Breivik brengt opnieuw nazi-groet bij aanvang proces

De Noorse terrorist Anders Breivik heeft bij het begin van zijn proces de Hitlergroet gebracht in de rechtbank. Zodra bewakers zijn handboeien hadden verwijderd in de tot rechtszaal omgebouwde gymzaal in de plaats Skien strekte hij zijn rechterarm uit richting de aanwezige journalisten.

Breivik doet de nazi-groet in de tot rechtbank omgebouwde gymzaal van de gevangenis in Skien Beeld reuters

'Voor de Noorse staat is het zeer pijnlijk dat hij zo'n statement maakt', zegt onze verslaggever Jenne Jan Holtland vanuit Noorwegen. Pijnlijk, omdat zij alle vormen van communicatie tussen Breivik en eventuele sympathisanten wil voorkomen. Met deze groet komt die communicatie toch tot stand. Het is overigens niet de eerste keer dat Breivik een nazi-gebaar maakt in de rechtszaal. Bij de start van zijn strafproces vier jaar geleden strekte hij een vuist uit.

Dinsdag is een civiele zaak begonnen, aangespannen door Breivik zelf. Hij eist een verbetering van zijn levensomstandigheden die hij in een brief als 'onmenselijk en vernederend' omschreef, zich beroepend op de artikelen 3 en 8 uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

De Noorse journalisten zitten in dubio, zegt Holtland. Ze willen zo min mogelijk aandacht besteden aan de massamoordenaar, maar om deze zaak kunnen ze niet heen. Het verschil met de rechtszaak in 2012 is groot: toen wilden de Noren weten wat er in Breivik omging, nu heeft de nieuwsgierigheid plaatsgemaakt voor walging. Iedere aandacht voor de terrorist is verspilde aandacht, dat merkt Holtland ook als hij de mensen op straat in Skien naar Breivik vraagt.

Of de media inderdaad terughoudend zullen zijn moet de komende dagen blijken. De media-aandacht lijkt vooralsnog groot: voor de rechtszaak zijn honderd journalisten geaccrediteerd.

Met nieuw proces zoekt Breivik de publiciteit

Het liefst noemen ze zijn naam niet, de Noren. Ze hebben het over 'de terrorist', 'de kindermoordenaar' of gewoon over 'hem'. Zijn naam noemen staat gelijk aan aandacht geven, en daarmee heeft 'hij' precies zijn zin. Lees de reportage van Jenne Jan Holtland.(+)

De gebalde vuist van Breivk Beeld afp

Aanklacht tegen isolatie

Anders Behring Breivik (37) is verantwoordelijk voor de dubbele aanslag in de zomer van 2011 in Oslo en op het eiland Utoya waarbij 77 mensen omkwamen. Breivik zit een gevangenisstaf van 21 jaar uit in de Skiengevangenis, die kan worden verlengd als blijkt dat hij nog steeds een gevaar voor de samenleving vormt.

Breivik wordt achter de vijf meter hoge betonmuren van de gevangenis in isolatie gehouden. De isolatie moet voorkomen dat hij zijn ideeën verspreidt, maar ook dat hij zichzelf in gevaar brengt. Andere gevangenen hebben hem met de dood bedreigd.

De isolatie is het hoofdpunt in Breiviks aanklacht tegen de staat, schrijft freelancejournalist Luuk Mulder, die live verslag doet van de rechtszaak. 'De komende dagen willen Breivik en zijn advocaat aantonen dat Breiviks isolatie zeer schadelijk is. De mensen die Breivik ontmoet hebben allemaal een professionele plicht geen relatie met hem op te bouwen, in die zin is hij geïsoleerd', tweet Mulder.

Landsadvocaat Emberland stelt dat de afdeling waar Breivik zit zich houdt aan gevangenisregels die zijn opgesteld in een democratisch opgestelde wet. Volgens de advocaat belt Breivik bovendien elke week twintig minuten met een vriendin, zo schrijft Mulder in een tweet.

Geen schijn van kans

Jong of oud, niemand in Skien denkt dat de massamoordenaar een schijn van kans maakt. Dat wist ook zijn eerste advocaat Ger Lippestad, door Breivik ontslagen omdat hij geen been zag in het protest. De gevangenschap in isolatie is 'ruim binnen' de in het EVRM vastgelegde mensenrechten, bevestigt Kjetil Mujezinovic Larsen, hoogleraar verbonden aan het Noorse Centrum voor Mensenrechten. Hij voorziet geen moeilijkheden voor de Noorse justitie.

Vergelijkbare klachten over isolatie door de Venezolaanse guerrillastrijder Ilich Ramírez Sánchez, alias 'Carlos de Jakhals, werden eind jaren negentig gemakkelijk terzijde geschoven. Dat geeft de rechtbank een precedent.

Zorgelijk is wel de mentale toestand waar Breivik in verkeert. Bronnen dichtbij het proces zeggen dat hij iedere realiteitszin ontbeert. Zijn advocaat probeert zijn mentale toestand te koppelen aan de langdurige isolatie.

Vader Breivik: 'Ben ik verantwoordelijk voor de wandaden van mijn zoon?'

Sinds de aanslagen in Oslo en op Utoya beklijft die ene vraag: waarom? In zijn boek, met de veelzeggende titel 'Mijn schuld?', steekt de vader van Breivik de hand in eigen boezem. Zal het persoonlijke verhaal van vader Jens Breivik een bevredigende oplossing bieden voor het raadsel van zijn gewelddadige zoon?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden