Brave hendrik in de kasteeltuin

'Groen van toen' is het thema van de Open Monumentendag. Dus kijken we in de tuin van Landgoed Linschoten.

Met een zaklamp in de hand opent landgoedbeheerder Marcel Valentijn een groen deurtje, verscholen in een met klimop begroeide heuvel. De eerste zonnestralen schijnen tussen de beukenbomen, maar in de betonnen ruimte is het donker en koel. Deze kelder had ooit een praktische functie. De bewoners van Landgoed Linschoten - de vermogende familie Strick van Linschoten en de familie Ribbius Peletier - lieten in de winter brokken ijs uit de vijver hakken en onder de grond bewaren. Over het bospad werd het ijs naar het landhuis gedragen en in een met lood bekleed kastje gelegd. 'Vandaar dat nette mensen altijd ijskast zeggen en niet koelkast.'


Valentijn vertelt tijdens rondleidingen graag hoe het heurde in adellijke kringen. Dat doet hij zonder aardappel in de keel, in een gemakkelijke G-Starbroek. Wandelaars die over het slingerende pad van de Noord Linschoterdijk lopen, morrelen vaak voor niets aan het grote hek van Landgoed Linschoten. Maar dit weekend, tijdens de 26ste Open Monumentendag, opent het landgoed bij Woerden zijn deuren. Het thema is dit jaar 'groen van toen': niet het gebouw maar de omgeving staat centraal. Dus laten we het kasteelachtige Landhuis Linschoten voor wat het is.


We lopen langs de moestuin met brave hendrik en palmkool; groenten waarvan je het bestaan niet wist. En je hoort hoe je die weckt, zoals je oma dat deed. De nabijgelegen rivier Lange Linschoten zorgt voor vruchtbare klei en zompige grond. De kletsnatte schoenen, bespikkeld met grassprietjes, neem je voor lief.


Het dichte hek levert wel eens gemopper op, bekent Valentijn. Hij wuift het weg. 'Zo behoudt het landgoed zijn mystiek.' Linschoten was altijd een enclave, stelt Valentijn, waar vrienden van de adellijke familie samenkwamen om zich te verwonderen over de fruitbomen. En zo moet het blijven, vindt de stichting die het beheert. De stadsdrukte is ver weg, de rust wordt slechts onderbroken door doffe knallen vanuit de perenboomgaarden verderop. Om de spreeuwen weg te jagen.


Hier dus geen klapstoeltjes, cappuccino's en streekproducten om dagjesmensen te lokken. Slechts twee keer per jaar, in mei en binnenkort op 21, 22 en 23 september, worden er concerten in het landhuis gehouden. Met een glas wijn, oer-Hollandse kost en sap van vruchten uit de boomgaard. Niet dat er verder niets gebeurt. Een tractor tuft voorbij, onderweg naar een van de zeven boerderijen die nog volop in bedrijf zijn.


Wandelen over het terrein is een minilesje geschiedenis. Het statige Grand Canal en de met beuken beplante oprijlaan stammen uit de 18de eeuw toen een formele stijl populair was. Maar de gesnoeide heggen hebben plaatsgemaakt voor een vrije landschapsstijl waar de natuur haar gang kan gaan. En de kinderen van Valentijn, getuige het speelvlot met oranje koord in de vijver.


In de stal hangen hoofdstellen fris gepoetst aan de muur. In de lege ruimte is een kleine tentoonstelling te zien van de oude arreslee en versleten paardensloffen die uitglijden in de modder moesten voorkomen. Vergane glorie, jazeker. Maar de geur van lijnolie prikkelt de fantasie. Je stelt je voor hoe het was; in een rijtuig over de oprijlaan, langs het koetshuis en de kruidentuin naar de poort van je eigen kasteel.


GROEN(TE) VAN TOEN

Kardoen, eeuwig moes en de aardpeer: koken of rauw? Oma wist er raad mee, nu zijn dit vergeten groenten. Waarom? Vooral door de internationale concurrentie van 'nieuwe groenten'.

Broccoli en aubergine staan bijvoorbeeld pas zo'n vijftig jaar op de Nederlandse eettafel. Op zondag 30 september organiseert de Groentehof in Beesel (Limburg) het Feest der Vergeten Groenten, met workshops en een tiengangen bacchanaal.

vergeteneten.nl.

ROZEN, GRACHTENTUIN OF GANZENFANFARE

Ruim vierduizend monumenten zijn dit weekeinde gratis te bezoeken. Welke kies je?


- Borg Verhildersum in Leens. Barokke stijltuinen, negentig soorten rozen en een schuur waar oude ambachten worden geëerd.


verhildersum.nl


- Huis De Vicq in Amsterdam. Plafondschildering van Jacob de Wit, grachtentuin en tuinhuis in Lodewijk XIV-stijl met een reliëf van Mercurius en beelden van Apollo en Diana.


amsterdam.nl/toerisme-vrije-tijd/evenementen/openmonumentendag


- Kasteel De Haar in Utrecht. Middeleeuwse ophaalbrug en torentjes, een ganzenfanfare en wandelingen over kronkelige paadjes.


kasteeldehaar.nl


- Paviljoen Welgelegen in Haarlem. Neoclassicistische villa met kamers die herinneren aan de oorspronkelijke bewoners Lodewijk Napoleon en Wilhelmina van Pruisen. Nu provinciehuis van Noord-Holland.


haarlem.nl/haarlem-a-z/ monumenten


- Epemastate in Ysbrechtum. Kennismaking met het leven van de Friese adel, park in de Engelse landschapsstijl en tuin naar een ontwerp van Lucas Pieters Roodbaard uit 1825.


epemastate.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden