Britse kiezers laten zich niet meer voor lief nemen en al helemaal niet bedreigen

De Britse kiezer rook onraad toen Theresa May vervroegde verkiezingen uitschreef. Was een glorieuze Brexit wel haar doel? Wilde ze niet gewoon Labour vernietigen?

Echtgenoot Philip May kijkt toe hoe zijn vrouw vrijdag een korte verklaring aflegt, waarin ze met geen woord rept over de verloren verkiezingen.Beeld afp

Daar stond ze dan, halverwege de verkiezingsnacht, op het podium van een aula in Maidenhead, haar kiesdistrict. Haar clowneske concurrenten Heer Emmerhoofd en Meneer Visstick flankeerden haar, maar Theresa May kon de humor daarvan niet inzien. Ze was in gedachten verzonken, beduusd van de exitpoll waaruit na het sluiten van de stembussen bleek dat de eigenwijze Britse kiezers haar geen nieuw mandaat hadden geschonken.

Erger nog: de Britse kiezers hadden premier May de meerderheid in het Lagerhuis afgepakt. Nadat de resultaten uit haar eigen kiesdistrict waren voorgelezen, nam ze het woord. 'Mijn voornemen om het land te dienen', zei ze met overslaande stem, 'is nog steeds hetzelfde als het vanochtend was'. The Sun, ondertussen, had een kop bedacht die de nacht samenvatte: MAYHEM. En op een 'zootje' waren haar verkiezingen inderdaad uitgelopen.

May had in april vervroegde verkiezingen uitgeschreven met de bedoeling dat de kiezers haar een blanco cheque zouden geven. Een meerderheid van 150 zetels, daar gingen de Conservatieven vanuit. Goed, honderd zetels mocht eventueel ook. Het alternatief, zo kregen de kiezers te horen, was chaos: een coalitie tussen Engelse trotskisten en Schotse nationalisten. Vergeet die glorieuze Brexit dan maar, die May en haar team wel zouden bewerkstelligen.

Ze was één ding vergeten: Britse kiezers laten zich niet meer voor lief nemen en al helemaal niet bedreigen. Haar voorganger David Cameron had het haar sinds zijn Brexitreferendum-debacle haarfijn kunnen uitleggen.

De Britten roken onraad vanaf het moment dat May in april de verkiezingen had uitgeschreven. Waar was dat grote mandaat voor nodig? Het Lagerhuis had amper tegenstand geboden als het vertrek uit de Europese Unie ter sprake kwam. Oppositieleider Jeremy Corbyn was het in grote lijnen eens met Mays Brexit.

Was het niet vooral Mays doel om Labour te vernietigen? Ze begon haar campagne in Bolton, een katoenstad, en lanceerde het manifest in de wolstad Halifax. Week in week uit klonk dezelfde mantra: 'sterk en stabiel'.

May en haar kleine team leken niet in de gaten te hebben dat ze steeds harder werden uitgelachen door de kiezers. 'Are we still strong and stable', klonk het op straat, 'or weak and wobbly...?'

In de slotfase sloeg de paniek toe. Drie dagen voor de stembusgang mocht stemmenkanon Boris Johnson een toespraak houden. Voor het eerst werd er gelachen tijdens de deprimerende campagne. Niet uitgelachen, maar gelachen.

De Maybot haperde

Het was te laat. De Maybot haperde en op de verkiezingsdag kwam de mededeling: 'Voter says No'. Niet alleen in Bolton en Halifax, maar ook in het conservatieve zuiden van Engeland. Studentenstad Canterbury kleurde voor het eerst sinds de Eerste Wererldoorlog rood. Minister van Binnenlandse Zaken Amber Rudd verloor bijna de electorale slag in Hastings.

Poëtisch was het verlies van Ben Gummer in Ipswich, de Conservatief die het verkiezingsmanifest had geschreven waarvan de kernbelofte na een dag alweer moest worden teruggedraaid. Het Europagezinde Londen kleurde grotendeels rood, inclusief de conservatieve buitenwijken.

Het was niet alleen May die verloor; het was ook Jeremy Corbyn die won. Hij nam wraak op al zijn critici, vooral die in eigen partij, door zo'n dertig zetels te winnen. De socialist had iets slims bedacht: hij voerde louter campagne in rode districten, waar hij werd omringd door duizenden enthousiaste volgelingen. De beelden overtuigden kiezers in tal van andere districten ervan ook op de zegekar van Corbyn te springen.

Zijn zege is grotendeels te danken aan jongeren, die massaal zijn gaan stemmen voor een eerlijker samenleving. Met name zijn pleidooi voor het publieke goed en tegen de oneerlijke bezuinigingen raakte een gevoelige snaar. De terreuraanslagen in Manchester en Londen koppelde hij met succes aan Mays harde bezuinigingen op de politie.

Bij het ochtendgloren gonsde het van de geruchten: zou May de eer aan zichzelf houden na deze vernedering, na te hebben ondervonden dat niet alleen zijzelf, maar ook de kiezers 'bloody difficult' kunnen zijn? Binnen de Conservatieve Partij, meedogenloos waar het gaat om verliezende leiders, werden de messen geslepen en Kamerleden liepen woedend rond, scheldend op May en haar twee invloedrijke adviseurs, onder wie haar 'Raspoetin' Nick Timothy.

Het echtpaar May voor de deur van ambtswoning Downing St. 10Beeld afp

May besloot evenwel te blijven, net zoals de even koppige Gordon Brown in 2010 aanvankelijk weigerde op te stappen na een verkiezingsnederlaag. Ze verruilde haar rode mantelpak voor een blauwe, de kleur van haar partij, de partij die ze tijdens de campagne tot onvrede van haar partijgenoten genegeerd had. Na thee met een wolkje melk te hebben gedronken bij de koningin, vertelde ze de bevolking gewoon door te zullen gaan met waar ze gebleven was.

Bij Brexit dus, waar de hele electorale excursie om te doen was geweest. De predikantendochter weigert de nederlaag te interpreteren als een roep om een zachtere Brexitvariant en oordeelde dat zij de aangewezen persoon is om - Keep Calm and Carry On - haar wispelturige landgenoten te leiden naar het beloofde land van melk en honing. Met geen woord repte ze over de verloren verkiezingen.

Maar op de achtergrond klonk het slijpen der messen.

Lees verder over de Britse verkiezingsuitslag

Britten zijn weer terug bij twee smaken van vroeger: Conservatieven of Labour
Het aandeel van de Conservatieven en Labour in het parlement is het grootst sinds de jaren zeventig. Daarmee is het Verenigd Koninkrijk in grote lijnen teruggekeerd naar het aloude tweepartijensysteem.

In beeld: Mayday, mayday
Na de totaal mislukte gok van Theresa May is de Conservatieve Partij haar meerheid in het Lagerhuis kwijtgeraakt. Dit zijn de Britse voorpagina's na het dramatische verkiezingsresultaat.

Liveblog en de zeven feiten die u moet weten na de verkiezingsnacht
De Conservatieven van premier May zijn hun meerderheid kwijt en zullen een minderheidskabinet vormen. De Brexitonderhandelingen zullen, zoals gepland, over tien dagen beginnen - volg het laatste nieuws over de Britse verkiezingen in ons liveblog en lees hier de zeven feiten die u moet weten na de verkiezingsnacht.

Video: Hoe zijn de kaarten geschud in Groot-Brittannië?
Theresa May heeft gegokt en verloren. De Britse premier wilde een duidelijk mandaat van de kiezer, ze kreeg een vernederend verlies. Hoe nu verder? Bekijk de video hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden