Brinkhorst blijkt betrokken crisismanager

Daar is weer zo'n beroepspoliticus die niets op heeft met de boeren, dacht de landbouwsector bij het aantreden van minister Brinkhorst....

Laurens-Jan Brinkhorst maakt lange dagen. De minister van Landbouw is niet van de tv-zenders te slaan. De aanleiding is geen vrolijke: ook Nederland is getroffen door de mond- en klauwzeer. De besmettelijke ziekte kwam sluipend en sloeg keihard toe: drie bedrijven zijn inmiddels besmet, vier zijn verdacht.

Brinkhorst heeft het er moeilijk mee. Hij is een slechte verliezer, zeggen oude partijvrienden. Die eigenschap kan zijn soms misplaatste optimisme verklaren. Terwijl er vorige week negen verdachte gevallen waren, bleef Brinkhorst volhouden: 'Nederland heeft géén mond- en klauwzeer.'

Na de uitbraak in Olst sprak hij ferm dat dit niet betekent dat alle dieren in Nederland de ziekte zullen krijgen. Intussen hielden alle boeren hun hart vast.

Het verloren gevecht tegen de gevreesde ziekte slaat hem echter niet uit het lood. 'Hij wordt bepaald niet nerveuzer naarmate de situatie verslechtert, integendeel', zegt zijn woordvoerder H. Blom. 'Hij groeit in zijn rol van crisismanager.'

Zijn secretaris-generaal op Landbouw, Tjibbe Joustra, met 18 jaar ervaring een oudgediende op het ministerie, is lovend over de D66'er. 'Het is een slimme man, hij analyseert snel en communiceert veel'. Joustra moet er niet aan denken dat hij de BSE- en MKZ-crisis met Brinkhorsts voorganger Apotheker had moeten bestrijden.

'Brinkhorst wil van uur tot uur worden geïnformeerd en belt de hele dag met alle betrokken organisaties. Hij luistert goed tijdens de crisisstaf waar elke ochtend tussen 9.00 tot 10.00 uur twintig ambtenaren aanschuiven. Bij elke beslissing wil hij persoonlijk betrokken zijn.'

G. Doornbos, de voorman van de land- en tuinbouworganisatie LTO was bij zijn aantreden zeer sceptisch over de man die D66 naar voren schoof toen Apotheker de aftocht moest blazen.

'Brinkhorst had veel vooroordelen over boeren, opgedaan tijdens zijn tijd in Brussel. Boeren zouden alles doen om zoveel mogelijk subsidie op te strijken. Hij heeft inmiddels een ander beeld van de sector. Maar dat heeft veel energie gekost. Hij is namelijk ook erg principieel en consistent.' Met die laatste eigenschap is Doornbos overigens ook blij. 'Je weet wat je aan hem hebt. Dat kan ik niet van al zijn voorgangers zeggen.'

Een probleem heeft Brinkhorst volgens de LTO-man met zijn manier van communiceren. 'Hij kan soms aan het begin van een overleg mensen met een als grap bedoelde opmerking schofferen, nog voordat het tot een gesprek komt.

'Soms slaat hij ook door. Een goed voorbeeld is de opmerking dat boeren zich weer zouden moeten 'schamen' voor de omstandigheden van hun dieren. Daar hebben we een heel pittig besprek over gehad.'

Over de aanpak van de MKZ-crisis door Brinkhorst is ook Doornbos tevreden. 'Hij heeft gelukkig vanaf het begin van de crisis laten zien dat hij meeleeft met de getroffen boeren.' Hij is wérkelijk veranderd, vinden zijn collega's in het kabinet en de landbouwspecialisten. 'Ik vond het altijd een kouwe kikker. Maar nu toont hij zich een emotioneel en betrokken mens. Hij is werkelijk geraakt door het uitbreken van de ziekte en door wat de boeren overkomt', zegt minister Jorritsma van Economische Zaken.

VVD-Kamerlid Gert-Jan Oplaat, de grootste criticaster van Brinkhorst, is verbaasd over de omslag. 'Hij is in twee weken veranderd in een zeer betrokken man. Hij belt me al veertien dagen elke dag, vraagt me hoe het met mijn buurtgenoten in Markelo gaat en wil weten wat ik van de aanpak vind. Brinkhorst heeft openlijk gemopperd dat de hele landbouw-commissie in de Kamer uit boeren bestaat, die veel te betrokken zijn bij de sector om over ingrepen te kunnen oordelen. Nu heeft hij ons nodig. En schaamt zich er niet voor dat te laten zien.'

Gedurende de crisis heeft Brinkhorst zijn aanvankelijke optimisme laten varen. Gisteren zei hij: 'Je kunt niet uitsluiten dat het slechter wordt', een nieuw geluid.

Het kabinet is eveneens gelukkig met de manier waarop Brinkhorst de mond- en klauwzeercrisis aanpakt. In de Tweede Kamer is de aanvankelijke kritiek inmiddels verstomd. Om hem aan te rekenen dat direct na de versoepeling van een vervoersverbod een nieuw geval bekend werd, ging alle partijen uiteindelijk te ver.

Ondanks enig tegensputteren van CDA en SP besloten de landbouwspecialisten donderdag Brinkhorst de komende tijd met rust te laten en hem niet voor elke nieuwe maatregel naar de Tweede Kamer te roepen. 'We oordelen achteraf of hij juist heeft gehandeld. We gaan hem nu niet voor de voeten lopen', is het idee.

Brinkhorst zelf gaf er de afgelopen dagen blijk van zijn positie volstrekt ondergeschikt te achten. 'Het gaat hier om de boeren, niet of een minister in politieke problemen kan komen', zei hij toen iemand vroeg of hij uiteindelik consequenties aan de kritiek van de Kamer zou verbinden.

Toch staat Brinkhorst bekend als uiterst ambitieus. Hij heeft een glanzende carrière doorlopen. Op zijn 23ste werkte hij als medewerker op een New Yorks advocatenkantoor, op zijn 29ste was hij hoogleraar Europees recht. In 1966 richtte hij samen met Hans van Mierlo, Hans Gruijters en Jan Terlouw D66 op.

Hij viel het minst op van dit viertal, maar trad op zijn 36ste toe tot het eerste kabinet-Den Uyl als staatssecretaris van Buitenlandse Zaken.

Na de voortijdige val van dit kabinet zat Brinkhorst nog vijf jaar in de Kamer, waarvan twee als fractievoorzitter. Na de verkiezingsnederlaag van zijn partij vertrok hij om in Japan ambassadeur van de Europese Gemeenschap te worden. Na een periode als Europarlementariër haalde D66-leider De Graaf hem terug naar Den Haag, op het moment dat Apotheker opstapte als minister. De reactie op Landbouw was: weer iemand die niets met het boerenleven heeft.

Aanvankelijk deed Brinkhorst weinig deze scepsis te bestrijden. Hij trok zich amper iets van zijn ambtenaren aan en kwam nogal betweterig over. Inmiddels weet hij dat er veel kennis op zijn ministerie aanwezig is en neemt hij de mening van zijn ambtenaren serieus.

LTO-voorman Doornbos: 'Brinkhorst luistert wel, maar berijdt zijn eigen stokpaardjes. Milieu en dierenwelzijn zijn voor hem hoofdzaken.' Ook zijn collega Jorritsma ziet dat. 'Hij heeft sterke principes. Als hij zegt ''het roer moet om in de landbouw'' zal hij daar niet van afwijken.'

Dat Brinkhorst (64) in een volgend kabinet terugkeert, is onwaarschijnlijk. Al zei hij deze week nog: 'Ik word een oudere man, die kunnen met weinig slaap toe.'

In Den Haag wordt wel gezegd dat de landbouwminister zijn partij voor de afgrond zou kunnen behoeden door zijn adequate optreden tot nu toe in de mond- en klauwzeercrisis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden