Brexit-campagne ligt stil; moordenaar had extreemrechtse banden

Terwijl de Brexit-campagne is stilgelegd om de moord op Labour-politica Jo Cox, is de politie nog altijd op zoek naar het motief van de dader. Hij zou 'Britain First' hebben geroepen, maar verder is er nog weinig bekend. Ondertussen roept Cox' partner op om 'te vechten tegen de haat die haar gedood heeft.'

Een eerbetoon aan Jo Cox in Londen.Beeld AFP

Volgens een ooggetuige zou de schutter, een werkloze tuinman genaamd Tommy Mair, 'Britain First' hebben geroepen. Even later viel deze 'loner' ook een 77-jarige man aan, die gewond raakte. Volgens zijn jongere broer had Mair al jaren mentale problemen. Tevens is bekend geworden dat hij lid was van S.A. Patriot, een Zuid-Afrikaans webmagazine dat wordt gepubliceerd door de pro-apartheidsorganisatie White Rhino Club.

De Amerikaanse burgerrechten organisatie The Southern Poverty Law Center stelt bewijzen te hebben dat Mair in 1999 bij een Amerikaanse blanke superioriteitsbeweging een handleiding heeft aangeschaft om een pistool in elkaar te zetten. Op hun website publiceerden ze bonnen waarop te zien is dat Mair uit West Yorkshire de boeken 'De scheikunde van poeder en explosieven' en 'Het geïmproviseerde munitie handboek' kocht.

Net als de meeste andere Labour-kamerleden voerde Cox de afgelopen weken campagne voor het Britse lidmaatschap van de EU. 'Immigratie is een legitieme zorg, maar het is geen reden om de Europese Unie te verlaten,' luidde haar laatste tweet. De voor- en tegenstanders van een zogenoemde Brexit hebben hun campagne na de moord voorlopig opgeschort.

Haar uitspraken over een ruimhartig asielbeleid en lidmaatschap van de Europese Unie maakten haar niet bij iedereen geliefd. Eerder dit jaar heeft ze aangifte gedaan van 'kwaadaardige berichten', liet de politie donderdag weten. Daarvoor is in maart één man opgepakt, maar dat is niet de verdachte van haar moord geweest.

Britten steken kaarsjes aan om Jo Cox de laatste eer te bewijzen. Op de achtergrond is de Westminster Abbey te zien.Beeld Reuters

Brexit

Jo's man Brendan, een voormalig adviseur van Gordon Brown, was woensdag met zijn kinderen in een rubberboot de Theems opgevaren om tegenwicht te bieden aan de eurosceptische vissersvloot van Nigel Farage. Kort na haar dood stuurde hij een foto van Jo de wereld in, staand naast hun woonboot. Ook bracht Brendan Cox een verklaring naar buiten over zijn vrouw: 'Zij zou nu gewild hebben dat er twee dingen gebeuren: dat onze dierbare kinderen doordrenkt worden van liefde en dat we allemaal samenkomen om te vechten tegen de haat die haar gedood heeft. Haat heeft haar gedood. Haat kent geen geloof, ras of religie, het is giftig.'

Het is onduidelijk of de moord iets met het referendum te maken heeft. De moordenaar zou Britain First hebben geroepen, wat de schrijver Robert Harris deed verzuchten 'Hoe smerig is dit referendum. Het meest depressieve, verdeeldheid zaaiende politieke gebeurtenis uit mijn leven.' De politie gaf geen commentaar op een mogelijk motief en afgezien van die vermeende uitroep wijst niets erop dat de moord politiek getint was. De sfeer tijdens de campagne is doorgaans goed, ondanks de scherpte van het debat.

'Ze is door de jaren heen naar de gevaarlijkste plekken van de wereld geweest,' reageerde oud-premier Gordon Brown, tevens familievriend van Cox. 'De laatste plek die gevaarlijk voor haar had moeten zijn is haar eigen woonplaats.'

Politie en hulpverleners bij de plaats delict.Beeld EPA
Jo Cox spreekt in het Britse Huis van Afgevaardigden, de Britse Tweede Kamer.Beeld AFP

Getuigen

Getuigen zagen dat Mair, getooid met een baseballpetje, het kamerlid bij de bibliotheek, waar ze haar spreekuur had gehouden, stond op te wachten. Toen ze met haar assistent naar buiten kwam, stak hij haar neer. Een werknemer van een naburige stomerij stormde toe om de politica te helpen, waarop Mair een pistool trok en drie schoten loste, onder meer op haar hoofd. Hij gaf haar ook een paar schoppen. Een klein uur later overleed ze in het ziekenhuis aan haar verwondingen. Aankomende woensdag zou Cox 42 zijn geworden.

Het is voor het eerst dat een parlementslid is doodgeschoten in Groot-Brittannië. Moorden op politici zijn zeldzaam in het Verenigd Koninkrijk. Het bekendste geval is de moord op premier Spencer Perceval, 204 jaar geleden. Hij werd neergeschoten in de hal van het parlement. Ook hier was de dader een 'loner', John Bellingham geheten. Deze koopman koesterde een obsessieve haat tegen de regering nadat hij ten onrechte vast had gezeten in Rusland en geen compensatie kreeg van de Britse overheid. Een week na de moord werd hij opgehangen. In de jaren zeventig en tachtig kwamen meerdere prominente Conservatieve politici om bij moordaanslagen van de IRA.

Jo Cox. (Archieffoto 2015)Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden