Breng eens een toost uit op de economie

Een verlaging van de alcoholaccijns leidt tot stijging van de consumptie en van de overheidsinkomsten.

Accijnzen staan weer op de politieke agenda. Uit twee afzonderlijke onderzoeken die onlangs zijn gepubliceerd, is gebleken dat de meest recente verhoging van de heffingen op alcohol, daterend van 1 januari 2013, de schatkist geld kost in plaats van oplevert.


Dit stelt de regering voor een historisch zeer interessant dilemma. Houdt zij de accijns in stand, dan bevestigt zij daarmee het door politici altijd beweerde maatschappelijke belang van de remmende werking op de consumptie van alcohol, zelfs als dit ten koste gaat van de schatkist. Draait zij de accijns terug, dan kan zij niet langer vasthouden aan dit argument en stelt zij onomstotelijk vast wat velen al weten, maar in Den Haag altijd ontkend werd, dat accijnzen op alcohol een melkkoe zijn voor de staat.


Laat ik voorop stellen dat er maatschappelijk en politiek consensus bestaat om het overmatig gebruik van alcohol te ontmoedigen en aan te pakken. Maar laten wij de feiten eens bestuderen waar de regering zich in dit dilemma voor gesteld ziet.


De heffingen op alcoholhoudende dranken dragen jaarlijks meer dan 1 miljard euro bij aan de schatkist. Met een inkomstenstroom van 235 miljard een wel zeer aanzienlijk aandeel. Het moge duidelijk zijn dat dit bedrag niet in zijn geheel of zelfs maar grotendeels naar preventie-programma's gaat. Het overgrote deel belandt rechtstreeks in de staatskas. Bovendien, gesteld voor medische statistieken uit Scandinavische landen, waar de accijnzen zoals bekend nog hoger zijn, moet men constateren dat de algemene consumptie aldaar daalt, maar het misbruik geenszins.


Is een discriminatoir belastingbeleid, waarbij consumenten van een enkel goed meer bijdragen dan anderen, dan wellicht om andere redenen gerechtvaardigd? Kijkend naar de parlementaire discussie over het onderwerp luidt het antwoord onomstotelijk nee. Geen politicus durft een heffing voor te stellen louter om de inkomstenverhogende werking. Er zit altijd een maatschappelijke reden achter. Zo draagt de frisdrankindus-trie sinds jaar en dag bij middels de verbruiksbelasting, betalen we sinds enkele jaren een heffing op verpakkingen en zijn automobilisten en rokers al decennialang grootbijdragers. Voor rechtvaardiging van al die belastingen heeft de politicus steevast zijn antwoord klaar.


Maar als de logica van de remmende werking doorslaggevend is, als het maakbaarheidsideaal de boventoon voert, waarom kennen we dan geen accijnzen op goederen die bij overconsumptie eveneens een negatieve werking kennen op de gezondheid en het welzijn van de burger? Denk aan vetten en suikers als logische volgende slachtoffers. Het antwoord daarop is pijnlijk voor de politiek: overconsumptie van ieder goed is schadelijk. Zelfs geheelonthouders van alcohol en dierlijke producten lopen grote risico's als zij louter noten en groenten consumeren. Ook dat is immers geen gezond dieet.


In het licht van het huidige dilemma zal de overheid schoorvoetend moeten erkennen dat alcohol een onderdeel is van een gezonde levensstijl. Anders dan de sigaret is de consumptie van een glas bier of wijn verslavend noch schadelijk. Daarmee valt het rechtvaardigingsargument, dat de accijnzen op alcohol in enkele decennia tot onvoorstelbare hoogten heeft gedreven, definitief weg.


Het lijkt een bittere pil voor Rutte II. Gelukkig heeft zich deze week echter een oplossing aangediend om gezichtsverlies te voorkomen. Diederik Samsom onderstreepte dinsdag nog maar eens het adagium van zijn sociaal-democratische partij dat de consument meer geld moet hebben om uit te geven. Zolang voor Samsoms wens meer inkomsten nodig zijn zal overeenstemming met regeringspartner VVD in dit economisch tij onhaalbaar zijn. Een verlaging van de accijns op alcohol heeft echter direct het gewenste effect: met het stijgen van de consumptie stijgen ook de overheidsinkomsten. Het is soms zo eenvoudig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden