Breivik blijft sowieso vastzitten

Anders Behring Breivik zal het als 'ultieme vernedering' ervaren als hij over twee maanden wordt veroordeeld tot een gedwongen psychiatrische behandeling vanwege zijn aanslagen vorig jaar in Noorwegen waarbij 77 personen omkwamen. Mocht het toch zover komen dan heeft hij één troost: de leefomstandigheden zijn er veel beter dan in een gevangenis.

AMSTERDAM - Op 1 juli is de speciale cel voor Breivik klaar in de Ila-gevangenis, waar hij vanaf zijn arrestatie op 22 juli vorig jaar heeft vastgezeten. Afhankelijk van het vonnis zal deze speciale afdeling, die Breivik afzondert van andere veroordeelden, worden gebruikt als cel of als verblijfsruimte waar Breivik zal worden behandeld.


'Het verschil zal circa 100 vierkante meter zijn', zegt Andreas Skulberg, plaatsvervangend directeur-generaal van de Noorse penitentiaire dienst. 'Als Breivik gevangenisstraf krijgt, krijgt hij de beschikking over één cel. Waarschijnlijk kan hij in twee andere ruimtes activiteiten ontplooien zoals schrijven of fitness.'


Krijgt Breivik psychische behandeling opgelegd, dan komt er flink wat ruimte bij. 'Patiënten die psychotisch zijn, en dus ontoerekeningsvatbaar, mogen volgens de Noorse wet niet worden gestraft. Zij krijgen meer ruimte om rond te lopen en activiteiten te ontplooien.'


Het gevangenisregime is harder, zegt Skulberg, al moet hierbij worden aangetekend dat het Noorse gevangenisregime bekend staat als een van de humaanste ter wereld. 'Breivik zal tussen negen uur 's avonds en half acht 's ochtends worden opgesloten. Daarnaast moet hij verplicht deelnemen aan werk of scholing.'


Toegang tot internet krijgt Breivik in de gevangenis zeer beperkt. Hij mag geen sites bezoeken waar hij contact kan leggen met anderen, zoals Facebook of Twitter. Ook mag hij niet e-mailen.


Breivik zelf heeft om vrijspraak gevraagd, maar gaat liever naar de gevangenis dan naar een kliniek. Hij zegt de volle verantwoordelijkheid te nemen voor zijn aanslagen, die hij ziet als een politieke daad.


De openbaar aanklager eiste donderdag daarentegen opname in een psychiatrische kliniek omdat er 'twijfels' zijn over de geestesgesteldheid van Breivik. Liever een gezonde man in een instelling dan een psychoticus in de gevangenis, is de redenering.


Als de rechtbank toch besluit Breivik toerekeningsvatbaar te verklaren, dan wordt hij hoogstwaarschijnlijk veroordeeld tot 'preventieve detentie'. Dat is een zwaardere vorm van gevangenisstraf die wordt opgelegd aan gevaarlijke moordenaars, legt Skulberg uit. 'Bij preventieve detentie worden gevangenen ook behandeld, en is het veiligheidsregime strenger. Preventieve detentie geldt bijvoorbeeld voor moordenaars waarbij ook seksueel geweld heeft meegespeeld of pedofilie. '


De kans dat Breivik ooit weer terugkomt in de samenleving is te verwaarlozen. De maximumgevangenisstraf in Noorwegen is 21 jaar. Als de gevangenis en de openbaar aanklager oordelen dat Breivik dan nog steeds een gevaar vormt voor de samenleving, kan er steeds verlenging van vijf jaar worden opgelegd.


De kans hierop wordt aanzienlijk geacht omdat Breivik steeds heeft gezegd dat hij zijn aanslagen opnieuw zou plegen. Ook heeft hij geen berouw getoond.


Ook gisteren weer, op de laatste dag van zijn proces, tartte Breivik overlevenden en nabestaanden door te verklaren dat 'zijn broeders' meer aanslagen zullen plegen. Hij noemde zijn proces een 'farce' en een 'coup van de forensisch psychiatrische krachten'. De rechters doen op 24 augustus uitspraak.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden