Brexit

Brexit-debat wordt lijdensweg voor May: aangepast Brexit-voorstel met grote meerderheid verworpen

Het Britse Lagerhuis heeft ook het aangepaste Brexit-akkoord verworpen. Bij de stemming dinsdagavond bleken 391 afgevaardigden tegen te zijn, en slechts 242 voor. 

Theresa May tijdens het debat vandaag in het Britse Lagerhuis. Beeld AFP

De nederlaag voor Theresa May is kleiner dan twee maanden geleden, toen de oorspronkelijke deal met 230 stemmen verschil werd verworpen. Een ‘teleurgestelde’ Europese Commissie verklaarde na de uitslag ‘niets meer te kunnen doen’ voor de Britten.

Dat de premier na twee maanden heronderhandelen slechts veertig kamerleden, onder wie haar voormalige Brexit-minister David Davis, van gedachten heeft doen veranderen, is een vernietigend oordeel over haar strategie. Deze was erop gericht om de brexiteers binnen haar partij aan boord te krijgen, in plaats van een kamerbrede coalitie te vormen. May wil per se buiten de douane-unie blijven zonder dat er een grens tussen Ierland en Noord-Ierland komt. Ze noemde haar ingenieuze akkoord ‘de kunst van het mogelijke', maar het blijkt onmogelijk om het door het eigenzinnige parlement te loodsen. 

‘Dit is de dag’, had May haar kabinet 's ochtends laten weten, maar het werd weer een rampdag. Vijf uur voor de stemming had de moegestreden premier, vanaf de tribune gadegeslagen door echtgenoot Philip, haar stem verloren. Schor en wel waarschuwde ze de brexiteers dat hun droom op het spel staat. Veel van hen hadden niet eens de moeite genomen haar te horen spreken . Ondanks sommaties van de fractiemanagers waren de bankjes aan Conservatieve zijde, gezien het historische belang van deze dag, matig gevuld. Belangrijke bewindslieden ontbraken op de voorste rij, bijdragend aan het gevoel van naderend onheil.

Dat May zo zwak en fragiel overkwam is niet vreemd. De avond ervoor was ze, na een Gemenebest-ceremonie in Westminster Abbey, in allerijl naar Staatsburg gevlogen om samen met EU-chef Jean Claude Juncker te redden wat er te redden viel. Het Withdrawal Agreement bleef ongewijzigd, maar er werden wel wat ‘juridische garanties’ aangehangen, bedoeld om de Britten het gevoel te geven dat ze, via een beroep bij een arbitragecommissie, aan de vangnetregeling kunnen ontsnappen mochten de Europese lidstaten te kwader trouw onderhandelen.

De regeringsjurist Geoffrey Cox had zijn twijfels. Hoe, bijvoorbeeld, kun je ‘te kwader trouw’ juridisch bewijzen? Van May kreeg hij de opdracht maar een manier te zoeken om het Lagerhuis te overtuigen van haar ‘verbeterde akkoord’. De oude topadvocaat had, zo liet liet doorschemeren, teveel beroepseer om zijn politieke bazin naar de mond praten, zoals een verre voorganger voor Tony Blair had gedaan in aanloop naar de Irak-oorlog. Er is nog altijd een risico, zo informeerde hij het Lagerhuis met zijn baritonstem, dat het Verenigd Koninkrijk tot in het oneindige met een been in de EU moet blijven.

Rauwe politiek

Maar waar het in het Brexit-debat over gaat zijn uiteindelijk niet juridische finesses, maar rauwe politiek. Cox maakte dat zelf duidelijk door collega-kamerleden op te roepen het akkoord te steunen, omdat hij ervan uitgaat dat het beide kampen op een constructieve wijze gaan onderhandelen over een toekomstig handelsakkoord, welke het Ierse grensprobleem moet oplossen. Dat vertrouwen in de welwillendheid van Brussel ontbreekt bij brexiteers en de Noord-Ierse DUP, de gedoogpartner van Mays minderheidsregering. Kort na Cox’ pleidooi kondigden de Noord-Ieren aan ook dit akkoord te verwerpen. De Brexit-juristen onder leiding van de paleo-brexiteer Bill Cash konden May’s werk evenmin aanbevelen.

Het Brexit-debat werd al doende een lijdensweg voor May, en niet alleen vanwege haar stem. Haar prominente partijgenoot Charles Walker adviseerde May zelfs bij een verlies naar de koningin te gaan om het ontslag van haar regering in te dienen. ‘We kunnen niet op deze manier doorregeren,’ treurde hij. Boris Johnson, wiens recente bezoek aan de kapper leiderschapsambities verraadt, vergeleek May en Cox met Adam en Eva ‘die een schort van vijgenbladen hebben genaaid dat er niet in slaagt de schaamte en onwaardigheid van het Verenigd Koninkrijk te verhullen’.

Brexiteers als Boris Johnson en Jacob Rees-Mogg zien dat een No Deal, in hun ogen de reinste vorm van Brexit, weer iets dichterbij is gekomen, terwijl de remainers, met name te vinden bij de Labour-oppositie, hopen op lang uitstel en zo mogelijk een nieuw referendum. Tussen deze kampen probeert May, van wie nog steeds niet duidelijk is of ze echt in Brexit gelooft, spitsroeden te lopen, wat met de dag pijnlijker wordt. Op een vraag van een Sky-journalist waar het Brexit-avontuur heengaat reageerde een Conservatieve politicus kort en krachtig: ‘Fuck Knows’.

‘Chaotisch vertrek’

‘De kans op een chaotisch vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU is groter dan ooit’, zei EU-Brexitonderhandelaar Barnier woensdagochtend in het Europees Parlement. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt volgens hem geheel en al bij Londen.

Het wegstemmen dinsdagavond van het laatste Brexitakkoord door het Britse Lagerhuis ‘verlengt en verdiept de onzekerheid’, aldus Barnier. Net als Commissievoorzitter Juncker eerder maakte de Brexitonderhandelaar duidelijk dat de EU geen concessies meer zal doen aan Londen. ‘We zijn tot het uiterste gegaan.’

Commissaris Timmermans stelde dat het nu aan de Britse politiek is om duidelijk te maken wat het wil. Een verzoek om uitstel van de Brexitdatum (29 maart) moet met goede argumenten onderbouwd worden, willen de regeringsleiders van de andere 27 EU-landen er volgende week mee instemmen.

Bijzondere No Deal-stemming

Woensdagavond zullen de Lagerhuisleden stemmen over de wenselijkheid van een No Deal, het zonder akkoord verlaten van de EU. Bij wijze van uitzondering mogen de Conservatieven zonder fractiedwang stemmen. Het is nagenoeg zeker dat het Lagerhuis No Deal afwijst. In dat geval volgt er donderdag een stemming over uitstel van Brexit. Dat voorstel zal waarschijnlijk wel worden aangenomen. Vervolgens moeten de Europese lidstaten bepalen of ze daarmee akkoord gaan. De Britten moeten de vraag beantwoorden waarom ze uitstel willen en hoelang. Mays voorkeur is een maand of drie, maar op het vasteland wordt eerder gedacht aan een jaar of twee.

Dit moet je weten over Brexit

Nu het aftellen is begonnen, zijn dit de allerlaatste scenario’s voor Brexit.

Te midden van de chaos in het Britse parlement, lijkt in het Verenigd Koninkrijk de steun voor een akkoordloos vertrek uit de EU toe te nemen. Volkskrant-correspondent Patrick van IJzendoorn bezocht het Zuidoost-Engelse Deal, waar bewoners murw geslagen zijn: ‘Doe maar een No Deal. De rest van de wereld is er ook nog.’

Onder prominenten in Brussel zijn nauwelijks twee grotere opponenten in het Brexit-debat te vinden dan de Brit Bill Cash en de Belg Guy Verhofstadt. Bij de Brexitcoördinator van het Europees Parlement vloeit Europa door de aderen. Oerbrexiteer Cash gelooft juist in een grote toekomst voor het Verenigd Koninkrijk na Brexit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden