Brexit? Noord-Ieren verkiezen Brussel boven Londen

Groot-Brittannië mag in de ban zijn van een mogelijke Brexit, in Noord-Ierland zitten weinigen op een vertrek uit de EU te wachten. Als het er toch van komt, kunnen de Noord-Ieren zelf wel eens vertrekken.

Noord-Ierse republikeinen herdachten afgelopen zondag op Falls Road in Belfast de Paasopstand uit 1916, waarbij de Ierse Republiek werd uitgeroepen. Beeld AFP

'Grenzen aan de republiek, dat zou erg zijn.' Wanneer de mogelijkheid van een 'Brexit' ter sprake komt, denkt John Fitzgerald, een katholieke inwoner van Belfast, meteen aan de verhouding tussen Ierland en Noord-Ierland. Opkijkend van zijn krantje in een Iers cultureel centrum, gevestigd in een voormalige Presbyteriaanse kerk langs Falls Road, zegt de gepensioneerde onderwijzer dat een herenigd Ierland zijn droom is, maar wel binnen de EU. 'De Europese eenwording heeft veel betekend voor ons land, zeker wanneer het gaat om de bescherming van de rechten voor de mens.'

Het Europese vraagstuk is in de achilleshiel van het Verenigd Koninkrijk van oudsher een verzuilde aangelegenheid, net als alles. Bij het EG-referendum van 1975 kozen de katholieken massaal voor het lidmaatschap en de protestanten massaal tegen, wat met zich meebracht dat Noord-Ierland een van de krapste meerderheden had binnen het Verenigd Koninkrijk, 52 procent tegenover 66 procent landelijk. Volgens de weinige peilingen die nu worden uitgevoerd - de meeste onderzoekers vinden deze regio te complex om een goed beeld te krijgen - is het nu een van de meest eurogezinde gebieden. Op 23 juni stemmen de Britten per referendum over lidmaatschap van de EU.

Bondgenoot tegen de verfoeide Britten

Een eurogezind sentiment overheerst in The Falls, de katholieke wijk met muurtekeningen van hongerstaker Bobby Sands, tuinhekjes met het embleem van voetbalclub Celtic en elektriciteitskastjes met de beeltenissen van Che Guevara. Het katholieke Sinn Féin heeft, net als andere linkse partijen in Europa, bedenkingen bij het neoliberale karakter van de EU. Maar ze ziet het ook als een bondgenoot tegen de verfoeide Britten en hun unionistische vrienden in 'het Noorden van Ierland' zoals de nationalisten de zes noordelijke graafschappen liever aanduiden.

Aan de andere kant van de metershoge muur in de protestante enclave Shankill is de stemming anders. Binnen deze kringen galmen de donderpreken van wijlen dominee Ian Paisley na, die het Europese project altijd heeft beschouwd als een Roomse samenzwering. 'We hadden de Europese gemeenschap nooit moeten betreden,' zegt Jimmy Caulter in zijn kledingzaak Jimmy's waar de etalage volhangt met shirtjes van de roemruchte 36e Ulster Divisie en van de nationale voetbalploeg 'en nu hebben we een gouden kans om de vergissing goed te maken.'

Caulters bezwaren variëren van de Britse vissers die minder vis kunnen vangen dan de Portugese, de regeltjes voor de middenstand en immigratie, al is dat laatste hier geen urgent probleem. Hij stemt op de Democratic Unionist Party (DUP), de eurosceptische regeringspartij. Paisleys gelijknamige zoon, een Lagerhuislid, bekijkt de zaak economischer dan zijn pa. 'Zwitserland heeft een handelsverdrag met China, dus wij waarom wij niet? Groot pluspunt is dat we als nettobetalers aan de EU geld kunnen besparen.' Zijn partij rekent een half miljard pond extra vanuit Londen na een Brexit.

Landbouwbeleid

Het protestantse kamp is echter verdeeld nu de Ulster Unionist Party (UUP) zich voor continuering van het lidmaatschap heeft uitgesproken. 'De Europese samenwerking heeft veel voordelen gehad voor dit stukje van het Verenigd Koninkrijk', verklaart de politicoloog Lee McGowan in zijn kamer op Queen's University, waar een kaart met de Europese vlag naast de deur hangt, 'de UUP heeft meer kiezers uit de middenklasse dan de DUP. Binnen arbeiderskringen spelen identiteit en loyaliteit een grotere rol dan de economische en staatkundige motieven.' Noord-Ierland heeft een relatief grote boerenstand. De boerenbond stelt zich neutraal op, maar veel van hun leden hebben baat bij het gemeenschappelijke landbouwbeleid. Bij een Brexit is het allerminst zeker of Londen even gul zal zijn. Daar komt bij dat Noord-Ierland een steeds grotere private sector heeft met banken, verzekeraars en voedselconcerns. Vier van de vijf ondernemingen hier wil bij de EU blijven. Een uitzondering is Wright Bus in Ballymena, waar Brexiteer Boris Johnson de nieuwe, rode dubbeldekker heeft laten maken, bijgenaamd de Boris Bus.

Dat de Brexiteers het hier moeilijk hebben, komt mede doordat Noord-Ierland door de jaren honderden miljoenen ponden heeft ontvangen vanuit Brussel, door eurosceptici gezien als doelbewuste ondermijning van de natiestaat. Bij infrastructurele werken verrezen bordjes met de Europese vlag, net als in armere delen van Bulgarije en Griekenland. Eigenlijk waren de Noord-Ieren net iets te rijk voor deze handreiking, maar de Europese Commissie is deze regio gaan beschouwen als een protectoraat. Voormalig commissievoorzitter José-Manuel Barroso riep zelfs een Noord-Ierse taakgroep in het leven.

Belangrijke rol bij vredesproces

McGowan zegt dat de Europese Unie ook een belangrijk rol heeft gespeeld bij het vredesproces, niet zozeer in directe zin alswel op de achtergrond. 'Voordat hun landen tot de EG waren toegetreden, was er amper contact tussen Britse en Ierse politici en ambtenaren. Dat veranderde toen ze elkaar tijdens Europese topontmoetingen begonnen tegen te komen. Uit het zicht van de eigen, sceptische bevolking konden ze elkaar op informele wijze spreken, in de wandelgangen. Wat dat betreft heeft Brussel de toenadering tussen beide landen mogelijk gemaakt.'

In de Goede Vrijdag-akkoorden van 1998 is bovendien een clausule opgenomen die verstrekkende gevolgen kan hebben: het Noord-Ierse parlement mag een 'border poll' uitroepen, een volksraadpleging over een verenigd Ierland. Sinn Féin-leider Martin McGuinness heeft dat reeds geopperd. Nu zou ongeveer viervijfde van de Noord-Ieren tegen zijn, maar dat kan veranderen na een Brexit, zeker wanneer deze manoeuvre wordt gevolgd door Schotse onafhankelijkheid. In dat geval verandert Noord-Ierland in een weeskindje binnen het Verenigd Koninkrijk.

Herenigingsreferendum

Een grens tussen de Ierlanden kan een directe aanleiding vormen voor zo'n herenigingsreferendum. Tijdens een bezoek aan Belfast zei Nigel Farage dat het zo'n vaart niet zal lopen, iets waar ook de DUP van overtuigd is. Een Brexit betekent echter dat de Ierse grens een buitengrens van de EU zal worden. Voor de Britten zal het dan zaak zijn deze dicht te houden om immigratie via de achterdeur te voorkomen, een argument dat eveneens speelde bij het Schotse referendum.

Een week voor Farage's komst was de Britse premier Cameron zelf in Noord-Ierland, zonder evenwel zijn eigen minister voor Noord-Ierland Theresa Villiers, een Brexiteer immers. Hij ging van boerderij naar destilleerderij, de Noord-Ieren smekend om te kiezen voor veiligheid en zekerheid. Volgens McGowan is Cameron in paniek. 'Hij heeft een Doos van Pandora geopend en niet goed nagedacht over de gevolgen voor het Verenigd Koninkrijk zelf, toch al een gammele constructie. De nationalisten hier vrezen een grens, maar op lange termijn zou het wel eens kunnen leiden tot een verenigd Ierland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden