Analyse Brexit

Brexit in blessuretijd na derde ‘No’ tegen Mays akkoord

Voor de derde keer heeft het Lagerhuis vrijdagmiddag het akkoord verworpen dat Theresa May met de Europese Unie had gesloten. Zelfs haar belofte om af te treden bleek niet genoeg te zijn. In het Brexit-proces is nu de blessuretijd aangebroken.

Theresa May spreekt het Britse Lagerhuis toe. Beeld EPA

Meteen na de stemming maakte Brussel bekend dat er op 10 april een extra top komt om te bepalen wat er moet gebeuren. Aanstaande maandag, nu al Manic Monday genoemd, stemt het Lagerhuis wederom over Brexit-alternatieven, zoals lidmaatschap van de douane-unie of een tweede referendum. Wanneer Lagerhuisleden kiezen voor een douane-unie, een optie die het Ierse probleem oplost, zou May overwegen om haar akkoord voor de vierde keer in stemming te brengen. Als een soort play-off kunnen de afgevaardigden dan uit deze twee laatst overgebleven opties kiezen.

‘Ik ben bang dat we het einde van het proces in dit huis bereiken’, had de premier na de stemming gezegd, een hint geven dat ze genoeg heeft van dit parlement en mogelijk verkiezingen wil. Ze putte hoop uit het feit dat het verlies kleiner was dan voorheen. Nadat haar akkoord in januari met een verschil van 220 stemmen werd verworpen en begin maart met 149, daar was de marge nu 58. Het weerhield oppositieleider Jeremy Corbyn (Labour) er niet van haar aftreden te eisen, een eis die niet alleen werd herhaald door de Schotse leider Ian Blackford maar ook door Steve Baker, een van de strategen achter Brexit.

De derde stemming ging alleen over de scheidingsvoorwaarden en niet over de politieke verklaring (oftewel de toekomstige omgangsregeling met de EU). Door deze twee onderdelen uit elkaar te trekken, wist de regering de hindernis die John Bercow had opgeworpen te omzeilen. De Lagerhuisvoorzitter had immers bepaald dat de afgevaardigden niet twee keer over dezelfde motie kunnen stemmen. Met dit trucje hoopte de regering ook Labour te verleiden. De oppositie koestert namelijk vooral bezwaar tegen de toekomstige Brexit-koers, maar vreest tevens een radicalere lijn als een echte brexiteer zijn intrek neemt in 10 Downing Street.

Mays opvolging speelde een grote rol bij deze derde ‘meaningful vote’, acht uur voor de eigenlijke Brexit-deadline. Met zijn oog op 10 Downing Street gericht ging voormalig Brexit-minister Dominic Raab overstag, ook al vindt hij de overeenkomst waarmee May akkoord was gegaan slechter dan het huidige EU-lidmaatschap. Lagerhuisleden zagen hoe Boris Johnson en Jacob Rees-Mogg gebroederlijk de Aye-lobby binnenliepen, de stemkamer voor de voorstanders. De Noord-Ierse DUP, die liever geen Brexit heeft dan het opbreken van het unie met de rest van het koninkrijk, voelde zich verraden door haar Brexit-broeders.

Baldrick

Brexiteers met minder politieke ambities bleven volharden in hun verzet. Oud-landbouwminister Owen Paterson verklaarde zijn ‘integriteit en reputatie’ niet te willen verliezen. Een dag eerder had brexiteer Mark Francois, gezien als de Baldrick naast Blackadder Rees-Mogg, gezegd zichzelf liever in de mond te schieten dan de deal te steunen. Uiteindelijk waren er nog altijd 34 Tories tegen. Zij kunnen op sympathie rekenen van de duizenden pro-Brexit-demonstranten die zich op het parlementsplein hadden verzameld, waaronder marcherende unionisten uit Ulster (met drums en fluiten), Fransen die ‘Frexit’ willen en de nationalist Tommy Robinson.

‘Wat is onze stem nog waard? Waarom zou ik nog belasting betalen?’, vroeg demonstrant Andy zich af, een dertiger die uit Nottingham was overgekomen. ‘Het is tijd voor burgerlijke ongehoorzaamheid,’ zegt de brexiteer, wijzend op zijn T-shirt met de tekst ‘Magna Carta. Article 61. Lawful dissent’. Nigel Farage beloofde met zijn nieuwe partij, de Brexit Party, ‘een politieke revolutie’ te veroorzaken om de Brexit ‘te redden’. In een van de ochtendkranten had een lezer uit Beeford, Yorkshire, zich afgevraagd ‘waar de Official Monster Raving Loony Party is wanneer je hem nodig hebt’.

Principiële brexiteers hopen dat het Verenigd Koninkrijk de EU op 12 april, of enkele weken later, zonder akkoord verlaat, wat volgens deskundigen, ministers en het bedrijfsleven rampzalig is. Brussel heeft laten weten dat dit nu het meest waarschijnlijke scenario is. De Europese Commissie heeft gezegd volledig voorbereid te zijn op deze situatie, maar Business Europe, een overkoepelend orgaan van werkgeversorganisaties, heeft Brussel in een brandbrief laten weten dat de No Deal-plannen van de EU ‘tekortschieten in wat nodig is om grote ontwrichtingen te beperken’.

Kans op lang uitstel

Omdat geen van beide partijen belang bij heeft bij een chaotisch vertrek, blijft de kans aanwezig op lang uitstel. Tegenover de ambassadeurs van de lidstaten had EU-onderhandelaar Michel Barnier donderdagavond laten weten dat Brussel daar wel harde voorwaarden aan zal stellen, met andere woorden: de EU takes back control. Vooral de Fransen zien niets in uitstel zonder concrete redenen. Uitstel brengt met zich mee dat de Britten deel gaan nemen aan de Europese verkiezingen van eind mei, iets waar niemand veel trek in heeft. Veel Europarlementariërs kunnen niet wachten op het vertrek van Farage uit Straatsburg.

Vraag is wat Brussel zal doen wanneer May naar de koningin gaat om het ontslag van haar regering in te dienen waarna er verkiezingen volgen, een kans die met de dag groter wordt. Gezag en autoriteit heeft ze niet meer, maar ze kan geen afscheid nemen van haar zwaarbevochten compromisakkoord. Binnen het kabinet heerst onderwijl de radeloosheid. Gevraagd waarom de belegerde premier haar deal tegen beter weten weer in stemming bracht, had een minister deze woorden geuit tegen BBC-verslaggever Nicholas Watt: ‘Fuck knows. Het kan me niet meer schelen. Het lijken daar wel levende doden.’

Wat een feestdag had moeten zijn, is een dag van reflectie en wanhoop geworden

Vrijdag 29 maart stond in de agenda als ‘Brexit-dag’. Maar ‘al dat ik weet, is dat het morgen vrijdag is’, aldus de Conservatieve parlementariër Nigel Evans, een dag na een van de krankzinnigste dagen uit de Britse politieke geschiedenis. Wat gebeurt er op de dag die geen Brexit-dag zal worden?

De Britse premier Theresa May speelde deze week haar laatste troefkaart in een ultieme poging haar Brexitakkoord te redden. Stem op mijn akkoord en ik vertrek, beloofde ze.

De poging om uit de EU te vertrekken is inmiddels een politiek steekspel geworden waar eigenlijk niemand meer wat van snapt. Onze correspondent in Londen, Patrick van IJzendoorn, geeft verduidelijking in deze nieuwe aflevering van het Volkskrantgeluid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden