'Britse Conservatieven zitten in een bomkrater' Major treedt niet af na afstraffing door kiezers

Uiterlijk koel en onbewogen stond John Major voor zijn deur in Downing Street 10 de pers te woord na de grootste nederlaag die de Conservatieven ooit bij lokale verkiezingen hebben geleden....

HENK STRABBING

Van onze correspondent

Henk Strabbing

LONDEN

Major zei dat hij geen excuses had voor het rampzalige resultaat. Hij had 'medelijden' met de vele Conservatieve councillors in het land die nu het slachtoffer zijn geworden van een 'nationaal sentiment'. Major: 'Wij hebben enkele zeer moeilijke beslissingen moeten nemen. Ik ben bereid de politiek te verdedigen die we momenteel voeren. Ik zal dat doen tot de nationale verkiezingen die we, dat geloof ik, zeker zullen winnen.' Deze parlementsverkiezingen moet de premier over uiterlijk twee jaar uitschrijven.

De Tories hadden op dat moment - de uitslagen druppelden gisteren de hele dag nog binnen - slechts 25 procent van de stemmen behaald en zullen ongeveer de helft van hun 4100 zetels kwijtraken. Ze behouden slechts de absolute meerderheid in acht van de 346 gemeente- en districtsraden waarvoor in Engeland en Wales werd gekozen.

Het rampzalige karakter van de Conservatieve nederlaag werd door de politicoloog Anthony King al binnen een uur na het sluiten van de stembussen aldus onder woorden gebracht: 'De Conservatieven zitten niet in een gat, maar in een bomkrater. Dit is een ongelooflijk afschuweljke nacht voor de Conservatieve partij.'

Met zo'n simpele mededeling als 'ik blijf aan' zijn de problemen voor John Major natuurlijk niet van de baan. Vorig jaar werd algemeen verwacht dat een aantal Conservatieve parlementariërs Major zou willen vervangen na een serie uiterst zwakke vertoningen tijdens plaatselijke en Europese verkiezingen. Er werd lang gespeculeerd, maar de aanval op het leiderschap bleef uit.

Volgens de strenge regels van de Conservatieve partij kan zo'n aanval op de partijleider slechts worden gedaan tijdens een aantal weken in november en dan nog alleen wanneer 33 Conservatieve parlementariërs er schriftelijk om vragen bij de voorzitter van het zogenaamde 1922 Committee, Sir Marcus Fox. In dit comité zitten formeel alle Conservatieve parlementariërs die geen lid van de front bench (oftewel in dit geval: de regering) uitmaken.

Sir Marcus zei gisteren niet te verwachten dat het tot een aanval op Majors leiderschap komt. Volgens hem is het bovendien beter te zoeken naar 'onbekend talent' in de rijen der Tory-Lagerhuisleden. Hij leek daarmee aan te geven dat een grondige wijziging van Majors kabinet toch wel nodig zal zijn.

Het is de vraag of de zwak opererende Conservatieve voorzitter Jeremy Hanley deze verkiezingen lang overleeft. Hij heeft gezegd dat men zijn werk op deze verkiezingsuitslag mag beoordelen. Aan de andere kant zal een vervanging van Hanley, die pas een paar maanden in functie is, Major het verwijt opleveren dat hij een zondebok heeft gezocht terwijl hijzelf de eerst aansprakelijke zou moeten zijn.

De verliezen van de Conservatieven blijken over het hele land te liggen. Er is zelfs geen verschil aan te wijzen tussen stad en platteland. De voor de hand liggende conclusie is dat vooral de middenklassen, die Thatcher zo lang op handen droegen, nu de Tories en bloc in de steek hebben gelaten. De Daily Telegraph, een pro-Conservatieve krant, kopte gistermorgen: 'De wraak van de middenklassen'.

Oppositieleider Tony Blair kan met 48 procent op een zeer geslaagde stembusslag terugkijken. Hij noemde het resultaat een 'keerpunt' in de Britse politiek: 'De Tories hebben niets nieuws te zeggen en niets nieuws te bieden. Ze drijven stuurloos rond.' Blair wees erop dat de Conservatieve partij niets zal opschieten met een eventuele leiderswisseling: 'John Major is niet het probleem van de Tory Party. De Tory Party is John Major's probleem. En dat is weer het probleem voor dit land.'

Maar Blair reageerde bij deze grote winst toch beduidend voorzichtiger dan zijn voorgangers Neil Kinnock en John Smith plachten te doen. De uitbundige Kinnock zei steeds na gewonnen tussentijdse verkiezingen: nu winnen we ook landelijk. En dat lukte nooit.

Blair waarschuwt bij alle tevredenheid zijn New Labour voor zelfgenoegzaamheid. Het gevaar bestaat dat Labour en Blair te vroeg 'gepiekt' hebben. John Major bleek bovendien tijdens de laatste verkiezingen (die Labour met Kinnock nipt verloor) een geducht campagnevoerder. Slechts enkele weken voor de verkiezingsdatum stonden de Conservatieven een onoverkomelijk geachte tien procent achter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden