Breivik een intellectueel? 'Hij heeft zijn anti-islambeeld bij elkaar gegoogled'

Anders Behring Breivik heeft zijn anti-islamwereldbeeld bij elkaar gegoogled en leeft in de wereld van Playstation en videogames. Dat zegt Bjorn Bandlien, docent en onderzoeker middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit van Oslo.

Beeld uit het filmpje van Breivik.

'De middeleeuwse ridders die hij gebruikt in zijn propagandavideo op YouTube zijn opgepompte superhelden uit games als Assasins Creed of World of Warcraft. Hij gebruikt de afbeeldingen van hen bijna als cartoons.'

De extreem-rechtse terrorist Anders Behring Breivik moest dinsdag huilen toen op de tweede dag van zijn proces zijn eigen video werd vertoond, waarin hij onder meer beelden van de Knights Templar, de middeleeuwse ridderorde van tempeliers, had gemonteerd. Breivik stelt zelf ook zo'n ridderorde te hebben opgericht, iets wat de openbaar aanklagers niet geloven.

'Breivik identificeert zich met deze ridders', zegt Bandlien. 'Hij beschouwt zichzelf ook als een held, iemand die zich opoffert om zijn land en Europa te redden van de etnische ondergang.'

World of Warcraft
Openbaar aanklager Svein Holden liet maandag in de rechtbank een foto zien van Breiviks kamer(tje) in het huis bij zijn moeder waar hij van zomer 2006 tot zomer 2007 bijna non-stop World of Warcraft speelde. Hij had geen baan en leefde van zijn spaargeld. Breivik glimlachte toen de aanklager een foto liet zijn van zijn computerscherm met het personage dat hij had aangenomen.

Hij zei trots te zijn op de video van 12 minuten die hij op YouTube zette vlak voordat hij op 22 juli zijn aanslagen pleegde, waarbij 77 mensen omkwamen. Volgens Bandlien is aan de video duidelijk te zien dat Breivik zijn informatie voornamelijk van Wikipedia heeft gehaald, zoals Breivik zelf ook vertelde in de rechtszaal.

'De verwijzingen die hij maakt naar de middeleeuwse orde van de Tempeliers zijn zeer oppervlakkig. De tempeliers waren ridders die de pelgrims beschermden die rond de twaalfde eeuw naar Jeruzalem trokken. Ze maakten onderdeel uit van een groot sociaal netwerk en hadden banden met de paus, de koning van Jeruzalem en ook moslims. In veel opzichten waren zij 'multiculti', grinnikt Bandlien.

'Er waren ook tempeliers in Europa, want ook daar waren pelgrims niet veilig voor rovers. Maar daar heeft Breivik het niet over, hij ziet hen alleen als elitestrijders die de moslims hebben verhinderd Europa te veroveren.'

Geen enkele boektitel
Volgens Hans Rustad, de hoofdredacteur van de rechtse website Document.no, waarop Breivik voor zijn aanslagen enkele malen reacties schreef, is Breivik met zijn getuigenis volledig door de mand gevallen. 'Hij wil zich afficheren als intellectueel, maar zijn idolen zijn de neonazi's in Duitsland die buitenlanders hebben neergeschoten. Hij noemt Noorwegen geen democratie, hij heeft totaal geen connectie met de realiteit. Hij zegt in de rechtszaal dat hij vijftienduizend uur heeft gelezen en gestudeerd. Maar hij kon geen enkele boektitel noemen. Het gaat allemaal om hemzelf, hij wil als held gezien worden. Het is voor mij duidelijk dat hij ziek is. Hij zou ontoerekeningsvatbaar moeten worden verklaard.'

Rustad snapt niet dat de gevestigde media in Noorwegen Breivik liever toerekeningsvatbaar verklaard zouden zien, waardoor hij gevangenisstraf krijgt. 'Dan zit hij in de gevangenis en heeft hij toegang tot de rest van de wereld. Dan mag hij met iedereen communiceren en kunnen zijn ideeën zich verspreiden.'

Rustad vindt het moeilijk te zeggen hoeveel volgelingen Breivik heeft. 'Ik denk dat niemand hem steunt. Sommigen zeggen misschien dat hij een punt heeft. Maar hoe dichter je bij hem komt, hoe kleiner Breivik wordt.'

'Geen charismatische persoon'
Ook Kari Helene Partapuoli van het Antiracismecentrum in Oslo denkt dat Breivik een eenling is. 'Hij heeft geprobeerd samen te werken met extremisten maar hij is niet iemand met wie goed valt samen te werken, dat lijkt me wel duidelijk', zegt ze in haar kantoor in het centrum van Oslo. 'Breivik is ook geen charismatisch persoon die aanhangers trekt.'

Toch stelt ze dat er 'behoorlijk wat mensen' zijn die zijn ideeën ondersteunen, ook al onderschrijven ze zijn geweld niet.

'Daar zijn we niet kritisch genoeg op', vindt ze. 'Noorwegen heeft de afgelopen tien jaar een blinde vlek gehad voor rechts-extremisme. Neonazi's zijn nooit groot geweest in Noorwegen. Na een racistische moord door neonazi's in 2001 en een massale anti-demonstratie, vielen die extreem-rechtse groepjes uiteen. Sindsdien is de aandacht van de Noorse veiligheidsdienst vooral gericht geweest op islamitisch extremisme. Zelfs na de aanslagen van Breivik heeft de veiligheidsdienst nog twee rapporten uitgebracht waarin moslim- en links-extremisme als belangrijkste gevaar worden gezien.'

Onterecht, vindt ze. 'Racistische ideologieën zijn heel geschikt voor mensen die geweld willen plegen, dat is uit de Europese geschiedenis gebleken en Breivik, die een racist is, heeft het nu ook bewezen.'

Zelf vindt ze dat de paragraaf in de Noorse grondwet die haat zaaien strafbaar stelt vaker zou moeten worden gebruikt. 'Noorwegen is onlangs bekritiseerd door ICERD, de antiracismeconventie van de Verenigde Naties: 'er wordt niet vaak genoeg gebruik gemaakt van dit artikel. We moeten er natuurlijk voorzichtig mee zijn. Onlinereacties vallen hier niet onder. Maar als woordvoerders van een georganiseerde groep over de grens gaan, moeten we dat als samenleving aangeven.'

De site Document.no, die vijftigduizend bezoekers per maand trekt, sloot direct na de aanslagen enige tijd zijn discussieforum. 'We waren geschokt en in rouw', zegt Rustad, die ook zal getuigen in het proces. Nu wordt er streng gemodereerd. 'We zetten alleen reacties op de site die we zelf hebben gelezen. Ons uitgangspunt is: als je iets belangrijks te melden hebt, kan dat wachten.'

Rustad: 'Sommige mensen snappen niet dat woorden elkaar kunnen versterken in het openbaar. Waarom zouden we moeten toestaan dat alles wordt gezegd?'

De rechts-extremistische terrorist Anders Behring Breivik krijgt veel steunbetuigingen, uit twintig landen, meldt de Noorse krant VG. Op de Facebookpagina 'Stop de islamisering van Noorwegen' onderschrijven velen zijn denkbeelden, maar keuren de moorden af.

Zielig
Breivik zei woensdag tijdens zijn proces dat hij de doodstraf of vrijspraak moet krijgen voor zijn aanslagen op 22 juli vorig jaar waarbij 77 mensen omkwamen. Hij noemde de maximum gevangenisstraf van 21 jaar in Noorwegen 'zielig'. 'Als ik de dood zou hebben gevreesd, zou ik mijn aanslagen niet hebben uitgevoerd.'

De openbaar aanklagers zetten hem verder onder druk aan te tonen dat zijn organisatie van militante nationalisten 'Knights Templar' echt bestaat. Hij erkende dat zijn netwerk van kruisvaarders 'geen organisatie in de conventionele zin van het woord' is, maar hield vol dat het bestaat en dat het is geïnspireerd door de islamitische terreurgroep Al Qaida is .

Hij zei dat de groep uit 'onafhankelijke cellen bestaat' en dat de politie niet goed genoeg heeft gezocht onder zijn 8.000 Facebook-contacten aan wie hij zijn manifest toestuurde vlak voor hij zijn aanslagen pleegde.

Beelden uit het YouTube-filmpje van Breivik.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden