Nieuws

Braziliaans hooggerechtshof: corruptiebestrijder die Lula veroordeelde was partijdig

Voormalig onderzoeksrechter Sergio Moro, Braziliës beroemdste corruptiebestrijder, was partijdig toen hij in 2017 oud-president Luiz Inácio Lula da Silva veroordeelde voor corruptie. Tot dit oordeel komen drie van de vijf rechters van de tweede raadskamer van het Braziliaanse hooggerechtshof.

Een aanhanger van Lula demonstreert voor het Braziliaanse hooggerechtshof in Brasilia. Beeld REUTERS
Een aanhanger van Lula demonstreert voor het Braziliaanse hooggerechtshof in Brasilia.Beeld REUTERS

De uitspraak is een nieuwe overwinning voor Lula, die twee weken geleden ook al succes boekte in de rechtbank. Toen verklaarde een hoge rechter de veroordelingen tegen hem nietig.

2021 lijkt plots het jaar te worden waarin Brazilië’s hoogste rechters het recente verleden grondig overhoop halen. De rechters plaveien niet alleen de weg voor een politieke comeback van Lula, de door velen geliefde én door velen gehate leider van arbeiderspartij PT, president van 2003 tot en met 2010. Met de twee uitspraken, kort achter elkaar, trekt het Hooggerechtshof ook twee stenen uit de toch al wankelende toren van het grootste corruptieproces dat Brazilië ooit heeft gekend: Lava Jato, Operatie Wasstraat. En hoofdrolspeler Sergio Moro, ooit aanbeden als anti-corruptieheld, krijgt klap na klap.

Operatie Wasstraat onthulde het afgelopen decennium hoe de politieke en zakelijke elites van Brazilië goed voor elkaar zorgden. Wat begon als een onderzoek naar corruptie bij staatsoliebedrijf Petrobras, groeide uit tot een megaproces dat implicaties had in een dozijn landen. Een aantal grote bouwbedrijven, onder andere het Braziliaanse Odebrecht, bleek te strooien met geld in ruil voor lucratieve contracten. Onderzoeksrechter Sergio Moro stond van 2014 tot 2018 aan het hoofd van deze justitiële missie om de emmer sop en de borstel door Brazilië te halen. Hij veroordeelde politici en zakenlieden tot vele jaren cel en oogstte met elke veroordeling meer lof.

Lula en zijn arbeiderspartij, die in het decennium daarvoor zo werden geroemd vanwege flinke economische groei en sociale programma’s die miljoenen Brazilianen uit de armoede trokken, daalden rap in aanzien. De corruptie bleek welig te tieren in vrijwel alle politieke partijen, maar had kunnen plaatsvinden onder PT-bewind. Tijdens een golf van anti-PT-sentiment werd Lula’s opvolger Dilma Rousseff, Brazilië’s eerste vrouwelijke president, in 2016 afgezet door een vijandig parlement. Een jaar later had rechter Moro de grootste vis in zijn rechtbank: Lula da Silva.

De voormalig president zou volgens de rechtbank voor meer dan een miljoen euro aan geld en goederen hebben aangenomen, onder andere in de vorm van een luxe appartement met zeezicht. Moro veroordeelde hem tot twaalf jaar cel. Aanvankelijk bleef Lula op vrije voeten, in afwachting van zijn beroep, maar werd in april 2018 alsnog gearresteerd. Als veroordeeld politicus kon hij niet meedoen aan de verkiezingen, vanuit de cel moest hij toezien hoe zijn tegenpool, de rechtsnationalistische populist Jair Bolsonaro, werd verkozen. Bolsonaro had tijdens zijn campagne een troef in handen: hij had de populaire Moro overgehaald justitieminister te worden in zijn regering.

Anno 2021, terwijl Brazilië steeds verder wegzakt in een dodelijke coronacrisis, worden de kaarten opnieuw geschud. Op de dag dat het land een record van ruim 3000 doden registreert, is Moro onderwerp van een rechterlijke uitspraak en is Lula een vrij man zonder strafblad. De voormalige onderzoeksrechter onderhield tijdens het Lava Jato-proces nauw contact met openbare aanklagers, bleek in 2019 al uit onthulling van nieuwsmedium The Intercept van de in Brazilië wonende onderzoeksjournalist Glenn Greenwald. De site publiceerde chatberichten waaruit wel erg warme banden bleken.

De verdediging van Lula voerde aan dat hij slachtoffer was van een politiek proces. Zijn rechter was niet op zoek naar de waarheid, maar wilde een politicus kielhalen. Twee weken geleden oordeelde een hoge rechter al dat Lula in de verkeerde rechtbank was veroordeeld. Het proces tegen Lula had plaatsgevonden in Moro’s rechtbank in de stad Curitiba, maar had moeten plaatsvinden in hoofdstad Brasília waar ook andere Petrobras-zaken werden behandeld. Deze dinsdag kregen Lula’s advocaten nogmaals gelijk, Moro’s uitspraak was niet zuiver juridisch, stelden drie hoge rechters.

Moro’s faam was al tanende. Een klein jaar geleden stapte hij uit Bolsonaro’s kabinet en beschuldigde de president van machtsmisbruik. Die zou de politiechef hebben willen vervangen door een vriend om inzage te krijgen in politieonderzoeken tegen zijn zonen. Als corruptiebestrijder kon hij niet aanblijven in een regering van een man die zelf omgeven werd door corruptieonderzoeken, stelde Moro. Analisten speculeerden toen dat Moro het schip verliet om bij volgende verkiezingen het te kunnen opnemen tegen Bolsonaro.

Geloofwaardigheid van Moro

Inmiddels is de vraag hoeveel nog over is van de politieke ambities van Moro, en van diens geloofwaardigheid. Ook de toekomst van vele (nog openstaande) Lava Jato-zaken is steeds onzekerder. Veel verdachten en veroordeelden zullen willen meeliften op het succes van Lula en eveneens aandragen dat Operatie Wasstraat een politiek proces was.

De uitspraak van de hoge rechters heeft geen directe gevolgen voor Moro, hij is nergens voor veroordeeld. De uitspraak is gedaan door de helft van het hooggerechtshof, Moro kan nog in beroep bij de voltallige raad van elf hoge rechters, maar volgens juristen is het onwaarschijnlijk dat daar een ander oordeel uitkomt, meldt persbureau AFP. Het betekent wel dat de zaak tegen Lula volledig in de prullenbak verdwijnt. Rechters in Brasília zullen zich opnieuw moeten buigen over de aanklachten tegen de oud-president, die zijn nog niet verdwenen, maar ze kunnen daarbij niets gebruiken uit de eerdere uitspraak.

Als dat proces al ergens toe gaat leiden, zal dat waarschijnlijk niet voor het einde van volgend jaar zijn. De weg lijkt nu echt vrij voor Lula om het in oktober 2022 op te nemen tegen Bolsonaro. De 75-jarige ex-president heeft al laten weten beschikbaar te zijn als kandidaat, al is zijn kandidatuur nog niet officieel bekrachtigd door de PT. Volgens peilingen zou hij Bolsonaro kunnen verslaan, al meent ook nog steeds circa de helft van de Brazilianen dat zijn veroordeling terecht was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden