Brexit uitzonderlijke kans voor Hollande

Zonder de Engelsen worden de rollen van Duitsland en Frankrijk in de Europese Unie opeens relatief groter. Hoe pakt een nieuwe machtsbalans uit? Voor Hollande komt die Brexit eigenlijk niet op zo'n slecht moment.

'Alleen een crisis van deze omvang kan Hollande weer terugbrengen in een presidentiële koers.' Beeld afp

'Een Europa dat beschermt', is het Franse antwoord op de Brexit-crisis. De Europese Unie moet haar inspanningen op het gebied van defensie en terreurbestrijding opvoeren teneinde haar burgers een veiliger bestaan te bieden. Daarnaast moet Europa haar burgers ook in sociaal opzicht beter beschermen.

Terwijl de Duitse bondskanselier Merkel waarschuwde voor overhaaste reacties op de Brexit, willen de Franse politici vaart maken. Frankrijk ziet het vertrek van Groot-Brittannië als een kans om de Franse positie in Europa te versterken. Bovendien biedt de Brexit president Hollande een uitgelezen mogelijkheid zijn danig geschonden imago op te poetsen. 'Hoewel niemand in de omgeving van de president openlijk zijn blijdschap durft te tonen, maakt iedereen op het Elysée dezelfde berekening: alleen een crisis van deze omvang kan Hollande weer terugbrengen in een presidentiële koers', schreef de krant Libération. 'Het is een uitzonderlijke kans. Hij wordt geconfronteerd met een historische situatie', zei een minister in Le Monde.

De staatsgerichte Fransen en de liberale Britten hebben elkaar nooit zo gelegen. In de jaren zestig was de Franse president De Gaulle tegen de toetreding van Groot-Brittannië tot de toenmalige Europese Economische Gemeenschap. Hij vreesde niet alleen een verzwakking van de Franse stem door de komst van een ander groot land, hij vreesde ook de verwatering van het continentale karakter van Europa. Groot-Brittannië zou Europa meer in Angelsaksische, liberale richting trekken, vreesde hij.

In Frankrijk wordt de Brexit betreurd, maar ook gezien als een kans om Europa weer meer in Franse richting te laten opschuiven. Door het vertrek van het Verenigd Koninkrijk wordt de stem van Zuid-Europa sterker, zeker als Frankrijk, Spanje en Italië een lijn trekken.

Frankrijk beoogt ook een inhoudelijke verandering. De Europese Unie moet minder vrijhandelszone worden, meer politiek samenwerkingsverband. De politieke greep van Europa op de economie moet versterkt worden. Zo stelde president Hollande direct na de Brexit voor te 'investeren in groei en werkgelegenheid'. Ook wilde hij 'de eurozone en het democratisch bestuur daarvan versterken'.

'Worden we niet té machtig?'

Hoe pakt een nieuwe machtsbalans uit? Merkel is beducht voor weerzin tegen de Duitse overmacht.

Europa moet 'onze industrieën' beschermen, alsmede de oneerlijke concurrentie van goedkope buitenlandse werknemers en producten tegen gaan, zei een medewerker van de president in Journal du Dimanche.

In Frankrijk wordt de Brexit gezien als een reactie op de mondialisering, die heeft geleid tot meer immigratie en sociaal-economische ongelijkheid. 'Voor veel Europeanen is de Europese Unie de dichtst bij zijnde belichaming van die mondialisering', schreef Le Monde in een hoofdredactioneel commentaar. Een Europa nieuwe stijl zou de burger juist moeten beschermen tegen de nadelige gevolgen ervan.

Het is echter twijfelachtig of burgers hier veel vertrouwen in zullen hebben, schreef de gezaghebbende Europa-commentator Arnaud Leparmentier in Le Monde. De Europese landen zijn onderling sterk verdeeld. Dat geldt voor economische kwesties en al helemaal voor het vraagstuk van immigratie. In die situatie geloven veel burgers dat de natiestaat de beste bescherming biedt. Terugtrekken in je eigen land waar je tenminste de baas bent. Bovendien is het Europese drama 'antropologisch' van aard, aldus Leparmentier. 'De natie, het geboorteland, de Heimat symboliseert de behoefte om ergens bij te horen.'

Maatregelen als een versterking van de eurozone voldoen aan een economische logica, maar zullen de vervreemding van burgers ten opzichte van Europa alleen maar doen groeien, schreef onlangs ook ex-minister van Buitenlandse Zaken Hubert Védrine in Le Monde. Hij pleitte voor een Europese 'pauze', die gebruikt moet worden om een nieuw compromis tussen elites en volkeren te vinden.

Maar de meeste Franse politici, van links tot rechts, vinden dat er haast gemaakt moet worden. Anders dan Duitsland vindt Frankrijk dat Groot-Brittannië de Europese Unie snel moet verlaten. Ook moet het een flinke prijs betalen. 'Het kan niet zo zijn dat het verlaten van de Europese Unie geen consequenties heeft, ook om besmetting te voorkomen', zei Emmanuel Macron, minister van Buitenlandse Zaken.

De Franse politici voelen de hete adem van Marine Le Pen, wier statuur is gegroeid dankzij de Brexit. Zoals haar adjudant Florian Philippot het formuleerde: 'De Brexit heeft het idee dat je de Europese Unie kunt verlaten veel geloofwaardiger gemaakt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.