ANALYSE

Brexit zet toprechters voor het blok

Het Britse Hooggerechtshof boog zich deze week over de vraag of regering dan wel parlement het laatste woord heeft over de Brexit. Hun oordeel volgt nog. Curieus, want het parlement zelf geeft de regering al vrij baan.

De leden van het Britse Hooggerechtshof, dat zich deze week boog over de vraag wie het laatste woord heeft over de Brexit. Beeld ap

Tot op het laatst streed Kenneth Clarke voor zijn Europese eenheidsideaal. Als enige Conservatief in het Lagerhuis begaf hij zich tussen de Schotten, liberalen en sociaal-democraten om tegen het inroepen van Artikel 50 te stemmen, dat de uittreding uit de EU in gang zet. Maar de 76-jarige veteraan wist het onvermijdelijke niet te voorkomen: een kwart eeuw nadat het Lagerhuis massaal had ingestemd met het door John Major ondertekende Verdrag van Maastricht, maakte het Britse parlement woensdagavond de baan vrij voor een Brexit.

Het laatste restje hoop van Clarke en de zijnen is nu gevestigd op het Hooggerechtshof dat zich deze week aan de overkant van het parlementsplein heeft gebogen over de unieke staatsrechtelijke situatie waarin Groot-Brittannië zich bevindt wie gaat er over het inroepen van Artikel 50?

De knapste breinen bijeen

De doorslaggevende Brexit-week begon maandag in de Middlesex Guildhall waar de elf knapste breinen van het Verenigd Koninkrijk bijeenkwamen om orde te scheppen in de door politici veroorzaakte bende. De Lordships gingen na of het hof eerder juist had geoordeeld dat de regering de aftrap voor Brexit niet mag verrichten via een uit Stuart-tijden stammend Koninklijk Prerogatief, maar dat toestemming van het parlement nodig is. Om de schijn van partijdigheid te voorkomen bogen álle toprechters zich over dit constitutionele vraagstuk.

Er bestonden twijfels, zelfs binnen eigen kring, of Theresa May er handig aan had gedaan om in hoger beroep te gaan. Al snel bleek die vrees terecht. Als wolven in zijden mantels wierpen de rechters zich op de arme landsadvocaat James Eadie, die een onmogelijke taak had.

Eadie probeerde het belang van de Europese Gemeenschapswet uit 1972 te relativeren. Volgens hem was het slechts een middel om Europese wetgeving voortaan naar het eiland te vervoeren, dat makkelijk via een Koninklijke Prerogatie ongedaan kan worden gemaakt. Het wekte hoongelach op van Lord Pannick, de advocaat van de kritische burgers die vinden dat het parlement tot een Brexit moet besluiten. 'Deze wet was niets minder dan een constitutionele revolutie, maar als ik mijn collega mag geloven was hij minder belangrijk dan de Gevaarlijke Honden-wet.'

Opperrechter Lord Mance wees Eadie er fijntjes op dat het parlement een grote rol had gespeeld bij de toetreding tot de EU dus ook zou moeten worden gehoord bij het vaarwel.

Eadie hield zijn sceptische gehoor voor dat het parlement zich uitgebreid mag buigen over de Great Repeal Wet, die de Europese Gemeenschapswet ongedaan moet maken, de wet waarvan hij eerder het belang zo had gerelativeerd. 'Op dezelfde vraag heeft u net twee antwoorden gegeven die lijnrecht tegenover elkaar staan', merkte rechter Lord Sumption op.

Het appel bij het Supreme Court liep zo uit op een vernedering voor de regering, maar die vond een manier om de rechters voor schut te zetten door alvast te doen waarover ze nog aan het delibereren waren. Verleid door geluiden over een opstand bij de Tories had Labour een motie ingediend om de regering te dwingen een Brexit-plan te ontvouwen, zonder evenwel de onderhandelingspositie te ondermijnen. May besloot er, slim, een amendement aan te hangen waarin stond dat het parlement de regering toestemming geeft om Artikel 50 in stelling te brengen.

Lord Pannick

Hij lachte, hij was extreem beleefd (‘I respectfully disagree, my lordship’) en hij vertaalde de meest ingewikkelde juridische gedachtegang naar helder Engels. Op Twitter regende het loftuitingen. Bij de landsadvocaten brak lichte paniek uit. De beste advocaat van het Britse publiekrecht fileerde elk tegenargument, zijn gehoor trakterend op verwijzingen naar Hendrik VIII, de Bijbel en een proces over een Canadees kreeftenreservaat in de 19de eeuw.

Meerderheid

Na een zes uur durend debat, waar het gejoel een contrast vormde met de geleerde rust aan de andere kant van het plein, bleek daar een meerderheid voor te zijn: 461 tegenover 89. Bij het eurogezinde Labour durfden 23 tegen de wil van de kiezers in te gaan. Niet de Tories bleken verdeeld te zijn, maar Labour zelf.

Ondertussen maken May en de 'Drie Brexiteers' uit haar kabinet het Brexit-plan waar EU-handelaar Michel Barnier zo ongeduldig op wacht. Brexit-minister David Davis werkt daar in alle stilte aan en ondertussen lijken ander bewindslieden er alles aan te doen om de aandacht af te leiden, en critici zand in de ogen te strooien. Tijdens een bezoek aan Bahrein haalde May deze week het nieuws door te spreken over een 'rood-wit-blauwe Brexit', terwijl Boris Johnson regelmatig komisch-controversiële uitlatingen doet. De ministersassistente die onlangs met Brexit-notities open en bloot onder haar arm langs fotografen door Downing Street paradeerde, deed dat mogelijk bewust.

Labour kan een nieuwe motie indienen mocht Het Plan van May uiteindelijk te vaag zijn. Maar in wezen heeft May nu een blanco cheque gekregen. Voor het Supreme Court betoogde Pannick echter dat de motie waardeloos is en dat Artikel 50 alleen via een fatsoenlijke wetgeving in gang kan worden gezet. Rechter Lady Hale had voor de beraadslagingen al gezinspeeld op deze mogelijkheid. Die route zal voor vertraging zorgen, omdat de leden van het Lager- en Hogerhuis (waar Pannick ook in zit) dan maandenlang zullen debatteren.

Als de rechters dit aandurven en dat maken ze waarschijnlijk pas in januari bekend dan kan het nette plantsoen dat de rechtgevende en de wetgevende macht van elkaar scheidt in een slagveld veranderen.

Lord Sumption

Met zijn wilde haren, zijn stropdassen en scherpe opmerkingen groeide Jonathan Sumption uit tot de ster van het Supreme Court. The Daily Telegraph omschreef hem als ‘een wat irritante aristocraat uit een vroege Waugh-roman’, terwijl zijn haardos zou lijken op ‘een laat 18de eeuwse pruik na een nacht doorzakken’. De 67-jarige rechter staat bekend als ‘het Brein van Brittannië’. De Old Etonian beheerst acht talen, waaronder het Nederlands.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.