Britse monarch doet in principe geen afstand

Koningin Elizabeth blijft waarschijnlijk tot haar dood koningin. Charles wacht en wacht.

Bij de viering van het diamanten jubileum van koningin Elizabeth, een klein jaar geleden, kwam het satirische blad Private Eye met een gewaagde, maar al te ware omslag. Te zien is een foto van de Britse koninklijke familie tijdens een kerkdienst. Vanuit de achtergrond roept iemand 'Long Live The Queen!' Bij het hoofd van kroonprins Charles, verdiept in de liturgie, staat een tekstballonnetje met de tekst 'Well, up to a point'.

De 64-jarige troonpretendent is het meest tragische lid van de familie-Windsor. Terwijl zijn leeftijdsgenoten gaan denken aan hun pensioen, of reeds aan het vissen en klussen zijn, wacht hij nog altijd op zijn eerste baan, die van koning. Sterker, hij heeft inmiddels een record verbroken. Op 19 april 2011 wachtte de Prince of Wales al 59 jaar, twee maanden en veertien dagen, langer nog dan Edward VII, de zoon van die andere eindeloos regerende koningin, Victoria. De tragiek schuilt hem vooral in het pijnlijke feit dat het langverwachte moment zal samenhangen met een groot persoonlijk verlies: de dood van zijn moeder. Immers, een Britse monarch doet in principe geen afstand van de troon.

Anders dan in de republikeinse monarchie Nederland waar, zo schrijft Jeremy Paxman in On Royalty, een monarch zijn functie als een gewone baan beschouwt, is het koningschap in het Verenigd Koninkrijk een soort goddelijke roeping, te vergelijken met de rol van de Paus.

In de Britse geschiedenis zijn abdicaties dan ook vrijwel altijd onvrijwillig gegaan. Richard II werd tijdens een verblijf in het buitenland van de troon gezet door zijn neef Henry Bolingbroke, terwijl Maria I van Schotland, de romantische koningin, in 1567 werd onttroond ten faveure van haar zoon Jacobus VI. Tijdens de Glorieuze Revolutie moest James II het land ontvluchten na een vijandige overname van het land door stadhouder Willem III van Oranje en zijn vrouw Maria II. In het moderne Verenigd Koninkrijk vereist een koninklijke abdicatie zelfs speciale wetgeving.

Dat is één keer nodig geweest. In 1936 zag koning Edward VIII zich voor een existentiële keuze gesteld: de liefde of de koninklijke roeping. Hij had namelijk een verhouding met Wallis Simpson: een gescheiden Amerikaanse. Het eerste feit zou leiden tot problemen met de staatskerk, terwijl het tweede vooral culturele botsingen met zich mee bleek te brengen. Wat dat laatste betreft, ging het niet altijd om grote zaken. 'Haar introductie van de Amerikaanse three-decker toasted club sandwich werd in de keuken van Balmoral Castle met even weinig enthousiasme begroet als een fles brandy in een Arabische moskee,' schreef Kirsty McLoad in Battle Royal. Er kon in ieder geval geen sprake van zijn dat deze wulpse dochter van een meelhandelaar uit Pennsylvania de titel 'koningin van het Verenigd Koninkrijk en keizerin van India' kon dragen.

Uiteindelijk volgde de koning zijn hart waardoor de Conservatieve premier Stanley Baldwin His Majesty's Declaration of Abdication Act 1936aan het Lagerhuis moest presenteren. In de middag van 11 december 1936, om acht minuten voor twee, deed de 42 jaar oude Edward VIII, na 326 dagen koning te zijn geweest, afstand van de troon. Hij vertrok naar Frankrijk waar hij een half jaar later trouwde met zijn Wallis. De twee, inmiddels Hertog en Hertogin van Windsor, gingen in Parijs wonen.

Zijn verlegen broertje Bertie had ondertussen met tegenzin de troon bestegen als George VI. Hij was danig teleurgesteld in de beslissing van zijn broer. Zijn oudste dochter Elizabeth, die in 1952 op 27-jarige leeftijd koningin werd nadat haar vader jong overleed, verweet haar oom een schandalig gebrek aan plichtsbesef.

Alleen al om die redenen zal ze, zo beweert historicus Andrew Roberts desgevraagd, tot haar dood koningin blijven. Dat kan nog jaren duren, gezien de goede gezondheid van de 86-jarige vorstin. Haar moeder werd, ondanks haar voorliefde voor gin-tonic, 101 jaar.

De enige onzekerheid is hoe ze zal reageren als haar man, prins Philip, er niet meer is. Voor Charles, die bang is dat hij eerder overlijdt dan zijn 'mummy', blijft het leven vooralsnog een koninklijke variant op Waiting for Godot. Hij doodt de tijd met biologisch boeren, het bepleiten van religieuze tolerantie, het behoud van monumentale gebouwen, de strijd voor een beter milieu en andere zaken ter verbetering van de wereld. Intussen zal hij, zeker na gisteren, stiekem een beetje jaloers kijken naar zijn negentien jaar jongere lotgenoot in Nederland, Willem-Alexander.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden