nieuws Brexit

Britse Lagerhuisleden beginnen vandaag met offensief om no deal te voorkomen

EU-gezinde Lagerhuisleden gaan vandaag een wetsvoorstel indienen waarin staat dat het Verenigd Koninkrijk de EU niet zonder akkoord kan verlaten. Conservatieven die hun steun verlenen aan deze wanhoopspoging een no deal te voorkomen, zullen waarschijnlijk uit de partij worden gezet. Ondertussen gaan de voorbereidingen voor nieuwe verkiezingen door.

Boris Johnson ziet nieuwe verkiezingen, heimelijk, met vertrouwen tegemoet. Beeld Getty Images

Het is een van de iconische beelden van de Brexitsoap geworden, van deze nationale re-enactment van de Engelse burgeroorlog uit de zeventiende eeuw: het spreekkatheder voor de deur van 10 Downing Street. En het stuk meubilair werd maandagnamiddag weer neergezet. Terwijl leden van de Conservatieve Partij in de achtertuin van de ambtswoning genoten van een late zomerborrel, verscheen premier Boris Johnson met de mededeling dat de kans op een nieuw akkoord met Brussel sinds zijn aantreden is toegenomen en dat de Britten eind oktober, geen mitsen of maren, het blok eindelijk verlaten.

Voor Johnson is er alles aan gelegen om de EU ervan te overtuigen dat de Britten serieus zijn met hun Halloween-Brexit, hoe groot de schade op eiland en vasteland ook kan worden. Zijn voorganger, Theresa May, dreigde dat ook aanvankelijk, getuige haar credo dat no deal beter is dan een slechte deal. Probleem was dat niemand haar geloofde. Wanneer het Lagerhuis die dreiging van tafel neemt, aldus Johnson, komt het nooit tot een betere deal. Dat EU-onderhandelaar Michel Barnier in de Boris-gezinde Sunday Telegraph had geschreven dat er niet getornd zal worden aan het bestaande akkoord, beschouwen de brexiteers als bluf.

Nadat Johnson vorige week voor een verrassing had gezorgd met zijn aankondiging het Lagerhuis vanaf volgende week vijf weken naar huis te sturen – officieel wegens het congresseizoen en de troonrede op 14 oktober – is het nu de beurt aan de parlementariërs om wraak te nemen door no deal wettelijk onmogelijk te maken. Voor Conservatieve rebellen als Philip Hammond en de populaire Rory Stewart betekent dit een existentiële keuze: carrière of landsbelang? Ze zouden dit weekeinde een ontmoeting hebben met Johnson, maar de premier bleek opeens andere verplichtingen te hebben.

Normaal gesproken zou de Chief Whip, de zweepmeester die moet toezien op de fractiediscipline, potentiële dwarsliggers chanteren of dreigend toespreken. Dat gebeurde dit keer niet, wat rebel David Gauke, tot voor kort minister van Justitie, tot de overtuiging bracht dat Johnson eigenlijk graag nieuwe verkiezingen wil. De premier moet er alleen voor zorgen dat hij ertoe gedwongen wordt. Immers, hij had tijdens de leiderschapscampagne herhaaldelijk beloofd geen verkiezingen te zullen organiseren totdat Brexit voltooid is. Hij herhaalde dat tijdens de genoemde toespraak op Downing Street, wie gelooft het?

Beloften

Eerder in de toespraak kwam Johnson met beloften die niet zouden misstaan in een verkiezingscampagne: 20 duizend extra agenten, moderniseren van ziekenhuizen en meer geld voor onderwijs. Docenten krijgen wat hem betreft een minimumsalaris van 30 duizend pond. In een interview met The Sunday Times waarschuwde Johnson zijn partijgenoten dat hen een ‘fundamentele keuze wacht tussen mijn ambitieuze agenda, waaronder het pompen van miljarden in de publieke sector, of een hard-linkse Labour-leider’. Tegelijkertijd probeert hij kiezers van Nigel Farage te paaien door van de Conservatieve Partij een soort nieuwe Brexit Party te maken.

Topadviseur Dominic Cummings, die politiek beschouwt als oorlog voortgezet met vreedzame middelen, gokt erop dat er genoeg kiezers zijn die een premierschap van Corbyn een grotere ramp voor het land vinden dan een no deal. Deze strateeg van het EU-referendum verheugt zich op een nieuwe, nog hardere strijd tegen de ‘elitaire Remainers’. Tijdens een toespraak  zei Tony Blair maandagochtend dat Cummings en Johnson verkiezingen - de datum 14 oktober is al gevallen - een valstrik zijn voor de Labour Party. ‘Onze regering is overgenomen door een bende van avonturiers’, oordeelde de EU-gezinde oud-premier.

In normale tijden staan oppositiepartijen te trappelen om nieuwe verkiezingen. Corbyn smeekt al twee jaar om een stembusgang, hopend dat de angst voor een no deal kiezers lokt die hem normaal gesproken zouden mijden. Maar de Labour-oppositie is opeens een stuk minder enthousiast geworden over nieuwe verkiezingen. Er is niet alleen de angst dat Johnson verkiezingen gaat winnen, waarna een no deal bijna niet meer is te voorkomen, maar ook de angst dat Johnson de verkiezingen pas gaat houden na de Brexit-deadline. Zo is de situatie ontstaan dat Labour verkiezingen zegt te willen, maar eigenlijk niet wil, en de Tories geen verkiezingen zeggen te willen maar eigenlijk staan te springen.

Liever dan een electorale gok werkt het Remain-verbond, bestaande uit Labour, de Schotten, de Liberaal-democraten en de Conservatieve rebellen, aan een noodwet die no deal moet voorkomen. Wanneer de pro-EU-alliantie het beheer over de parlementaire agenda tijdelijk weet te veroveren en de Conservatieve meerderheid nog verder slinkt, zijn verkiezingen onafwendbaar. Maar hoe deze forceren? Als Labour geen motie van wantrouwen indient, moet de regering in wezen een motie van wantrouwen tegen zichzelf indienen en hopen op dat tweederde van de Lagerhuisleden ermee instemmen. Dat is Boris in Wonderland.

Wat de regering ook kan doen, is een noodwet maken die het weer makkelijker maakt om verkiezingen uit te schrijven. Maar hoe optimistisch Cummings ook is, het blijft een alles-of-nietsgok. Oerbrexiteer Nigel Farage, zo schreef politicoloog Matthew Goodwin in het online magazine Unherd, geeft de Conservatieven niet zomaar vrij baan. Bij de recente tussentijdse verkiezing in Wales verloren de Conservatieven een zetel omdat de Brexit Party kostbare stemmen wegsnoepte. ‘Daar zien we een een grote Brexit-ironie’, beweert Goodwin, ‘namelijk dat de man die zijn leven in het teken van Brexit heeft gesteld, voorkomt dat deze plaats gaat vinden.’

Wat gebeurt er dinsdag?

Om half twee Nederlandse tijd komt het Lagerhuis dinsdagmiddag weer bijeen na een lang zomerreces. Om een minuut over half twee zullen leiders van de anti-Brexit-alliantie een zogeheten Standing Order neerleggen, ofwel een procedure op gang brengen waarmee het Lagerhuis tijdelijk de agenda kan afpakken van de Leader of the House, de bekende Brexiteer Jacob Rees-Mogg. 

Ze zullen worden geholpen door de EU-gezinde Speaker, maar hebben ook steun nodig van een klein deel van de regeringsfractie. Dat zal geen probleem zijn. Ze kunnen zes extra zittingsdagen regelen, waaronder vrijdag, zaterdag en zondag, dagen waarop het Lagerhuis normaal gesproken niet debatteert. Tijdens de Falklands-oorlog kwam het Lagerhuis voor het laatst in het weekeinde bijeen. 

In het wetsvoorstel zal staan dat de Britten niet zonder akkoord de EU kunnen verlaten en dat de Brexitdeadline met drie maanden moet worden opgeschoven als er geen deal ligt. In de dagen erna zullen Lager- en Hogerhuis debatteren en stemmen en het wetsvoorstel heen en weer schuiven, ook wel ‘parlementair pingpong’ genoemd. De wet door het Lagerhuis krijgen zal weinig moeite kosten, maar Conservatieve brexiteers in het Hogerhuis kunnen de zaak ophouden door amendementen in te dienen en lang te spreken, totdat het parlement maandag of dinsdag de deuren sluit vanwege de omstreden prorogatie van vijf weken die Johnson wegens het congresseizoen en de troonrede, op papier althans, had aangekondigd. 

Als de wet tegen die tijd niet aangenomen is, kunnen de rebellen eind oktober helemaal opnieuw beginnen. Wanneer de wet wel wordt aangenomen, kan Johnson, in plaats de wet te gehoorzamen, verkiezingen uitroepen, waarvan hij zelf de datum kan prikken zolang het binnen een redelijke termijn is. Eenmaal terug aan de macht, met een werkbare meerderheid, kan hij de wet proberen aan te passen.

Meer lezen over het politieke spel rond de Brexit:

Na een hoogoplopende ruzie werd donderdagavond een ambtenaar verwijderd uit de werkvertrekken van de regering, ze wordt ervan beschuldigd samen te spannen met oud-bewindslieden die een no deal-Brexit willen verhinderen. Het bijna paranoïde optreden is een teken dat het spel momenteel hard wordt gespeeld in Westminster.

Wat nu? Wat is de aangewezen manier om een no deal-Brexit tegen te houden nu Boris Johnson de knuppel in het parlementaire hoenderhoek heeft gegooid? Dat was de grote vraag op de dag na de historische beslissing van de Britse premier om het Lagerhuis tijdelijk buitenspel te zetten.

Het verdagen van het parlement tot vlak voor de Brexitdeadline lijkt vooral een slimme provocatie van Boris Johnson te zijn. Een ingecalculeerde motie van wantrouwen leidt tot nieuwe verkiezingen, die hij met vertrouwen tegemoetziet. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden