Brit is zijn vrijheid aan het verliezen

Toeristen, opgepast bij Londense attracties. Sinds kort is het verboden Britse politieagenten te fotograferen, als de kiekjes ‘nuttig zouden kunnen zijn bij het voorbereiden van een terroristische daad’....

Van onze correspondent Gert-Jan van Teeffelen

Britse gemeenten mogen nu ook hun inwoners om tientallen redenen undercover bespieden. Bijvoorbeeld om te kijken of ze de vuilnis wel op de juiste dag buiten zetten.

Glijdt Groot-Brittannië af richting politiestaat, waarin burgerlijke vrijheden worden beknot? Of op zijn minst richting een samenleving waarin de overheid burgers op grote schaal bespioneert en waarin privacy weinig waard is?

Het klinkt zwaar voor een land dat wordt gezien als eeuwenoude hoeder van vrijheden, waar een geschreven grondwet nooit noodzakelijk is bevonden, en waar agenten nog altijd ongewapend rondlopen. Toch is dit wat een brede waaier aan maatschappelijke groeperingen verkondigt.

Afgelopen weekeinde sloegen ze voor het eerst de handen ineen. In acht steden ging de Convention on Modern Liberty van start, die burgers attent wil maken op het eroderen van hun vrijheden.

Wat samenstelling betreft, is de alliantie nogal wonderlijk. De usual suspects zoals Amnesty International en een linkse krant als The Guardian staan ditmaal schouder aan schouder met conservatieve politici en dito denktanks.

In hun waarschuwingen krijgen ze bijval uit het Hogerhuis. Dat hekelde vorige maand in een rapport de gestaag uitbreidende ‘toezichtstaat’. De Lords spreken van ‘een van de significantste veranderingen in het leven van de natie sinds de Tweede Wereldoorlog.’

Bekend is dat Groot-Brittannië de meeste bewakingscamera’s ter wereld heeft. Het aantal wordt geschat op vier tot vijf miljoen, bijna één camera per tien Britten. Meer omstreden is de dna-databank van de overheid, die maandelijks met duizenden nieuwe namen wordt aangevuld.

Ook hierin zijn de Britten wereldkampioen geworden. Intussen zit 7 procent van de bevolking in de databank (in de Verenigde Staten: 0,5 procent). Iedereen die door de politie wordt aangehouden, behalve voor de allerlichtste vergrijpen, moet erfelijk materiaal afstaan.

Het gevoelige punt is dat ook gegevens van mensen die nooit worden aangeklaagd, of zijn vrijgesproken, gewoon bewaard blijven naast dna van moordenaars en verkrachters. Onder hen zijn honderdduizenden kinderen. Het Europese Hof in Straatsburg heeft onlangs bepaald dat gegevens van onschuldigen verwijderd moeten worden, maar de Britse regering maakt nog geen aanstalten.

Die werkt voorts aan de introductie van identiteitskaarten, in veel andere EU-landen al gemeengoed. ‘Maar je kunt de Britse kaarten daarmee op geen enkele manier vergelijken’, zegt Michael Parker van No2ID, een organisatie die deel uitmaakt van eerdergenoemde alliantie.

‘Elders zijn identiteitskaarten precies wat de naam al aangeeft: om je mee te legitimeren. Onze regering wil de gegevens koppelen aan een van de meest complexe centrale databases ter wereld, waarin allerhande informatie over personen kan worden opgeslagen. Zelfs in repressieve landen als Singapore of China zijn ze niet zo ambitieus.’

De minister van Binnenlandse Zaken droomt daarnaast van een superdatabank waarin alle gegevens worden vastgelegd over telefoongesprekken, e-mails, sms-berichten en internetverkeer. Op dit Orwelliaanse plan wordt nog gestudeerd, omdat de politieke weerstand groot is.

Veel Britten zijn van deze initiatieven uit Westminster niet op de hoogte. Zichtbaarder was bijvoorbeeld het tegenhouden van Geert Wilders. Minister van Binnenlandse Zaken Jacqui Smith veegde hierbij de vrijheid van meningsuiting van tafel.

Onder haar valt ook de politie, die de afgelopen jaren harder en ingrijpender lijkt op te treden. Toen de Olympische vlam vorig jaar door Londen werd gedragen, waren veel omstanders verbijsterd door de agressie. Dat de politie deelnemers aan demonstraties uitvoerig filmt en fotografeert, is intussen gemeengoed.

Het politieoptreden bij een klimaatkamp in Kent houdt de gemoederen nog steeds bezig. Een groep activisten had zich in augustus verschanst als protest tegen een nieuwe kolencentrale. Een enorme ‘veiligheidsoperatie’ volgde, waarbij tweeduizend verdachte voorwerpen in beslag werden genomen. Volgens de autoriteiten raakten zeventig agenten gewond bij de actie, die 6,5 miljoen euro kostte.

De oppositie in het Lagerhuis bracht kort geleden de relevante documenten aan het licht. De geconfisqueerde spullen bleken vooral gebruiksvoorwerpen, zoals dekens, plastic emmers en boeken, maar ook kleurpotloden van kinderen en een clownspak. De ‘verwondingen’ van de agenten bleken te bestaan uit hoofdpijn, uitdroging en insectenbeten.

Het klinkt lachwekkend dat een kampeerder zijn zeep werd afgepakt omdat hij – zo redeneerde de politie – die zou kunnen gebruiken ‘om zichzelf glibberig te maken’ en zo te ontsnappen. Maar het Lagerhuislid dat de feiten boven water kreeg, de liberaal-democraat David Howarth, noemt een dergelijke ‘buitenproportionele inzet’ van preventief fouilleren ‘onacceptabel in een democratische samenleving’.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden