Breien vertelt meer dan wetenschappelijke enquête

Wie mensen enquêteert over gevoelige onderwerpen belandt al snel in methodologisch drijfzand. Je kunt nog beter gaan breien. Ja, breien.

Enith Vlooswijk
null Beeld FTP
Beeld FTP

Eerlijk zeggen: bent u in staat onlinevragenlijstjes in te vullen over seks, geldzaken of de relatie met uw schoonfamilie, zonder de werkelijkheid iets te verfraaien? Als u ja antwoordt, bent u óf uitzonderlijk eerlijk, óf net zo'n sjoemelaar als de meeste mensen.

Toch grijpen we bij discussies graag naar onderzoeksrapporten die gebaseerd zijn op enquêtes, zelfs als de onderwerpen vele malen gevoeliger liggen. Steunt het merendeel van de Nederlandse Turken IS, zoals het onderzoeksbureau Motivaction concludeerde? En hoeveel prostituées verlenen hun diensten onder dwang? Als presentatrice Jojanneke van den Berge in de EO-serie Jojanneke in de prostitutie roept dat het 70 procent betreft, wijzen haar critici triomfantelijk op enquêtes die iets anders suggereren.

Het meest gebruikte argument om de enquête van de tegenpartij te diskwalificeren is representativiteit: de conclusie deugt niet, want ze hebben het alleen een selecte groep mensen gevraagd - precies die paar sneue prostituées, juist dat kleine groepje moslimradicalen. Maar soms zijn vragenlijsten sowieso ongeschikt als meetinstrument, zelfs al leg je ze voor aan de voltallige populatie.

Alledaagse gebeurtenissen

Breien kan in dat geval soms effectiever zijn. Breien? Ja, breien. In de bundel Het hart van de wetenschap die deze week verscheen, vertelt antropologe Janneke Verheijen over haar veldonderzoek in een straatarm dorpje in Malawi. Ze bestudeerde er sociale normen rondom armoede.

Met haar opname-apparaat en gestandaardiseerde vragenlijsten stootte ze echter tegen een muur van onwil, schaamte en sociaal wenselijke antwoorden. Pas toen ze deze meetinstrumenten opborg in haar koffer en geduldig voor haar huis ging zitten breien met haar buurvrouwen, kwamen, heel langzaam, de verhalen los. Verhalen over alledaagse gebeurtenissen, die meer over de vrouwen verraadden dan honderd enquêtes hadden gekund.

Om te achterhalen hoe duizenden Nederlandse moslims aankijken tegen de aanslag in Parijs, is de methode wat omslachtig. Maar wilt u de échte mening weten van uw islamitische, joodse, of christelijke buurtgenoten, zoek dan vooral niet naar onderzoeksrapporten. Zet de tv uit, leg de krant weg en klop eens aan voor een potje breien. Theedrinken kan ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden