Brieven aan Joep

Het jeugdvriendje van Marieke van der Velden bleek veel negatiever over vluchtelingen te denken dan zij. Ze ging naar Idomeni en schreef op wat ze zag. Hoe denkt Joep er nu over?

In Idomeni zijn zeker tienduizend vluchtelingen gestrand in tentjes.Beeld Marieke van der Velden

Op school liep ik rond met een zelfgetekende tatoeage op mijn arm: 'Joep'. In de zomer van 1989, ik was 14, was ik zo verliefd dat het niet meer lukte om te eten of te slapen. We hadden drie weken verkering.

Het ging uit op de kermis van Mariaheide. We verloren het contact, maar dit jaar werden we vrienden op Facebook. De tijd had ons ieder een ander leven gegeven: hij was in zijn geboortedorp in Noord-Brabant blijven wonen en ik naar Amsterdam verhuisd. Mijn man en ik hebben geen kinderen, Joep is getrouwd en vader van een zoon en dochter. Tussen de vele updates over voetbal vulde hij zijn tijdlijn op Facebook met video's van pagina's als 'Zeg nee tegen een AZC'.

'Je mag er niks van zeggen', schreef hij als commentaar op een vaag filmpje met stenengooiers uit 2012, waarvan de site claimde dat het een demonstratie van vluchtelingen was in Griekenland. Dit was al het derde filmpje dat hij die week postte.

'Joep, hou nou eens op!' reageerde ik, 'waarom post je dit?' Later die avond kreeg ik een bericht terug. 'Omdat ik wil dat mijn kinderen veilig zijn. Hoe zal het hen vergaan als ik er straks niet meer ben en zij in een land wonen waar andere nationaliteiten de dienst uitmaken?'

Daar was ik even stil van. Joep bleek een bezorgde en betrokken vader te zijn, iemand die door het vuur gaat voor zijn kinderen, die hen veiligheid en een goede toekomst wil geven. Maar dat is precies wat ik bij het maken van reportages van ouders over de hele wereld hoor.

'Ik heb een idee', mailde ik hem de volgende ochtend. 'Wat zou je ervan vinden om een paar dagen naar Griekenland te gaan? Bij Idomeni zitten momenteel meer dan tienduizend vluchtelingen vast aan de grens, onder wie veel ouders zoals jij. Dan kun je die verhalen op Facebook posten.'

Joep had helaas geen vrije dagen meer. Zo ontstond het idee dat ik in plaats van hem naar Idomeni zou gaan om de verhalen van de vluchtelingen op te tekenen en die naar hem te sturen. Met zijn toestemming zou ik ze ook op Facebook plaatsen. Nu mag, in tegenstelling tot de geheime briefjes van vroeger, iedereen meelezen.

Beeld Marieke van der Velden

Woensdag 16 maart

Goedenavond Joep,

In deze brief probeer ik het kamp in Idomeni, dat is ontstaan doordat Macedonië de grens hermetisch heeft afgesloten, te beschrijven. Het is te vergelijken met een twintig dagen durende Lowlands, maar dan eind februari met veel regen en een glibberige kleigrond. Alles in de tent is nat en koud. Er zijn geen douches, geen eettentjes en de mini-supermarkt is 4 kilometer verderop de heuvel op. Bij 8 graden loop je op slippers.

Een maand niet douchen maakt van iedereen een zwerver. Dit waren ooit inwoners van Aleppo of Homs die gewoon een baan hadden, op school zaten en een huis hadden. Moderne mensen, je ziet het nog aan hun kapsels en baggy spijkerbroeken, de hippe manieren waarop enkele vrouwen hun hoofddoek dragen. Nu sprokkelen ze in het bos hout voor een vuurtje. Ik probeer me voor te stellen dat ik zo in een tent zou zitten, maar ik kom er niet eens bij in de buurt. Het voelt als fictie.

Feryal in haar tent.Beeld Marieke van der Velden

 Donderdag 17 maart

Hoi Joep,

De vragen die ik in Nederland op een briefje had geschreven lijken hier plotseling van een andere planeet te komen: 'Waar word je gelukkig van' of 'Wat is je droom'? Mensen zijn hier bezig met acute problemen als 'hoe krijg ik het warm?' Hun dromen staan tijdelijk geparkeerd.

Ik sprak de directeur van een bedrijf dat ooit Siemensapparaten in Irak importeerde. Zij kwamen uit Mosul. 'Welkom in onze tent', zei zijn vrouw. 'Dat bedoel ik cynisch.'

Op haar smartphone liet ze foto's zien van hun oude leven: het huis, het park waar ze speelde met de kinderen. Ik zag een zeer verzorgde vrouw. Ooit was ze kapster. Ze kon nu eigenlijk alleen nog maar huilen.

Ze zijn hun huis in doodsangst ontvlucht toen de stad werd aangevallen door IS. Ze willen naar Duitsland, omdat daar het hoofdkantoor van Siemens zit. Hun reis eindigt nu in een tent bij Macedonië.

Malak (19).Beeld Marieke van der Velden

Zaterdag 19 maart

Hoi Joep,

Wat ik het meest heb gehoord, behalve dat het zo koud is? 'Zo zijn wij niet'. De meeste mensen hebben nog nooit een tent opgezet, laat staan erin geslapen. Idomeni is een tussenstation dat niet langer meer moet duren.

Mensen willen graag hun verhaal vertellen. We zitten zo een uur te praten. Het is daarentegen moeilijk om een foto te maken. Ik voel hoe gekrenkt ze zijn in hun waardigheid en een foto laat juist dat zien.

Ondertussen kan ík morgen, met een jas die ruikt alsof ik afgelopen week bij 30 BBQ's ben geweest, weer in het vliegtuig stappen met mijn Nederlandse paspoort.

Dinsdag 5 april

Dag Joep,

Dit is het verhaal van de 71-jarige Achmed. 'Anderhalf jaar geleden vielen milities ons huis in Aleppo aan. Ze spraken Arabisch, maar er waren ook buitenlanders bij. Ze namen onze bezittingen mee en bedreigden ons: als we er de volgende dag nog zouden zijn, zouden ze onze vrouwen en kinderen doden.

'In de zoektocht naar een plek voor zijn gezin maakte mijn oudste zoon de oversteek naar Griekenland. Daar vond hij geen huis en geen inkomen. Hij is nu in Duitsland. Toen mijn middelste zoon hem wilde volgen ging het mis. De boot die hij nam is gezonken. Toen ik hoorde dat hij er niet meer was kreeg ik zo'n klap dat het voelde het alsof er een kei tegen mijn hoofd werd gegooid.

'Nu probeer ik met de vrouwen en kinderen van mijn zoons in Duitsland te komen. We zijn met mensensmokkelaars de grens tussen Syrië en Turkije over gegaan. Binnen een week waren we in Izmir. Daar hebben we de boot naar het Griekse Chios genomen. Op de overtocht huilden de kinderen hard van de angst.

'Nu zijn we hier, op een parkeerplaats in Noord-Griekenland. Wat ik het liefste wil is dat mijn zoon in Duitsland zijn vrouw en kinderen weer kan omarmen. En dat deze twee kinderen, de zoons van mijn overleden zoon, een toekomst kunnen krijgen.'

Achmed (71) met zijn kleinzoons.Beeld Marieke van der Velden

Woensdag 13 april

Hoi Joep,

Dit wordt mijn laatste brief aan jou. Terugkijkend op het project probeer ik te bedenken wat nu precies mijn drijfveer was om naar Idomeni te reizen en deze brieven aan je te schrijven.

In elke groep, van het voetbalteam tot aan collega's, zitten verschillende soorten mensen: aardige types, maar ook schreeuwerds, zeurdozen, aso's. Mensen met goede humor en mensen die geen enkel grapje snappen. Egotrippers en verlegen muurbloempjes.

Nederland zit er vol mee, maar ook landen als Libanon, Jordanië, Irak, Afghanistan en Griekenland. Daar ontmoette ik de afgelopen jaren bij het maken van reportages heel wat verschillende types. De meesten verloor ik uit het oog, maar met een aantal raakte ik bevriend.

Ik reageerde boos op je filmpjes omdat die een keihard oordeel vellen over de hele groep. Nu zitten er ongetwijfeld naarlingen bij, maar ik zag er in mijn gedachten ook een aantal van mijn vrienden tussen staan. Inderdaad, zij knipten die hekken open, staken illegaal grenzen over of demonstreerden schreeuwend op een plein. Maar nadat ik hun verhalen had gehoord wist ik dat ik hetzelfde zou hebben gedaan.

Ik heb geleerd: hoe meer ik zie en hoor, hoe minder ik zeker weet. De 'waarheid' verandert als je door de ogen van een ander kijkt. Er zijn duizenden nuances. Dat wilde ik je laten ervaren met deze brieven. Dank je wel voor je mooie reacties.

Joep, ik wens je heel veel succes met alles, en wellicht tot ziens!

Groeten van Marieke

Lees alle brieven aan Joep hier.

Ali (51) met zijn zoontje Othman (3,5).Beeld Marieke van der Velden

Reactie Joep: Hun verhalen raakten mij, maar ik blijf bezorgd

'Aan de grenzen van Europa staan 100 duizend gelukszoekers klaar om te profiteren van onze samenleving. Hordes dreigende mannen die steeds dichterbij komen. Zo zag ik de vluchtelingencrisis voor de brieven van Marieke.

In ons dorp merk ik er natuurlijk weinig van, dat is een beschermde omgeving. Het beeld dat ik had was voornamelijk gebaseerd op video's die ik zag op sociale media. 'Heb je dat filmpje al gezien?', klinkt het vaak op de voetbalclub of bij het koffieapparaat. Als dat niet het geval is, is de mobiel er zo bij gepakt. Zo deelde ik op Facebook ook het filmpje waarop vluchtelingen met elkaar op de vuist lijken te gaan. Marieke reageerde er boos op, omdat het een oud filmpje zou zijn. Zo ontstond discussie en daarmee de briefwisseling.

Inmiddels denk ik wel anders over de vluchtelingencrisis. In een kamp als Idomeni verblijven ook veel gezinnen. Ouders die ooit een normale baan hadden, door IS uit hun huis zijn verjaagd en nu met hun kinderen in een vochtig tentje zitten. Hun verhalen raakten mij, ook deze ouders willen het beste voor hun kinderen. Natuurlijk moeten die gezinnen geholpen worden.

We kunnen in Nederland best vluchtelingen opvangen. Niet met duizenden tegelijk in steden als Nijmegen of Rotterdam, maar kleinschaliger. Als elk dorp nou twee gezinnen zou opnemen? Bij ons in de gemeenschap zou dat niet tot problemen leiden. Varkenskoppen voor een opvanglocatie? Dat zie je toch vooral in steden en buurten waar bewoners het minder hebben. Die voelen zich bedreigd door de komst van vluchtelingen. Bij ons in het dorp heeft iedereen de zaakjes op orde.

Toch maak ik me nog steeds zorgen over de vluchtelingencrisis. Niet eens over de aantallen. In de jaren negentig kwamen er meer en toen was ik er niet tegen. Die mensen vluchtten uit voormalig Joegoslavië. Ze staan dichter bij ons, als je in de auto stapt ben je er binnen een dag. De vluchtelingen uit het Midden-Oosten hebben toch een andere cultuur. Die is, ben ik bang, in strijd met onze westerse waarden. Binnen de islam hebben vrouwen en homo's minder rechten.

De komst van deze mensen leidt wellicht niet direct tot problemen, maar misschien komen die er wel bij de generaties na hen. Wat als hun kinderen zich afkeren van de samenleving? Omdat ze geen werk hebben, of in slechte buurten wonen? Dat zie je ook met Marokkaanse probleemjongeren. Ja, ik geef toe dat mijn mening over vluchtelingen sterk wordt beïnvloed door degenen die het hier nu verkloten.

Uit reacties op het project bleek dat enkele mensen mij als een fervent Wilders-aanhanger zagen, maar die heeft me echt nog nooit tot een stem kunnen verleiden. 'Laat die vent barsten met zijn foute ideeën', reageerde iemand via Facebook op het project. En dat terwijl ik gewoon de trotse vader ben van twee kinderen, me inzet op de voetbalclub en vrijwilliger ben voor de brandweer. Ik doe echt wel wat voor de samenleving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden