Brits onderzoek: Poetin keurde moord op Litvinenko waarschijnlijk goed

President Poetin van Rusland heeft 'waarschijnlijk' zijn zegen gegeven aan de moord op de uitgeweken Russische dissident Aleksandr Litvinenko. Die conclusie trekt een Britse rechter na een onderzoek naar de moord op de voormalige agent van de Russische geheime dienst, die in 2006 in Londen met het radioactieve isotoop polonium werd vermoord. Rusland noemt het onderzoek 'vooringenomen en vaag'.

Aleksandr Litvinenko in 2006 op zijn sterfbed. Hij wees destijds al naar Poetin als schuldige. Beeld afp
Aleksandr Litvinenko in 2006 op zijn sterfbed. Hij wees destijds al naar Poetin als schuldige.Beeld afp

In het eindrapport over de geruchtmakende moordzaak concludeert rechter Robert Owen dat de moord op Litvinenko werd uitgevoerd door twee voormalige FSB-collega's van Litvinenko, Andrej Loegovoj en Dmitri Kovtoen. De twee dienden Litvinenko het uiterst giftige polonium toe in de thee tijdens een ontmoeting met hem in een hotel in Londen. Volgens het rapport handelden de twee in opdracht van de FSB. Volgens Russische persbureaus blijft Rusland weigeren om de twee verdachten uit te leveren.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken wees de conclusies van het onderzoek af als 'vooringenomen'. 'We betreuren het dat een puur criminele zaak voor politieke doeleinden wordt gebruikt en de algemene sfeer van onze bilaterale betrekkingen vertroebelt,' reageerde woordvoerster Maria Zacharova. Volgens haar verliep het onderzoek niet 'transparant' omdat sommige delen ervan achter gesloten deuren plaatsvonden.

De Britse regering noemt de uitkomsten van het onderzoek 'extreem verontrustend' en heeft de Russische ambassadeur op het matje geroepen. Minister van Binnenlandse Zaken Theresa May maakte verder bekend dat de tegoeden van Loegovoj en Kovtoen worden bevroren. De samenwerking tussen Groot-Brittannië en Rusland zal doorgaan als die 'strikt noodzakelijk is voor de Britse belangen', aldus May. Premier David Cameron liet donderdag via zijn woordvoerder weten dat dit 'geen manier is voor welke staat dan ook, laat staan een permanent lid van de VN-Veiligheidsraad, om zich te gedragen'. Eventuele verdere maatregelen tegen Rusland worden nog overwogen, aldus de woordvoerder.

Litvinenko vluchtte naar Londen nadat hij eind jaren negentig in botsing was gekomen met de geheime dienst, toen hij een complot onthulde om de oligarch Boris Berezovski te vermoorden. De druppel die de emmer deed overlopen, was een boek waarin hij beweerde dat de FSB achter een aantal bomaanslagen in 1999 op flatgebouwen zat. Die vormden voor Poetin het argument om Tsjetsjenië binnen te vallen. Vlak voor zijn dood onderzocht Litvinenko de banden tussen Poetin en de Russische maffia.

De Russische president Vladimir Poetin. Beeld ap
De Russische president Vladimir Poetin.Beeld ap
Weduwe Marina Litvinenko Beeld ap
Weduwe Marina LitvinenkoBeeld ap
Theresa May Beeld reuters
Theresa MayBeeld reuters

Relatie met Moskou

De conclusies van het eindrapport zijn harder dan verwacht. Litvinenko's weduwe, Marina Litvinenko, verwelkomde de uitkomst van het gerechtelijk onderzoek en drong aan op sancties tegen Rusland. Zij voerde jarenlang campagne voor het houden van een onderzoek naar de dood van haar man, maar aanvankelijk voelde de Britse overheid daar weinig voor uit angst de relaties met Rusland te bederven. 'De woorden die mijn man op zijn sterfbed sprak, toen hij Poetin beschuldigde, zijn door een Britse rechtbank bewezen', concludeerde Marina Litvinenko.

Loegovoj en Kovtoen hebben steeds ontkend dat zij iets met de moord op Litvinenko te doen hebben gehad. Beiden weigerden mee te werken aan het onderzoek naar de affaire. Rusland wees ook een uitleveringsverzoek van de Britse justitie af. Ondanks de verdenkingen tegen het tweetal kreeg Loegovoj onlangs nog een hoge onderscheiding uit handen van president Poetin voor zijn 'verdiensten voor het vaderland'.

Loegovoj noemde de beschuldigingen tegen hem 'absurd'. In een reactie aan het Russische persagentschap Interfax noemde hij het Britse gerechtelijke onderzoek een 'farce'. 'De vandaag gepubliceerde uitkomsten van het onderzoek tonen nog eens de anti-Russische positie van Londen aan', aldus de voormalige FSB-agent. Volgen hem hebben de Britse autoriteiten de zaak opzettelijk aangezwengeld in het kader van de 'anti-Russische hysterie' die uitbrak na het conflict in Oekraïne.

Andrej Loegovoj in 2013. Beeld ap
Andrej Loegovoj in 2013.Beeld ap

Lees ook

Aleksandr Litvinenko werd in 2006 om het leven gebracht met de zeer zeldzame en uiterst giftige stof polonium. Het gebruik van dit specifieke middel leidde - ongewild - naar Moskou. Lees hier de reconstructie (+) van Bert Lanting.

Volgens een Brits onderzoeksrapport over de geruchtmakende moordzaak heeft President Poetin van Rusland 'waarschijnlijk' zijn zegen gegeven aan de moord. Durft de Britse premier David Cameron de Russische president aan te spreken op de moord? Lees hier een analyse (+) van Patrick van IJzendoorn.

Langzame en pijnlijke dood

Litvinenko stierf een langzame en pijnlijke dood, nadat hij was vergiftigd met polonium, een uiterst radioactieve stof. Aanvankelijk dachten zijn artsen dat hij een ander gif had gekregen.

Vlak voor zijn dood had Litvinenko president Poetin er al van beschuldigd dat deze achter de aanslag op hem zat. Volgens hem was het ondenkbaar dat de FSB het zou wagen zonder de toestemming van het Kremlin een prominente criticus in het buitenland uit de weg te ruimen.

Pas na de dood van Litvinenko bleek dat hij met een radioactieve stof was vermoord. Hij was zo zwaar besmet dat de lijkschouwers speciale beschermende kleding droegen tijdens het onderzoeken van zijn lijk.

Marina Litvinenko geeft een verklaring voor de rechtbank in Londen. 'De woorden van mijn man zijn nu bewezen.' Beeld afp
Marina Litvinenko geeft een verklaring voor de rechtbank in Londen. 'De woorden van mijn man zijn nu bewezen.'Beeld afp

Polonium

Mogelijk hadden zijn moordenaars voor het uiterst zeldzame polonium gekozen, in de hoop dat het nooit zou worden gedetecteerd. Maar de politie kon aan de hand van de verhoogde radioactiviteit die op verscheidene plaatsen werd gevonden toch het spoor terug volgen. Die plaatsen bleken steeds samen te vallen met de bewegingen van Loegovoj en Kovtoen.

Zo werd in het toilet van het Millennium Hotel waar Litvinenko de stof in zijn thee kreeg toegediend, verhoogde radioactiviteit gevonden. Op beelden van de bewakingscamera's van het hotel was te zien dat beide mannen het toilet hadden bezocht, maar hun slachtoffer niet. Ook werd aan boord van toestellen waarmee zij gereisd hadden, verhoogde straling aangetroffen.

Tijdens het onderzoek verklaarde Norman Dombey, een vooraanstaand natuurkundige, dat het radioactieve polonium vrijwel zeker uit Rusland kwam. Volgens hem was de giftige stof afkomstig uit de Avangard-fabriek in Sarov. Sarov - dat in de Sovjetperiode Arzamas-16 heette - is een gesloten stad waar kernwapens worden geproduceerd. Volgens Dombey is de Avangard-fabriek de enige nucleaire installatie die in staat is voldoende hoeveelheden polonium te produceren. Litvinenko kreeg volgens hem een opvallend grote hoeveelheid van de stof toegediend.

7 december 2006: Litvinenko wordt begraven in Londen. Beeld afp
7 december 2006: Litvinenko wordt begraven in Londen.Beeld afp
Aleksandr Litvinenko tijdens een persconferentie in 1998. Beeld epa
Aleksandr Litvinenko tijdens een persconferentie in 1998.Beeld epa

Overzicht Poetin-critici die werden vermoord

April 2003
Het liberale parlementslid Sergej Joesjenkov wordt neergeschoten voor de deur van zijn flatgebouw in Moskou. Joesjenkov was een fel tegenstander van president Poetin en de oorlog in Tsjetsjenië. Hij deed ook onderzoek naar de aanslagen in 1999 op verscheidene gebouwen in Rusland. Die waren voor Poetin de aanleiding tot de inval in Tsjetsjenië, maar volgens sommigen zat de geheime dienst FSB erachter.
Vier verdachten veroordeeld, onder wie een rivaal uit Joesjenkovs partij.

Juli 2003
Joeri Sjtsjekotsjichin, lid van de oppositie in het parlement, sterft. Volgens zijn nabestaanden is hij vergiftigd met thallium. Hij schreef als journalist uitgebreid over corruptie bij de overheid. Ook hij was betrokken bij het onderzoek naar de aanslagen en de mogelijke rol van de FSB. Onderzoek gestaakt wegens gebrek aan bewijs.

Juli 2004
Moord op Paul Klebnikov, hoofdredacteur van de Russische editie van Forbes Magazine. Hij was bezig met een uitgebreid onderzoek naar witwaspraktijken met geld voor de wederopbouw van Tsjetsjenië, waarbij ook het Kremlin en de FSB betrokken zouden zijn.
Drie man veroordeeld, later vrijgesproken. Opperste gerechtshof gelast nieuw proces, maar dat is nooit begonnen.

Oktober 2006
De journaliste Anna Politkovskaja, schrijfster van een uiterst kritisch boek over president Poetin en een fel tegenstandster van de oorlog in Tsjetsjenië, wordt voor haar huis in Moskou doodgeschoten. Vijf Tsjetsjenen veroordeeld, maar onduidelijk blijft in wiens opdracht zij handelden.

November 2006
Aleksandr Litvinenko, een ex-FSB agent die naar Londen is gevlucht, sterft na een ontmoeting met twee Russen, onder wie Andrej Loegovoj. Het blijkt dat hij met het radioactieve polonium is vergiftigd. Litvinenko schreef een boek waarin hij de FSB verantwoordelijk stelde voor de bomaanslagen op flatgebouwen die Poetin aangreep als argument om af te rekenen met het opstandige Tsjetsjenië. Het radioactieve spoor leidt terug naar Loegovoj in Moskou, maar Rusland weigert hem uit te leveren. Momenteel loopt er een hoorzitting over de zaak in Londen.

Januari 2009
Mensenrechtenadvocaat Stanislav Markelov wordt in Moskou doodgeschoten, nadat hij had gemeld in beroep te gaan tegen de vervroegde vrijlating van een Russische officier die een Tsjetsjeense vrouw had ontvoerd, verkracht en vermoord.
Twee leden van een neonazistische groep werden voor de moord veroordeeld.

Juli 2009
Natalja Estemirova, een mensenrechtenactiviste in Tsjetsjenië, wordt ontvoerd uit haar woning in Grozny. De activiste, die felle kritiek had op het gewelddadige optreden van de veiligheidstroepen onder de Tsjetsjeense president Kadyrov, werd later dood teruggevonden in de buurrepubliek Ingoesjetië. Daders en opdrachtgevers nooit gevonden.

November 2009
Sergej Magnitski, de advocaat van een westerse investeringsmaatschappij in Moskou, sterft in een Russische cel. Hij had justitie bewijzen overhandigd van een grootscheepse corruptiezaak, maar werd zelf gearresteerd wegens betrokkenheid bij belastingontduiking. Volgens de officiële Russische mensenrechtenraad werd hij kort voor zijn dood in de gevangenis afgetuigd. Magnitski wordt na zijn dood veroordeeld wegens belastingontduiking, samen met zijn werkgever Bill Browder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden