Breedbeeld

Ze heeft een uitgebreid netwerk en een fascinatie voor beeld. Die combinatie zet Anne van der Zwaag handig in voor een ambitieus tentoonstellingsprogramma rond fotografie.

Anne van der Zwaag komt nooit alleen. In haar kielzog volgt altijd een legertje aan ontwerpers, kunstenaars, museumdirecteuren en mensen uit het bedrijfsleven die ze kan raadplegen voor één van haar projecten. En projecten - daar heeft Anne van der Zwaag (1978) er nogal veel van. Ze is wat je noemt een culturele ondernemer. Sinds vorig jaar is ze directeur van Object Rotterdam, een internationale designbeurs, ze adviseert diverse culturele instellingen en heeft een paar grote groepstentoonstellingen op haar naam staan, waaronder de Kleurbeurs in 2005. Ze houdt ervan om zaken te doen met het bedrijfsleven en om dat bedrijfsleven in contact te brengen met kunst en cultuur.

Dat Van der Zwaag, kunsthistorica, onlangs werd aangesteld als bedenker en uitvoerder van het programma Zwart/Wit in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam zal dan ook vooral te maken hebben met haar uitgebreide netwerk dat zich over verschillende disciplines uitstrekt. Die veronderstelling ontkent ze niet. Maar het is zeker niet zo, zegt ze, boven een koffie verkeerd, dat dat netwerk het enige is waarvoor het museum haar benaderde.

'De fascinatie voor fotografie heb ik altijd gehad. Bij al mijn projecten tot nu toe heb ik fotografen betrokken.' Ze wil maar zeggen: ze mag dan een culturele duizendpoot zijn, op de hoogte van dat ene medium is ze wel. Voldoende in elk geval om de komende twee jaar leiding te geven aan een ambitieus programma van twee grote tentoonstellingen, drie afzonderlijke presentaties en talloze nevenevenementen, bedoeld om het Nederlands Fotomuseum op de Kop van Zuid beter op de kaart te zetten. Op 21 januari bijt de Franse multimediakunstenaar Christian Boltanski het spits af met zijn installatie Chance, en komend najaar vindt de eerste thematentoonstelling van een tweeluik plaats: Wit. Een jaar later volgt Zwart.

Lang hoefde Anne van der Zwaag niet te zoeken naar een geschikt thema. Gefascineerd door kleur (vorig jaar verscheen haar boek Kleur in Beeld, over de rol van kleur in ons dagelijkse leven) kwam ze op zwart/wit. Vanwege de overduidelijke referentie naar de vooral uit zwart-wit foto's bestaande collectie van het Nederlands Fotomuseum natuurlijk, maar ook vanwege de 'diepere betekenislagen' die ze daarmee kan aanboren.

'Ik wilde een thema dat duidelijk vanuit de fotografie komt, dat geworteld is in de collectie van het museum en dat tegelijkertijd een bredere lading heeft binnen de beeldcultuur én sociaal-maatschappelijk relevant is.' Voorbeelden te over, zegt Anne van der Zwaag. Ze wijst op een foto van Ed van der Elsken uit 1969 waarop een witte vrouw gearmd staat met een zwarte man, een beeld dat niet alleen letterlijk zwart-wit is maar ook gaat over allerlei soorten inhoudelijke tegenstellingen. Alleen al van de foto's uit de museumcollectie had ze twee interessante tentoonstellingen kunnen maken. Maar tentoonstellingen met alleen maar foto's - daarvoor is Van der Zwaag niet benaderd.

Zij ziet het als haar taak om fotografie 'te relateren aan een bredere context van beeldcultuur'. Om dus niet alleen te kijken naar portret- en documentairefotografie, sterk vertegenwoordigd in de museumcollectie, maar ook daarbuiten, naar mode- en reclamefotografie en naar andere disciplines, zoals beeldende kunst, mode en vormgeving. Ook die kunstvormen zullen vertegenwoordigd zijn op de presentaties, mits zij een directe relatie aangaan met het medium fotografie.

Het onderzoek van de Amerikaanse architect Richard Meier bijvoorbeeld, die een collectie van dertig witten maakte en zijn witte gebouwen vervolgens door fotograaf Scott Frances liet vastleggen. Het fotografieproject van trendwatcher Lidewij Edelkoort naar de grijstonen van het leven. En het werk van Christian Boltanski, een beeldend kunstenaar die niet zelf fotografeert, maar graag gebruik maakt van het medium in zijn installaties.

Het klinkt mooi, maar de vraag is: heeft het Nederlands Fotomuseum dat allemaal nodig? Is fotografie alleen niet meer genoeg? 'Fotografie is een ontzettend breed medium', zegt Anne van der Zwaag. 'En ik denk dat het belangrijk is om, náást alle 'reguliere' tentoonstellingen, als fotografiemuseum te laten zien: dit gebeurt er allemaal met dat medium.'

'Bovendien: de groep mensen die direct relateert aan de historische collectie van het Nederlands Fotomuseum wordt steeds kleiner. Dan is de vraag: hoe verbind je een nieuwe groep, die in een andere tijd opgroeide, aan je museum? Voor die mensen moet je de foto's aanbieden in een nieuwe context, zodat ze opnieuw naar het werk gaan kijken en de kwaliteit ervan inzien, zonder dat dat te maken heeft met persoonlijke herinnering.'

Nieuwe doelgroepen aanboren. Loyaliteitsprogramma's opzetten. Sponsors zoeken. Een Facebook-pagina aanmaken. Het gros van de Nederlandse musea is er misschien wel mee bezig, maar het voelt nog wat onwennig. Voor Anne van der Zwaag, gepokt en gemazeld tijdens drie jaar bij Akzo Nobel, kent het zakelijke denken weinig geheimen meer. Zwart/Wit mag dan mogelijk gemaakt zijn door een bijdrage van 600 duizend euro van het Wertheimer Fonds (dat aan de basis ligt van het Nederlands Fotomuseum), ze zal niet nalaten om daarnaast sponsors te zoeken in het bedrijfsleven.

'Ik zie dat als een verantwoordelijkheid, heb ik altijd gedaan. Die contacten zullen echt helpen. Want wanneer ik weer weg ben, kan het museum daarmee verder.'

Het themaprogramma Zwart/Wit begint morgen met de installatie Chance van Christian Boltanski. Te zien t/m 26 februari in het Nederlands Fotomuseum, Rotterdam.

Boltanski's Kans & Geluk

De installatie Chance van Christian Boltanski (Parijs, 1944) werd gemaakt voor het Franse paviljoen op de Biënnale van Venetië in 2011. Het monumentale werk bestaat uit steigers met daarin draaiende filmrollen, waarop de kunstenaar gevonden zwart-wit portretten van baby's en kinderen monteerde. Hun gezichtjes komen voorbij in een eindeloze loop, terwijl twee elektronische tellers het aantal sterfgevallen en geboortes in de wereld bijhouden.

'Chance' kan zowel 'kans' als 'geluk' betekenen. Het zijn woorden die binnen het oeuvre van Boltanski refereren aan de Tweede Wereldoorlog, de dood en herinneringen aan een donker verleden. En in dit geval ook: aan de vraag of een mens, product van puur toeval, zijn lot kan ontlopen. Foto: Didier Plowy

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden