Breed grijnzend in de maat, al 50 jaar lang

Twee emmertjes water halen staat nog steeds op het repertoire, maar de Jostiband speelt ook Viva la Vida van Coldplay en Ping Pong van Armin van Buuren. Het orkest bestaat vijftig jaar. 'Kont naar achteren, niet als een halfie erbij zitten.'

Slagwerker Gerben Tulp tijdens de woensdagavondrepetitie. Beeld Guus Dubbelman

Op een terrasje in New York sprak een wildvreemde Amerikaan Marcel Schellart aan. Waar hij vandaan kwam en wat hij deed voor de kost. 'Uit Nederland en ik werk in de verstandelijk gehandicaptenzorg', zei Schellart, directeur van zorg- en welzijnsorganisatie Ipse de Bruggen. 'Ha', zei de Amerikaan, 'Jostiband'.

De Jostiband bestaat vijftig jaar. Maandag 5 september geeft het orkest een jubileumconcert in een uitverkochte Ziggo Dome in Amsterdam: elfduizend man, van wie driehonderd rolstoelers, zoveel heeft de Amsterdamse muziektempel er nog nooit over de vloer gehad. Koning Willem-Alexander is van de partij.

Met 142 muzikanten is de Jostiband het grootste orkest ter wereld met mensen met een verstandelijke beperking. Ze bespelen in totaal meer dan vijftig instrumenten, de keyboardspelers vormen met veertig de grootste groep.

Plezier staat centraal. Dat spat ervan af tijdens de wekelijkse repetities op woensdag. Slagwerker Enrico Linscheer gooit zijn hoofd naar achteren. Niet alleen vanwege zijn blindisme, ook van genot.

Schuin achter hem zit Gerben Tulp, die tikt met een vegertje tegen de billen van orkestleidster Lyan Verburg. Zonder om te kijken knijpt ze Tulp zacht in zijn neus. Die slaat alweer breed grijnzend in de maat.

Guus Meeuwis, met wie de Jostiband op het jubileumconcert Brabant speelt, woont de repetitie bij. Theo Verweij (keyboards, djembé en pauken) wil de zanger een mop vertellen. Dat kan en hij krijgt de microfoon. 'Weet je waarom eekhoorns achter jou aanlopen?' Meeuwis denkt dat hij het weet, maar Verweij mag het zeggen. 'Omdat je een eikel bent.' Het orkest schatert. Een enkeling kijkt besmuikt.

De begintijd van de Jostiband: twee bassen van theekisten en een stringbas.

Het is een vrolijk stelletje dat ook nog eens goede muziek maakt. Als het orkest onderuit dreigt te zakken, houdt Verburg ze bij de les. 'Kont naar achteren, borst vooruit. Niet als een halfie erbij zitten.'

Een concert van anderhalf uur zonder pauze is voor de meesten een hele zit. De afwisselende line-up in de Ziggo Dome met harpist Remy van Kesteren, Gerard Joling, Maan (The Voice of Holland 2016) en Guus Meeuwis moet de boog gespannen houden.

Ze doen er een jaar over om een nummer in te studeren. Als het harmonisch te ingewikkeld wordt, is de muziek onbespeelbaar. Er moeten ook niet te veel maatwisselingen zijn.

'We zijn gedisciplineerd. Ik hoor geregeld: ik wou dat mijn cluppie zo goed luisterde', zegt Verburg. Haar adagium: al staat Doutzen Kroes naast je, gewoon doorspelen.

Twintig meebelevers spelen mee met een tamboerijn of sambabal, of zitten alleen te genieten. Zij gaan niet mee als de Jostiband een concert geeft. Een niet-gehandicapte keyboardspeelster geeft de melodielijn aan. Soms wordt het orkest ondersteund door een pianist.

De meeste orkestleden komen uit het Zuid-Hollandse Zwammerdam en wonen bij Ipse de Bruggen. Ze hoeven geen muzieknoten te kunnen lezen. Er is een eigen manier ontwikkeld om muziek te lezen: noten in het 21 diverse liedjesboek zijn vervangen door kleuren, de daarmee corresponderende stickertjes zijn op de toetsen geplakt.

Dat is de reden waarom de Jostiband geen blazers en gitaristen heeft, het systeem werkt niet bij snaar- en blaasinstrumenten. Meer dan duizend instellingen, orkesten en muziekscholen in binnen- en buitenland hebben de methode overgenomen.

Inge Beunder (31, keyboards) is dertien jaar bij de Jostiband. 'Ik haal er veel kracht uit. Moet je eens zien wat we allemaal kunnen. Lang heb ik gedacht dat ik niks kon, dat kwam door thuis en de instelling waar ik woonde. Pas de laatste tien jaar ben ik erachter gekomen dat ik er mag zijn. Mede door de Jostiband.'

Ze staat achter het brood bij Jumbo in Alphen aan den Rijn. 'Ik word normaal behandeld. Dat zouden meer werkgevers moeten doen, mensen aannemen met een beperking. Ze kunnen een hoop van ons leren, wij zijn veel relaxter. Het hoeft niet allemaal gehaast en opgefokt.'

'Samen met Zuster Gerarda zagen we wat een vreugde de patiënten beleefden in het bespelen van een instrument en het zingen van leuke liedjes', noteerde zuster Jeanne-Marie in het najaar van 1966 in haar dagboek. Ze werkte bij Huize Ursula in Nieuwveen en was naar 'een muziekclubje' van de Johannes Stichting in hetzelfde dorp geweest om te kijken of bewoners van Ursula konden meespelen.

André Rieu

Veertig leden van de Jostiband traden in 2013 met André Rieu op voor tienduizend mensen op het Vrijthof in Maastricht. Een recordpubliek voor het orkest, dat maandag 5 september wordt gebroken in de Ziggo Dome. Rieu: 'Ik heb grote bewondering voor de Jostiband, vooral voor het enorme plezier waarmee ze spelen. Het is zo puur allemaal, ze raken zelf heel geëmotioneerd als ze spelen en dat komt ook over op hun publiek. Het werkte aanstekelijk voor mijn orkest. Omgekeerd werd de Jostiband geïnspireerd door het Johann Strauss Orkest. Dat is het mooie van samen muziek maken.'

Zeven pupillen van Ursula sloten zich aan. Nog hetzelfde jaar luisterden ze het sinterklaasfeest en Kerstavond op en is de naam Jostiband bedacht, afkorting van Johannes Stichting. In januari 1967 traden ze op bij de opening van het zusterhuis, het eerste optreden voor een breder publiek.

Twee maanden later trad de Jostiband voor het eerst buiten de deur op. In Leimuiden op het jaarfeest van de gereformeerde jeugdvereniging Onze Roeping. 'Het was hartverwarmend en soms ontroerend te zien met welk een overgave en toewijding werd gezongen en gespeeld', schreef de plaatselijke krant.

Oorverdovend

Patiënten worden verstandelijk gehandicapten allang niet meer genoemd, de Johannes Stichting en Ursula gingen op in Ipse de Bruggen, zusters zijn zo goed als verdwenen, de Jostiband veroverde de wereld en Josti is een soortnaam geworden.

De Rainbowband uit Lichtenvoorde wordt de Achterhoekse Jostiband genoemd, de Finse punkband Pertti Kurikan Nimipäivät, gevormd door muzikanten met het syndroom van Down, heet in de pers een oorverdovende Jostiband en Josti is een verzamelnaam voor mensen met een verstandelijke beperking.

Twee emmertjes water halen staat nog steeds op het repertoire, maar eigenlijk is de Jostiband dat ontgroeid. Om een ander publiek aan te spreken zijn Viva la Vida van Coldplay, Ping Pong van Armin van Buuren en het James Bondthema ingestudeerd. Tijdloze nummers, anders zijn ze verdwenen eer de Jostiband ze onder de knie heeft. 'Eerst laat ik iedereen even lekker rammen, daarna gaan we differentiëren en bouwen we het op naar een climax', zegt orkestleidster Verburg.

De eerste elpee, uit 1976.

Eens per maand geeft de Jostiband een concert, dan trekken ze er met tachtig man en twee bussen op uit. Naar alle uithoeken van het land en soms met een kleinere delegatie naar het buitenland. Ze zouden wel drie keer per week kunnen optreden, 'maar het moet wel gezellig blijven', zegt Verburg. In Ziggodome treden 122 muzikanten aan.

Een Josti blijf je je hele leven, als ze niet meer kunnen spelen, worden ze meebelever. Ouderen die niet meer willen optreden, gaan alleen naar de repetities.

Verburg heeft in de aanloop naar het jubileumconcert geregeld goed nieuws. De nieuwe kostuums zijn klaar en voor de Ziggo Dome zijn speciaal gouden sjaals gemaakt. Gejuich, slagwerkers geven een strakke roffel.

En verder gaat de repetitie, met Viva la Vida. 'Concentratione', roept Verburg. 'Si', klinkt het uit tientallen kelen. 'Niet te benepen, we spelen dadelijk wel in de Ziggo', zegt Verburg na een paar noten. En tegen de keybordspelers: 'Melodie moet op trompet.'

Sommigen die even niets hoeven te doen, dirigeren mee of grabbelen in hun koffer met instrumenten. Een jongen die te lang door hamert op zijn xylofoon, krijgt een seintje en stopt meteen.

De regie van de jubileumactiviteiten is zoveel mogelijk in handen van de orkestleden. De mondigsten gaven een persconferentie in de Ziggo Dome om het concert aan te kondigen. Ze hebben zelf de artiesten aangezocht met wie ze hun jubileum willen vieren. Ook in de public relations en de fondsenwerving spelen de muzikanten een belangrijke rol. Drie orkestleden schreven het jubileumboek.

Cliënten van Ipse de Bruggen ondersteunen in de ontvangst van de concertbezoekers, de schoonmaak van de Ziggo Dome, de catering en de decoropbouw. Ook het jubileumlogo is door hen ontworpen.

DeJostiband, 1966 tot nu

1966
De Johannes Stichting richt 'een muziekclubje' op.

1967
Eerste optreden buitenshuis.

1972
Eerste single.

1976
Eerste elpee (van in totaal acht lp's en cd's).

1977
Eerste tv-optreden: Muziek uit het hart.

1977 - 2010
Veertien tv-optredens, waaronder Het geheim van de Jostiband (1991), Jostiband Ahoy'! (2003) en De Josti's pakken uit (2008).

1980
Gouden plaat voor jubileumelpee van 1976.

2013
Concert in October Paleis in Kiev, optredens tijdens de koningsvaart bij inhuldiging koning Willem-Alexander en met het Johann Strauss Orkest van André Rieu.

2016
Jubileumconcert in Ziggo Dome, Amsterdam.

Leonard Cohen

Dat proberen we met al onze mensen, zegt Marcel Schellart, directeur zorg van Ipse de Bruggen. 'Een zinvolle vrijetijdsbesteding met eigen regie als dat mogelijk is. Wat zijn hun mogelijkheden, hoe maken ze daar maximaal gebruik van? We willen eruit halen wat er in zit en proberen daarbij zoveel mogelijk ondersteuning te bieden.'

Ook bij mensen met een behoorlijke verstandelijke handicap. 'We hebben een man die de hele dag dwangmatig papier scheurt. Op de dagbesteding maakt hij voorwerpen van papier-maché. Dat geeft hem en zijn ouders veel voldoening. Iedere ouder is graag trots op zijn kind.'

Vijf jaar geleden ging Patrick Hielema (25, keyboards) met huisgenoten mee naar een repetitie. Hij hoorde ze Hallelujah van Leonard Cohen spelen, dacht: 'wow, dit is kicken' en meldde zich aan.

Erik Scherder

'Muziek activeert gebieden in de hersenen, waardoor die met elkaar gaan praten. Dat is belangrijk voor mensen met een verstandelijke beperking, bij wie dat verstoord is. Bij autisten, bijvoorbeeld, wordt het invoelend vermogen sterk verbeterd. Bij anderen verbetert het verbaal geheugen', zegt neuropsycholoog Erik Scherder, die onderzoek doet naar de invloed van muziek op het brein. In hoeverre de positieve invloed van muziek ook buiten de concertzaal doorwerkt, moet nog verder worden onderzocht.

Dat spelen in de Jostiband de eigenwaarde van de muzikanten vergroot, durft Scherder wel te stellen.

'Wat ga jij bij de Jostiband doen? Dat zijn allemaal mongolen', kreeg hij in het begin te horen van zijn vrienden van vroeger en van de stamgasten van het café van zijn vader. 'Die zitten volgende week maandag mooi allemaal te klappen in de Ziggo Dome.'


'De een kan meer dan de ander, maar we zijn allemaal gelijk en we willen allemaal voor vol worden aangezien', zegt Hielema, in het dagelijks leven keukenhulp bij Ipse de Bruggen in het gebouw waar de Jostiband repeteert.

De eerste single, uit 1972.

Mafketels die met hun tong uit hun bek kwijlend op een xylofoon hengsten, noemde cabaretier Hans Teeuwen in 2002 de leden van de Jostiband. Dat beeld achtervolgt het orkest soms nog. Als leden van de Jostiband hem daarop aanspreken, geeft hij niet thuis.

'Met elk optreden bewijzen wij dat Teeuwen onzin verkoopt', zegt Hielema. Mede dankzij de Jostiband kan hij zich wapenen tegen de boze buitenwereld. Over Teeuwen 'en andere internetgekkies' kan hij zich niet druk maken. Dan kan-ie wel aan de gang blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden