Brits dorp trekt ten strijde tegen belastingontwijking

Vijf winkeliers in het Britse stadje Crickhowell zijn 'offshore' gegaan. Niet om de belasting te onwijken, maar om een punt te maken: voor multinationals moeten dezelfde regels gelden als voor hen. Met de onthullingen uit de Panama Papers hebben ze de wind mee.

null Beeld null

Er is iets opmerkelijks aan de hand in Crickhowell. Op de winkeldeuren hangen niet alleen de gebruikelijke hygiënevoorschriften en openingstijden, maar ook stickers met de tekst Fair Tax Town.

'Dat is het merk van onze holding, ons patent', lacht Steve Lewis in zijn café Number Eighteen, dat samen met de boekwinkel, rokerij en andere middenstanders officieel gevestigd is op het belastingvriendelijke kroondomein Man, gelegen in de Ierse Zee. 'We willen best belasting betalen, maar het is oneerlijk dat Caffè Nero al negen jaar lang geen penny belasting afdraagt en Starbucks de belastingdienst zoet houdt met een vrijwillige bijdrage. Hier begint het gevecht tegen de grote ondernemingen.'

Hier is een klein stadje, gelegen aan de voet van de Black Mountains in het zuiden van Wales. Anders dan de dorpen en stadjes in de mijnvalleien enkele kilometers verderop, is Crickhowell welvarend, hetgeen zich uit in afwezigheid van winkelketens. Alleen Boots, het Britse Kruidvat, heeft een filiaal aan de dorpsstraat. De inwoners houden dat graag zo en vorig jaar was er een succesvol protest tegen snode plannen van de Co-op supermarkt om een filiaal te openen op de plek waar nu een kroeg staat, The Corn Exchange. Typerend zijn de woorden op de ramen van de meubelzaak: 'Een onafhankelijke zaak voor onafhankelijke mensen'.

'Mensen zijn hier eigenzinnig', zegt de hoogbejaarde accountant Tom Davies die met zijn vrouw Ursula voor een dagje is overgekomen uit het nabijgelegen Engelse stadje Hereford. 'Er heerst van oudsher een gezonde afkeer van alles wat uit Engeland komt, met name uit Londen. Die argwaan geldt ook voor winkelketens. Mijn zegen hebben ze. De ongelijke behandeling die er bestaat, druist in tegen het Britse principe van fair play.'

Voor de activist, satiricus en televisiemaker Heydon Prowse was Crickhowell dan ook dé plek voor een spraakmakend experiment. Het was zijn plan om een heel dorp een offshorestatus te geven. Wat Amazon, Google, Subway, Nero en Starbucks kunnen, moet een groep samenwerkende middenstanders eveneens lukken.

null Beeld null

Dutch sandwich

Niet iedereen viel voor de verleiding. 'Natuurlijk is het een schande dat multinationals minder betalen, maar de belastinginspecteur is middenstanders toch te slim af,' zegt Lee van de 'high-class' slagerij Richards, 'en ik heb het te druk.' Maar andere winkeliers gingen wel de uitdaging aan, zoals de 65-jarige Jeff Thomas, uitbater van een winkel waar bergbeklimmers hun schoenen, stokken en slaapzakken kopen alvorens ze het nationale park de Brecon Beacons intrekken.

'De tijd was rijp om een punt te maken', zegt de winkelier, 'en de verontwaardiging omtrent de Panama Papers bewijst dat we gelijk hebben. Het was absurd makkelijk om offshore te gaan.' Eerder dit jaar was in Prowses BBC-documentaire The town that took on the taxman te zien hoe eenvoudig. Vijf winkeleigenaren - inmiddels bekend als de Famous Five - werkten mee. Hoewel de folders van de Kaaiman- en Maagdeneilanden er aantrekkelijk uitzagen, kozen ze voor Man als plek om de holdingmaatschappij op te richten, maar pas nadat ze een intellectueel eigendom hadden vastgelegd. Dat zou het merk Fair Tax Town worden. Binnen een mum van tijd hadden ze een plaatselijke 'Mossack Fonseca' gevonden die ervoor kon zorgen.

Er was een probleem voor de nieuwe holding: een Brits bedrijf dat op Man zit, moet een bronbelasting betalen die 25 procent bedraagt, 5 procent hoger dan de vennootschapsbelasting. Een belastingjurist kwam met een nette oplossing: de geldstroom van het bedrijf via Nederland laten lopen, de zogeheten Dutch Sandwich. Over royalty's op intellectueel eigendom hoeft in Nederland immers geen belasting te worden betaald, reden dat er in Amsterdam en omstreken duizenden tussenholdings zitten. De enige voorwaarde was om er één keer per jaar heen te gaan om een aandeelhoudersvergadering te houden. En zo'n uitje is geen straf.

null Beeld null

Lewis, naast café-uitbater ook leiderschapsconsultant, is verontwaardigd over de manier waarop Nederland belastingontwijking faciliteert. 'Er stroomt elk jaar bijna 8 triljoen euro door jullie land heen en er zal best wel wat aan de strijkstok blijven hangen. Maar hoe zit het met de ethiek? Jullie zijn zo innovatief en vindingrijk, van voetbal tot techniek. Ik heb werk gedaan voor Philips en dat is zo'n knap bedrijf. Jullie kunnen meer dan geld verdienen door een maas in het net te zijn.'

De ervaring heeft in deze voormalige commando een belastingstrijder losgemaakt. 'In Oman, in de jaren zeventig hebben we een oorlog gevoerd zonder te schieten. We hebben de hearts and minds van de gewone mensen veroverd en dat was genoeg om de tegenstander te verslaan.'

Met de hearts and minds zit het wel goed. In Deb's Cafe, een oude boerderij, zitten Rob en Jane Butler The Daily Telegraph te lezen, die vol staat met belastingontwijkende bekendheden, van Simon Cowell tot Andy Cole en uiteraard de vader van premier David Cameron. Rob is een gepensioneerde verkoper van broodtrommels en andere verpakkingsmaterialen en zijn vrouw werkte, toevallig, bij de belastingdienst in Zuid-Wales.

'Ik betaalde mijn belasting aan haar, zeg maar', grinnikt Rob. 'Maar serieus, er is een regel voor het midden- en kleinbedrijf en een andere regel voor de grote jongens. Dat is een schande.' Zijn vrouw stemt daarmee in en vindt het ongelooflijk dat de meeste grote bedrijven 'sweetheart deals' kunnen afsluiten met de fiscus: 'De belastingdienst lijkt wel bang te zijn. Wie is nu de baas?'

Excuses Cameron

Na premier David Cameron staat ook de Britse minister van Financiën George Osborne onder druk om meer openheid van zaken te geven over de offshoreactiviteiten van zijn familie. In 2009 verdiende het behangbedrijf van de Osbornes 6 miljoen pond (7,4 miljoen euro) met een vastgoedtransactie waarbij een op de Britse Maagdeneilanden gevestigde projectontwikkelaar betrokken was. Twee jaar geleden vergeleek Osborne mensen die belasting ontwijken met gauwdieven. Hij weigert vooralsnog zijn belastingaangifte te openbaren, zoals Cameron inmiddels wel heeft gedaan. De premier bood het afgelopen weekeinde zijn excuses aan voor zijn aanvankelijke weigering toe te geven dat hij financieel geprofiteerd heeft van het 'Panama-fonds' van wijlen zijn vader. De hoop hiermee een einde te hebben gemaakt aan de belastingperikelen vervloog snel. Na de dood van zijn vader, zo is gebleken, had hij twee ton van zijn moeder ontvangen, waardoor de familie 80 duizend pond (bijna 100 duizend euro) bezuinigde op erfbelasting. Deze truc is evenwel niet illegaal en is indertijd ook gebruikt door de familie van voormalig Labour-leider Ed Miliband.

Voor Cameron, die zijn bevoorrechte afkomst liever stilhoudt, komen de moeilijkheden ongelegen. Hij voert campagne voor het Britse lidmaatschap van de EU (en in het verlengde daarvan zijn eigen toekomst) en een van zijn wapens is, of was, zijn betrouwbaarheid. Hij ligt nu ook onder vuur wegens de beslissing meer dan 9 miljoen pond (11 miljoen euro) uit te trekken voor het sturen van een pro-EU folder aan de 27 miljoen Britse huishoudens.

Regels veranderen

De actie van de winkeliers in Crickhowell heeft zich over het land verspreid. 'Ik was vorige week nog in West-Yorkshire om een praatje te houden over onze ervaringen', zegt Thomas. 'Alle aandacht is welkom en daar was het ons in de eerste plaats om te doen.' Hij zegt gewoon belasting te zullen betalen en dat geldt ook voor de andere deelnemende winkeliers. Lewis: 'Het risico is te groot, de belastingdienst kan na enkele jaren besluiten dat ons project toch niet in de haak is. Dan zijn we miljoenen kwijt, niet alleen aan advocatenkosten, maar ook aan achterstallige betalingen, inclusief van winkeliers die ons voorbeeld hebben gevolgd. Wij zijn dan aansprakelijk.'

Lewis gaat de strijd nu verleggen naar Londen. Als People's Tax Man wil hij verkozen worden in de raad van toezicht van de belastingdienst. 'Daar zitten nu alleen accountants in en mensen uit de wereld van de big business. Het midden- en kleinbedrijf is niet vertegenwoordigd, terwijl daar het meeste belastinggeld vandaan komt. Ik wil dat er op deuren van bedrijven verplicht komt te staan hoe gezond ze in fiscaal opzicht zijn, net zoals we dat nu doen met de hygiëne. '

Volgens Lewis moet er ook een einde komen aan de speciale behandeling die de grote jongens nu krijgen. Elke multinational heeft zijn eigen inspecteur, ook wel 'mandekker' genoemd. 'De wet veranderen heeft geen zin,' zegt Lewis vastberaden, 'die kun je omzeilen. Het veranderen van de regels heeft veel meer zin.'

null Beeld null

In zijn winkel wenst Thomas zijn makker veel geluk toe. Hij wijst op een artikel uit het magazine Private Eye waarin staat dat nogal wat kantoren van de belastingdienst eigendom zijn van bedrijven die offshore zitten, onder meer in Bermuda. 'Kortom, de belastingdienst betaalt pacht of huur aan belastingontwijkers. Dat moeten we maar eens aanpakken. Maar we hebben machtige tegenstanders.'

Dat heeft ook Lewis ervaren. Hij kreeg onlangs bezoek van Baron Crickhowell, die voor de Conservatieven in het Hogerhuis zit. 'Hij hield me op intimiderende manier voor dat het zo genoeg was en dat ik geen heibel moest maken', zegt de oorlogsveteraan. 'Hij keek op me neer alsof ik een boertje uit Wales was. Dat heeft me alleen maar strijdlustiger gemaakt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden