Britse partijen verdeeld over relatie met VS

Na het Nederlandse en Franse 'nee' is er in Groot-Brittannië bij Labour en Conservatieven consensus over Europa. Maar er is een nieuwe splijtzwam: de 'speciale relatie met de VS'....

'L'Europe est finie?' luidde maandagmiddag een van de thema'svan een Labour-bijeenkomst in Brighton. Is Europa dood? Nee,Europa is niet dood, verzekerde Denis MacShane, de voormaligestaatssecretaris van Europa. Maar dit keer werd niemand boos ophem. Zelfs in Brighton leidt het onderwerp Europa niet meer totverhitte debatten en emotionele uitbarstingen.

Na het Franse en Nederlandse nee is Europa niet langer eenheikel onderwerp op de politieke conferenties. Nadat vijftig jaarlang gedelegeerden het jaarlijkse partijcongres gebruikten omurenlang de degens te kruisen over Europese integratie, heerster nu algemene consensus over het Europese beleid. Niemand wilmeer de euro en niemand wil meer de Europese Grondwet nu demensen op het vasteland die ook niet meer willen.

Chris Brown van de London School of Economics (LSE) isverbaasd hoe eensgezind de partijen zijn over Europa. 'Zelfs degrootste voorstanders van de euro en de grondwet hoor je nietmeer. Dat is niet alleen het geval binnen Labour maar ook binnende Conservatieve Partij. Vijftig jaar waren deze partijenverdeeld over Europa. Nu heerst er algemene consensus en kanzelfs een eurofiel als Kenneth Clarke zich kandidaat stellen voorhet Conservatieve leiderschap.'

Maar het is daarmee in deze partijen niet meteen koek en ei.De splijtzwam Europa is ingeruild voor een andere splijtzwam: de'speciale relatie' met de Verenigde Staten. Het voortdurendegeweld in Irak heeft dit debat op scherp gezet. 'Het is een andersoort debat', zegt partijlid Peter Stevenson. 'Wat in Brusselgebeurt, beïnvloedt direct ons dagelijkse leven. Voor de'speciale relatie' met de VS geldt dat veel minder. Dat speeltzich veel verder van huis af.'

Het idee van de zogenoemde 'speciale relatie' werd voor heteerst gelanceerd door Winston Churchill in de hoop de Amerikanendaarmee te kunnen overreden de Britten in de oorlog te helpen.Tijdens het Korea-conflict werd in 1952 de 'speciale relatie'door Churchill zelf vernieuwd. Maar de 'speciale relatie' stondook regelmatig onder druk. De VS bleven afzijdig tijdens Suez,Groot-Brittannië tijdens het Vietnam-conflict.

Margaret Thatcher en Ronald Reagan brachten een nieuw elanin de speciale relatie. In 1986 mochten de VS Britse basesgebruiken voor bombardementen op Libië. 'Maar het was geenkritiekloos volgen', zegt Lord Garden, de Liberaal-Democatischeschaduwminister op een van de bijeenkomsten in Brighton. 'Zo wasMargaret Thatcher verontwaardigd dat zij verrast werd door deAmerikaanse inval in Grenada. Pas onder Tony Blair en George Bushis het een kritiekloze relatie geworden. Blair doet precies alleswat Bush zegt.' De Britse premier viel het afgelopen weekeindezelfs de BBC aan, omdat de nationale zender in het verslag overde orkaan Katrina te veel een anti-Bush sentiment had latendoorklinken.

Tot nu toe beperkte het verzet tegen de oorlog in Irak en hetinnige samengaan van Bush en Blair zich vooral tot delinkervleugel van Labour. Als gevolg van de dood van Robin Cookzijn die echter hun belangrijkste spreekbuis kwijtgeraakt. Nuklinken er steeds meer bedenkingen uit de rechtervleugel van departij. Zelfs sommige Blairites zeggen nu openlijk te hopen datonder Gordon Brown een andere wind zal gaan waaien. Lord Gardenbetwijfelt dit: 'Ook Brown is pro-Amerikaans. Hij houdt zijnvakanties zelfs altijd op Cape Cod.'

Chris Brown denkt dat onder Blairs opvolger de discussie overde 'speciale relatie' daardoor wordt aangezwengeld. 'DeLabour-achterban wil meer afstand. Het hangt er uiteraard vanafwie de nieuwe president in de VS zal worden. Maar er is groeiendeonvrede over de nauwe band met de VS. Irak is daarvan niet eensde oorzaak, eerder de katalysator. Er is vijftig jaar geruziedover de relatie met Europa, er zou nu wel eens vijftig jaarkunnen worden geruzied over de relatie met de VS.'

Dit geldt niet alleen voor Labour. Ook binnen deConservatieve partij is het thema Europa plotseling een stilledood gestorven. De Tories, die volgende week hun partijcongreshouden in Blackpool, waren de laatste jaren mogelijk nog meerverdeeld over verdergaande Europese integratie dan Labour. Maarnu erkent zelfs Kenneth Clarke - de voormalige minister vanFinanciën die zo vaak zijn nek voor Europa uitstak - datintroductie van de euro in Groot-Brittannië van de baan is.Clarke en Gordon Brown zitten op vrijwel dezelfde lijn overEuropa. 'Als zij in 2009 allebei partijleider zullen zijn, danzal Europa in dat jaar geen verkiezingsthema zijn', voorspelt eenLabour-afgevaardigde. Het verschil is echter dat Brown zich voorde oorlog in Irak heeft uitgesproken en Clarke tegen.

Binnen de Conservatieven is net als binnen Labour groteverdeeldheid over de 'speciale relatie' met de VS. 'Net op hetmoment dat er binnen de Tories consensus is over Europa is ertotale anarchie over de relatie met de VS', stelt Chris Brown.

'Aan de ene kant staan de tegenstanders van de oorlog -behalve Clarke ook coryfeeën als Douglas Hurd - en aan de anderekant de voorstanders, zoals de aftredende partijleider MichaelHoward en een aantal nieuwkomers zoals de liberaleinternationalist David Cameron. Als er verdeeldheid heerst, ishet wel over dit onderwerp. En ik denk niet dat het voor kortetijd is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden