Brexit is een sprong in het duister

Britten hebben op 23 juni de keuze: in of uit de EU. Britse uittreding wordt 'Brexit' genoemd, maar Schotten willen in de EU blijven net als burgers van Wales en Noord-Ierland. Het gaat om Engeland; een 'Exit' die wordt uitgevochten binnen de Conservatieve Partij. Veel staat op het spel: de huidige regering, het Verenigd Koninkrijk zelf en de toekomst van een Europees continent op drift.

David Cameron. Beeld reuters

Britten verrassen Europese mandarijnen in Brussel met pragmatisch denken en zelfspot, ongebruikelijk in hoofdkwartieren gevuld met opgepompte eigendunk. In het Europees Parlement zat ik vijf jaar met de Tories in dezelfde fractie, werd dankzij hen vicefractievoorzitter en werd rondgeleid in de gewijde ruimtes van Westminster en 10 Downing Street. Een EU zonder Britten wordt een depressiezone; strak geleid door Duitse schoolmeesters, opgetuigd met ceremonies van Franse dorpspolitici en aangevuld met Hollandse euromoralisten.

Hoe ziet een Brexit eruit voor de Britten, zo vraagt Dan Hannan, conservatief Europees parlementlid in The Spectator. Zijn artikel geeft de indruk dat zodra de Britten het zompige Brussel hebben verlaten vanaf Brighton eeuwige zonneschijn uitbreekt in een land van melk en honing. De anders zo eurosceptische Brit wordt goedgelovig: een enthousiaste EU geeft het Verenigd Koninkrijk een lucratief handelsakkoord en 'Great Britain' wordt weer groot dankzij een verbond van Engelssprekende landen.

Maar Brexit is een sprong in het duister, gevolgd door een politieke dynamiek met onmiddellijke gevolgen.

De Brexit is het einde van premier David Cameron, het gezicht van de 'Blijf' campagne. De titanenstrijd woedt al in het Britse kabinet met zes ministers die ageren tegen het EU-lidmaatschap, onder wie minister van Justitie Michael Gove.

De Mozes van de Brexit is Boris Johnson, burgemeester van Londen. Als Cameron verliest, staat Johnson achter het gordijn met het lange mes - in de beste Tory traditie.

De pro-Europese Schotten trekken hun conclusies. Zij stemden in 2014 nipt om in het Verenigd Koninkrijk te blijven. Maar als dat koninkrijk de EU verlaat, zeggen de Schotten hun verbond met de Engelsen op om EU-lid te worden. Wales eist meer autonomie om zelfstandige akkoorden te kunnen sluiten met de EU.

Na Brexit regeert onzekerheid. Volgens artikel 50 van het Verdrag van Lissabon hebben de Britten twee jaar om eventuele akkoorden met de EU te sluiten, zoals een handelsakkoord. Hannan verwacht dat Brussel klaarstaat met een voorkeursbehandeling zoals voor IJsland of Noorwegen. Hij zou de demonen van Europa beter moeten kennen.

In EU-hoofdkwartieren domineren sterk anti-Britse sentimenten die in het Europees Parlement welhaast haatdragend zijn. De EU laat onderhandelingen aanslepen, zeker met een premier Johnson, terwijl zij EU-toetreding van Schotland aanlokkelijk maakt. Fransen voelen zich 'eerste haan' van Europa; Duitsers voelen zich verraden.

Brexit-leider Boris Johnson. Beeld epa

Waarom zou Nederland het opnemen voor een bondgenoot die 'splendid isolation' verkiest? Oost-Europa steekt geen hand uit. De EU heeft de sterkste kaarten: na twee jaar kan er 'niets' zijn. Zonder zicht op de Europese interne markt beginnen internationale bedrijven in Engeland hun verhuizing naar het continent te plannen.

De Engelse droom van 'absolute soevereiniteit' blijkt erg relatief.

Pleitbezorgers van uittreding dromen van een mystieke coalitie van 'Engelssprekende landen'. Relaties tussen landen worden niet bepaald door taal, maar door belangen. De Canadese premier Justin Trudeau is sceptisch over Britse EU-uittreding; dat kan Franstalige Canadezen inspireren tot meer zelfstandigheid of erger. De VS is de wereldmogendheid die Britten ziet als beste bijwagen. Amerikanen houden van Britse tradities en manieren die zij zelf ontberen. De meest dichtstbijzijnde Engelse bondgenoten zijn Australie en Nieuw Zeeland.

Nostalgie leidt tot zelfoverschatting en blikvernauwing. Dat geldt voor Rusland en het tsaristisch rijk, Turkije en het Ottomaanse rijk en voor Engelsen met het Britse Rijk. De geschiedenis leert dat zodra het Verenigd Koninkrijk uit het Europees machtsevenwicht treedt op het continent chaos en dictatuur dreigen. Cameron heeft een verdedigbaar akkoord bereikt, tevens goed voor Nederland, zoals beperking van uitkeringstoerisme en het tegengaan van onnodige EU-wetgeving via een 'rode kaart' van nationale parlementen. Traditioneel is Nederland voor Brits EU-lidmaatschap: zij zijn onmisbare bondgenoten op een beneveld continent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden