'Brexit in Brussels' eindigt in optimisme

De verwachte en gevreesde ruzie bleef uit. Brexit in Brussels, het eerste serieuze debat tussen de Britse premier Cameron en zijn 27 EU-collega's over de toekomst van Groot-Brittannië in de EU, eindigde donderdagnacht zelfs in optimisme. De enige 'zure toon' volgens betrokkenen, kwam van de Litouwse president Grybauskaité, een houwdegen die Poetin het liefst met blote hand te lijf gaat. Nu beschuldigde ze Cameron van 'chantage'.

David Cameron tijdens de persconferentie op 18 december in Brussel. Beeld afp

De overige leiders toonden zich echter mild. Niet dat ze akkoord zijn met de eisen van Cameron, maar ze helpen hem graag het referendum over het Britse EU-lidmaatschap te winnen. Zoals bondskanselier Merkel het na afloop samenvatte: 'Met goede wil zullen we de goede weg vinden.'

Cameron nam tijdens het leidersdiner ruim de tijd om zijn vier eisen toe te lichten. In driekwartier bezwoer hij zijn collega's dat de EU geen trein mag zijn die maar voortdendert, geen Unie die enkel de euro erkent, die groei vernietigt in niet-eurolanden en werknemers exporteert naar Londen. Hij was bevlogen en overtuigend. 'Hij is echt op zoek naar een eerlijk compromis', oordeelde EU-president Tusk.

'Buigen of barsten' diner

Tusk erkende na afloop dat hij voor een 'buigen of barsten' diner had gevreesd, voor een clash waarbij Cameron boos de zaal had verlaten om vervolgens het 'nee-kamp' aan te voeren bij het referendum. Maar rond middernacht was Tusk optimistischer dan ooit tevoren. Cameron op zijn beurt gaf een bijna euforische persconferentie. Hij zag 'de weg naar een akkoord', 'grote stappen voorwaarts' en 'een enorme bereidheid' om Groot-Brittannië in de EU te houden.

Voor akkoord in februari op tafel ligt moet er nog hard worden onderhandeld. De meest omstreden eis van Cameron is dat buitenlanders pas na vier jaar werken in Groot-Brittannië aanspraak kunnen maken op sociale zekerheid. Dat is in strijd met het Europese non-discriminatiebeginsel en zet een rem op het vrij verkeer van werknemers.

Discriminatie

Bij de besprekingen werd duidelijk dat de EU-landen niet akkoord zouden gaan met het immigratievoorstel van Cameron. Dat is volgens een aantal landen discriminerend.

Geen twijfel mogelijk

De Spaanse, Poolse en Portugese premiers lieten er geen twijfel over bestaan deze eis nooit te zullen accepteren. Ook het Britse voorstel om nationale parlementen een rode kaart tegen EU-wetten te geven, viel slecht bij sommige leiders.

Het optimisme stak de kop op nadat Cameron niet langer aandrong op een wijziging van het Europees Verdrag om de geëiste hervormingen wettelijk te verankeren. Geen van de leiders heeft trek in zo'n langdurige en riskante onderneming. In plaats daarvan wordt nu gekoerst op een lichtere procedure: een bindende verklaring van de leiders die in de toekomst, na het Britse referendum, aan het Verdrag wordt gehecht.

Verder gaat de Europese Commissie op zoek naar andere wegen om een beroep door EU-burgers op de Britse sociale dienst te voorkomen. Overwogen wordt gebruik te maken van bestaande noodremprocedures die lidstaten in uitzonderlijke omstandigheden (te veel buitenlandse werknemers, studenten, migranten) de mogelijkheid geven tijdelijk sommige EU-wetten te negeren. De Commissie ziet 'duizenden mogelijkheden' om met Londen tot een vergelijk te komen.

Nogal wat leiders toonden zich gevoelig voor Camerons wensen omdat ook zij kampen met een groeiende euroscepsis binnen hun grenzen. Tegelijkertijd beseffen ze dat bij te veel toegeven het hek van de dam is: andere landen zullen dan ook met een referendum dreigen om hun eisen kracht bij te zetten. Vandaar Grybauskaité's sneer over chantage. 'Niets is zeker in het leven', concludeerde Cameron na het diner. 'Ook niet in Brussel.'

Wat wil Cameron precies?

'Ten eerste wil hij 'wettelijk verankerde' garanties dat niet-eurolanden als Groot-Brittannië nooit nadeel ondervinden van besluiten door de Eurogroep. Ofwel: de erkenning dat de EU een Unie is met meer dan één munt.' Lees zijn overige hervormingen hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden