Brief aan Aboutaleb: 'Toe burgemeester, bouw geen dure kantoren meer in Rotterdam'

Het Rotterdamse Schieblock, dat door architectenbureau Zus is omgetoverd tot een creatieve broedplaats. Beeld Frank Hanswijk

Een ezel stoot zich in het algemeen niet twee keer aan dezelfde steen. Toch dreigt het in Rotterdam te gebeuren. Het scenario dat voorafging aan de economische crisis van 2008 - grootschalige sloop van oude panden, met daarvoor in de plaats nieuwbouw, gericht op maximale winst - lijkt zich in de Maasstad te herhalen. Zijn de lessen van de crisis nu alweer vergeten?

Architecten Elma van Boxel en Kristian Koreman van bureau Zus waarschuwen burgemeester Ahmed Aboutaleb in een brief om niet in oude gewoonten te vervallen. Vrijdag overhandigden zij de burgemeester hun brief, die onderdeel is van de tentoonstelling Letters to the Mayor in Het Nieuwe Instituut. 'We bevinden ons op een cruciaal moment in de geschiedenis waar we publiek kapitaal kunnen verkwanselen of juist borgen.'

Concreet gaat het om de wijk Hofbogen naast het centraal station. Voor de crisis was het plan om de verloederde buurt plat te gooien en er een nieuwe zakenwijk met torens te bouwen. In 2009 kocht de gemeente voor 52 miljoen euro de grond van projectontwikkelaar LSI om de nieuwbouw te realiseren, maar door de crisis kwamen de plannen niet rond. Niemand wist hoe het verder moest, tot Zus zich bij de gemeente meldde met een alternatief plan.

De architecten stelden voor het gebied bottom-up te herontwikkelen tot een gemengde woon-werkbuurt, waarbij bestaande panden worden hergebruikt. Het leegstaande Schieblock werd omgetoverd tot een creatieve broedplaats met dakakker en op de begane grond café Biergarten. Met crowdfunding en een subsidie van de gemeente bouwden ze een (tijdelijke) loopbrug die het station verbindt met de Hofbogen. De buurt is hip, de Luchtsingel verscheen zelfs in de tiplijst van reisgids Lonely Planet, en groeide uit tot het symbool van een nieuwe manier van stedenbouw. Maar op de achtergrond, schrijven de architecten, woedt een ingewikkelde vastgoeddiscussie.

Ze doelen op recente uitspraken van politici van de VVD en Leefbaar Rotterdam. Zij willen de wederopbouwpanden alsnog slopen en vervangen door de eerder geplande kantoren. De geïnvesteerde miljoenen moeten met hoge huren terugverdiend worden; met een broedplaats en een openbare loopbrug gaat dat volgens hen niet lukken.

Zus wil voortbouwen op het bestaande. 'Juist in een stad als Rotterdam, waar segregatie op de loer ligt, moet ook gekeken worden naar het gecreëerde sociale, culturele en daarmee ook economische kapitaal.' In hun visie kan het gebied 'de missende schakel' worden tussen de multinationals en de lokale bedrijvigheid. Rotterdam, dat bekendstaat om vooruitstrevende architectuur, zou 'de eerste stad kunnen zijn die gentrificatie op een positieve manier weet om te buigen'. Om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen, heeft Zus zijn rol als supervisor van het gebied opgezegd. Van Boxel: 'We bieden deze brief aan vanuit een onafhankelijke positie.'

De beslissing over de toekomst van het gebied is uitgesteld tot na de gemeenteraadsverkiezingen in maart. De architecten willen daarop vooruitlopend een dialoog op gang brengen. Ze zijn een actie voor een 'glocal' (globaal en lokaal) wijk begonnen. Het project bestaat uit een tentoonstelling met maquettes van de stad, waarin kansen en knelpunten - economisch, ruimtelijk, sociaal - getoond worden. In deze expositieruimte willen ze met de verschillende politieke partijen een serie gesprekken voeren over de plannen; de uitnodigingen daarvoor zijn al verstuurd en de meesten hebben toegezegd.

De tentoonstelling en de gesprekken zullen uitmonden in een publicatie. Hiermee hopen de architecten tot een 'inclusieve en breed gedragen visie voor het gebied te komen, voorbij alle vermeende verschillen tussen de partijen'. Ze sluiten hun brief af met een uitnodiging aan de burgemeester om de tentoonstelling half februari te openen. Aboutaleb zei dat hij de brieven zeker gaat lezen en daarna een reactie zal geven.

Vijftig brievenschrijvers

Letters to the Mayor is onderdeel van een reeks internationale presentaties, opgebouwd uit brieven van architecten aan hun burgemeester. In Rotterdam werden vijftig architecten uitgenodigd om te schrijven aan Ahmed Aboutaleb en hun ideeën te delen met bestuurders en burgers. Onder hen Nathalie de Vries van MVRDV, (de Markthal), en Cesare Peeren, die met Superuse studios voormalig zwemparadijs Tropicana herontwikkelt. De presentatie is t/m 11/2 te zien in Het Nieuwe Instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden