INTERVIEWANA MARIA VIEIRA LOPES PRADO

Braziliaanse arts: ‘We moeten straks kiezen: wie mag blijven leven en wie sterft’

‘Crimineel’, ‘fascist’, ‘lafaard’, ‘Bolsonaro moet weg’ leuzen over de president worden geprojecteerd in São Paulo.Beeld Reuters

Brazilië heeft kostbare tijd verloren in de strijd tegen het coronavirus omdat president Bolsonaro er zo luchtig over doet, zegt Ana Maria Vieira Lopes Prado, ziekenhuisarts in São Paulo. ‘Ons land is in slaap gesukkeld, het is de hoogste tijd om wakker te worden.’

De kans is groot dat Ana Maria Vieira Lopes Prado (40) binnenkort een luier om moet tijdens haar werk in het ziekenhuis van São Paulo. Het is het volgende offer dat de Braziliaanse arts en haar collega’s moeten brengen in de strijd tegen het coronavirus. Tijd om zich te ontdoen van alle beschermde kleding voor een toiletbezoek is er steeds minder. Die tijd heeft ze nodig om de groeiende stroom aan coronapatiënten in de miljoenenstad het hoofd te kunnen bieden.

Het gaat ver, een luier, erkent Lopes Prado. ‘We zouden het liever ook niet doen. Pas als je thuis komt, is er weer tijd om jezelf te verschonen. Maar het kan niet anders. Als we niet non-stop kunnen werken, halen we volgende maand niet eens.’

De vooruitzichten voor Brazilië, met 210 miljoen inwoners het zesde land ter wereld, zijn somber. Gezondheidsminister Luiz Henrique Mandetta voorspelde onlangs dat het zorgsysteem er niet op is voorbereid om de klappen van het virus op te vangen. In april zal het systeem ‘instorten’, zei hij, al zwakte Mandetta zijn onheilspellende woorden later weer af.

Toch is dat wel wat er zal gebeuren, vreest Lopes Prado (40). ‘Mensen zullen sterven in de gevangenissen, ze zullen sterven op straat. Omdat er in ons zorgsysteem niet genoeg plek is voor iedereen, zullen we als artsen moeten kiezen straks: wie mag er blijven leven en wie zal er sterven? Een verschrikkelijk vooruitzicht.’

Met een president aan het roer (Bolsonaro) die het virus een ‘mythe van de media’ noemt en de Brazilianen heeft opgeroepen vooral ‘terug te keren naar het gewone leven’, heeft Brazilië volgens Lopes Prado kostbare tijd verloren in de strijd tegen corona. Dus zijn haar diensten in het ziekenhuis in São Paulo verder opgeschroefd. Ze werkt steeds twaalf uur achtereen, haar lunch propt ze in vijf minuten naar binnen. ‘Het werk stopt niet meer, ben ik bang’, vertelt ze telefonisch. Het ziekenhuis onderzoekt nu of het al het personeel dat coronapatiënten behandelt in een hotel kan onderbrengen. Dat moet voorkomen dat ze hun familie kunnen besmetten.

Ana Maria Vieria Lopes Prado, arts in een ziekenhuis in São Paulo.

Lopes Prado klinkt rustig, maar bezorgd. Bang is ze niet, ook al komt ze voortdurend in aanraking met patiënten die het virus misschien bij zich dragen. ‘Ik weet dat ik er alles aan doe om me tegen het virus te beschermen. Ik draag handschoenen, ik was mijn handen, ik desinfecteer me goed, ik draag een mondkapje.’ Dat moet genoeg zijn, zegt ze. ‘En zo niet, dan is dat de prijs die ik betaal door in de frontlinie te werken. Het is niet anders.’

Als bedrijfsarts draagt ze ook nog eens de zorg over haar 2.700 collega’s die het risico lopen besmet te raken. In het ziekenhuis, normaliter gespecialiseerd in hartpatiënten, wordt op één manier onderscheid gemaakt tussen het medisch personeel: wie jonger is dan 55 en geen klachten heeft zoals een hoge bloeddruk of diabetes, is geschikt om in de frontlinie de ergste klappen op te vangen. Wie buiten die groep valt, wordt ingezet om andere zieken te behandelen. Als een personeelslid corona oploopt, is Lopes Prado degene die haar collega het slechte nieuws moet brengen.

‘Het personeelstekort is zo groot, dat we iedereen inzetten die we kunnen vinden’, zegt Lopes Prado. ‘Huisartsen springen bij, studenten die nog in hun laatste jaar zitten worden versneld ingezet. We halen artsen uit Cuba hier naartoe om ons te helpen. Voor elke arts uit een ander land die hier wil komen werken, ligt een contract van een jaar klaar. São Paulo heeft de hoogste artsdichtheid van het land. Dus als wij hier al een tekort hebben aan personeel, dan de andere deelstaten zeker ook.’

São Paulo is van alle 27 deelstaten het hardst getroffen. 98 van de 136 Braziliaanse doden vielen hier, 1.400 van de 4.200 besmettingen komen op het conto van de deelstaat. Alleen al in de stad São Paulo wonen 12,5 miljoen mensen dicht op elkaar. Lopes Prado: ‘Dit is een gigantische metropool en een internationaal knooppunt tegelijk. We zijn een open deur naar de rest van de wereld, daarom denken we dat we hier nu zo veel gevallen hebben. Ons eerste coronageval bleek ook import: een man van 61 die eind februari terugvloog vanuit Italië.’

Brazilië zit nog ruim onder het Nederlandse totaalaantal besmettingen, terwijl het Zuid-Amerikaanse land twaalf keer meer inwoners heeft. Het kan dan ook niet anders dan dat het virus nog harder om zich heen gaat grijpen, voorspelt Lopes Prado. En in een land waar 27 procent van de mensen onder de armoedegrens leeft, laat het zich raden wie het meest kwetsbaar zijn voor corona.

Ana Maria Vieira Lopes Prado in haar werkkleding

Lopes Prado: ‘Deze mensen hebben normaal gesproken ook al weinig toegang tot de gezondheidszorg, ze sterven dan ook op relatief jonge leeftijd. Tegen dit virus kunnen ze zich niet goed beschermen. Ze hebben geen flessen handgel tot hun beschikking. Anderhalve meter afstand houden gaat hen niet lukken, families leven vaak met vijf tot zeven man op een paar vierkante meter. Dus zal het virus in de achterstandsbuurten veel harder toeslaan, is onze verwachting.’

Ook in een land dat dankzij malaria en dengue gewend is aan epidemieën én waar het op veel plekken boven de 30 graden is, lijkt het virus ongehinderd om zich heen te grijpen. ‘Brazilië heeft veel te lang gewacht met ingrijpen. De president heeft onlangs eindelijk besloten restaurants te sluiten, terwijl hij allang de grenzen dicht had moeten gooien. En dan nog zijn er mensen die corona beschouwen als hysterie, iets uit China dat Brazilië nooit zou bereiken. Ons land is in slaap gesukkeld, het is de hoogste tijd om wakker te worden.’

President Bolsonaro speelt tijdens de coronacrisis poker met de levens van miljoen Brazilianen, waarschuwen critici. Zelfs zijn rechtse vrienden keren zich van hem af.

De Amerikaanse president Trump en zijn Braziliaanse collega Bolsonaro zijn het met elkaar eens: het wordt langzamerhand weer tijd terug te keren naar het normale leven. Ze vrezen dat de economische schade door de coronapandemie hun politieke nekslag wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden