Braziliaanse oud-president Lula moet hoger beroep afwachten in de cel

Beeld AFP

Het ziet ernaar uit dat de Braziliaanse oud-president Luiz Inácio Lula da Silva binnen een week achter de tralies verdwijnt. Woensdag besloot het hooggerechtshof dat de 72-jarige politicus zijn hoger beroep niet in vrijheid mag afwachten. De Brazilianen zijn diep verdeeld over het lot van de nog altijd zeer populaire Lula, en dat leidt tot een giftige en explosieve sfeer in het land.

Vorig jaar is Lula veroordeeld tot negen jaar cel. Rechter Sergio Moro achtte het bewezen dat Lula voor een miljoen euro aan steekpenningen heeft aangenomen van bouwbedrijf OAS. Hij zou dat bedrag hebben ontvangen in de vorm van een luxueus penthouse aan het strand. Lula zegt dat hij onschuldig is, en wijst erop dat het appartement niet van hem is en ook nooit op zijn naam heeft gestaan.

Maar ook in het hoger beroep in januari wist de oud-vakbondsleider niet te overtuigen. Integendeel, de rechters verhoogden zijn straf naar twaalf jaar. Lula is vastbesloten door te vechten tot alle juridische mogelijkheden zijn uitgeput, maar dat kan nog jaren duren. Het hooggerechtshof boog zich woensdag over de vraag of de oud-president op vrije voeten mag blijven tot hij is uitgeprocedeerd.

Zoals gebruikelijk bij dit soort politieke momenten, beleefden de Brazilianen de dag als ware het een voetbalfinale. De ruim tien uur durende marathonzitting werd live uitgezonden op tv, met onderin het scherm de tussenstand van de stemming. Op het plein voor de rechtbank in Brasilia volgden duizenden voor- en tegenstanders de zitting op grote schermen. De militaire politie en een voor de gelegenheid gebouwde muur hield de rivaliserende kampen uit elkaar.

Opnieuw trok Lula aan het kortste eind: Zes van de elf rechters waren niet bereid het verzoek van de oud-president in te willigen. In 2016 besloot het hooggerechtshof dat personen die in hoger beroep zijn veroordeeld, ook daadwerkelijk de cel in moeten. Met de wetswijziging wilden de rechters de straffeloosheid aanpakken. Voorheen konden veroordeelden hun gevangenisstraf eindeloos uitstellen, als ze maar genoeg geld hadden voor advocaten die door bleven procederen.

Lula wilde dat voor hem een uitzondering zou worden gemaakt op de nieuwe wet, maar een kleine meerderheid van de rechters zag dat dus niet zitten. Het is nu aan Sergio Moro om een arrestatiebevel uit te vaardigen, en de verwachting is dat hij dat volgende week al doet.

Het proces tegen Lula is onderdeel van een groter corruptieschandaal. Bouwbedrijven betaalden jarenlang smeergeld aan staatsoliebedrijf Petrobras en politici van vrijwel alle politieke partijen, in ruil voor opgeblazen contracten. Honderden betrokkenen zitten vast. De vrees bestond dat als het hooggerechtshof Lula op vrije voeten zou houden, dit een precedent zou scheppen voor zijn collega's. Dat zou de strijd tegen corruptie moeilijker hebben gemaakt.

Maar voor de aanhangers van Lula is het moeilijk verteerbaar dat hun held ieder moment achter de tralies kan belanden. Ze hopen dat Lula dit najaar de verkiezingen wint, en opnieuw president wordt. Hij gaat ruim voorop in de peilingen, een derde van de Brazilianen is van plan op hem te stemmen. Ze denken met weemoed terug aan Lula's eerdere presidentschap (2003-2010), toen tientallen miljoenen Brazilianen uit de armoede raakten dankzij sociale programma's.

Bij Brazilianen aan de andere kant van het politieke spectrum wekt het idee van Lula als president hele andere emoties op. Zij beschouwen Lula als de belichaming van corruptie, en willen dat hij keihard boet voor zijn fouten. De haat zit diep. Eind vorige maand is Lula tijdens campagnebijeenkomsten met stenen en eieren bekogeld. Er is ook geschoten op de karavaan waarmee hij door het land reisde. Daarbij raakte niemand gewond maar het toont wel aan hoe gespannen de situatie is.

De uitspraak van het hooggerechtshof betekent niet dat Lula zich gewonnen geeft. Hij is vastberaden zich kandidaat te stellen, ook als dat vanuit de gevangenis moet. De kans is groot dat het electoraal hof zijn kandidatuur verbiedt, maar die uitspraak komt pas in september, een maand voor de verkiezingen. In het onwaarschijnlijke geval dat het hof zijn deelname toelaat, kan Lula vanuit de cel de verkiezingen winnen. Dan wordt hij vrijgelaten om het land te leiden.

'Als hij wordt gekozen, is de enige oplossing een militaire interventie', aldus Luiz Gonzaga, een prominente generaal van de nationale reserve, dinsdag in een interview met krant Estadão. 'De strijdkrachten zullen dan de orde in het land moeten herstellen.' In de media werd geschokt gereageerd op deze openlijke poging het hooggerechtshof onder druk te zetten, op sociale media kreeg de militair juist bijval.

Generaal Eduardo Villas Boas, opperbevelhebber van het Braziliaanse leger, gooide dinsdagavond nog meer olie op het vuur. Hij twitterde dat 'het Braziliaanse leger net als fatsoenlijke burgers straffeloosheid verwerpt, en respect heeft voor de grondwet en de democratie.' In een andere tweet wierp hij de vraag op 'wie werkelijk begaan is met het belang van het land, en wie zich slechts zorgen maakt over het eigenbelang.'

Hij kreeg direct bijval van andere hooggeplaatste militairen. 'Ik heb het zwaard in de aanslag, mijn paard staat klaar', aldus het antwoord van generaal Paulo Chagas op de tweet van zijn baas. 'Ik wacht op uw bevelen.' De omstreden uitspraken van de militairen sterken Lula en zijn aanhangers in de overtuiging dat het proces politiek gemotiveerd is, bedoeld om te voorkomen dat het land opnieuw een linkse president krijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden