabestaanden van slachtoffers kunnen rekenen op financiële schadeloosstelling. Hiertoe zal een steunfonds worden gecreëerd, Ook mensen die nu aan de ziekte lijden of deze ziekte nog zullen krijgen, kunnen een beroep doen op de overheid.

Ex-premier Major bood gisteren in het Lagerhuis openlijk zijn excuses aan voor het desastreuze beleid in het BSE-schandaal. Maar een aantal nabestaanden van slachtoffers was niet blij met het rapport. Zij hadden gehoopt op een harder oordeel over de handelwijze van bepaalde personen. Nu moeten ze zich troosten met miljoenen en een aantal 'sorry's'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden