Brandend verlangen naar de eredivisie

Het frappantste voorbeeld is SC Heerenveen, vijf jaar geleden. Voorlaatste eindigden de Friezen in de eerste divisie, maar wel met een periodetitel op zak....

HET daverende vuurwerk op de ontmantelde oost-tribune veroorzaakt zelfs op de Melis Stokelaan opschudding. Passanten rond het Zuiderpark vragen zich verschrikt af of de hel soms is losgebarsten. Nou en of, want FC Den Haag speelt voorspoedig in de nacompetitie en dus laten de fans het stadion op z'n grondvesten schudden.

Vorig jaar om deze tijd lag de FC nog op apegapen. De club was ernstig aan de bedelstaf geraakt en moest er door vrienden, tijdens een gala-avond in de Houtrusthallen, weer een beetje bovenop worden geholpen. De ergste geldnood werd gelenigd, waardoor een faillissement ternauwernood kon worden afgewend. De licentiecommissie van de KNVB streek de hand over het hart en FC Den Haag mocht nog een jaartje blijven aanrommelen in de marge van het betaald voetbal.

Maar voor een profclub in nood is er altijd nog de nacompetitie, het medicijn van dokter Wit waarvan de eerste divisie danig is opgeknapt. FC Den Haag wurmde zich vorige maand tussen de acht ploegen die om twee plaatsen in de hoogste afdeling mogen duelleren en in het Zuiderpark begon prompt iets moois te bloeien. De eredivisie lonkt.

De eredivisie, dat is spannend. Een paar ploegen strijden voor het kampioenschap, daaronder vecht een handvol clubs voor Europees voetbal en aan de staart van de ranglijst wordt de spanning gewaarborgd door de dreiging van degradatie.

En wat had de eerste divisie te bieden? 'Niets', aldus Ab Wit, gepensioneerd huisarts te Wageningen. En hij kan het weten, want achttien jaar lang (van 1962 tot 1980) was hij voorzitter van de plaatselijke FC, een ploeg die zich voornamelijk door de eerste divisie bewoog. Wit: 'Een beetje een kleurloze competitie was het.'

Tot 1973 dan.

In een vergadering met alle eerste divisie-verenigingen vroeg het toenmalige KNVB-bestuur de clubs na te denken over een formule die de spanning in de competitie langer zou kunnen garanderen.

Wit: 'Halverwege het seizoen was tweederde van de clubs al uitgeschakeld voor de titel. Voor die clubs stond na de winterstop niets meer op het spel. Vrees voor degradatie was er niet. Dat leidde dus tot matig voetbal en weinig publiek, waardoor die clubs in de resterende wedstrijden ook nauwelijks inkomsten hadden.'

Hoe hij op het idee kwam en of hij er lang over heeft moeten denken, is dokter Wit vergeten. 'Waarschijnlijk heb ik op een morgen bij de koffie wat zitten filosoferen en ja, dan verzin je wel eens iets. 't Is achteraf best een aardig ideetje gebleken van mij, al zeg ik het zelf.' Ab Wit bedacht de periodetitels.

Wat als een 'interessant idee' werd aangenomen, heeft zich in bijna een kwart eeuw een stevige plaats in het Nederlandse voetbal verworven. En ver daarbuiten. Ook over de grens werd de formule van periodetitels ingevoerd.

Liefst 28 verschillende clubs maakten sinds de invoering in het seizoen 1972-'73 hun opwachting in de nacompetitie van de eerste divisie. De Graafschap nam het vaakst deel, dit seizoen voor de negende keer. FC VVV, zeven optredens, NEC en Excelsior, beiden zes keer deelnemer, behoren eveneens tot de trouwe klanten. Ook het ter ziele gegane Wageningen schopte het zes keer tot de nacompetitie. Het frustrerendst waren de ervaringen van Vitesse: vijf maal deelnemer, nooit winnaar.

Vooral in de provincie is nacompetitievoetbal een gouden greep gebleken. 'Nogal logisch', meent Wit, 'want in Doetinchem of Leeuwarden is men natuurlijk niet verwend met topvoetbal. Zodra er echt iets op het spel komt te staan, zie je dat in zulke steden het voetbal enorm gaat leven.'

Voor de topper in poule A zijn de Aad Mansveld-tribune, de eretribune en de Jan Knijnenberg-gezinstribune voor het eerst in jaren afgeladen. Wanneer de rook is opgetrokken en scheidsrechter Luinge heeft laten aftrappen, verdringen zich nog tientallen Haagse supporters achter hekken die gesloten blijven.

'Krijg nou de pestpleuris. Het hele seizoen hebbie hier geen hond gezien en nou het effe goed gaat, ken je er als vaste klant niet eens meer in.'

Met kunst en vliegwerk van doelman Ron Olyslager weet De Graafschap het heel lang op 0-0 te houden. Maar vlak voor tijd breekt Rick Hoogendorp toch de ban en tienduizend Hagenaars vieren een onstuimig feest. Met zes uit drie, halverwege de nacompetitie, is promotie dichtbij en Midden-Noord, het supportersvak van de alom gevreesde harde kern, kraait van plezier: 'Oh, oh, Den Haag, mooie stad achter de duinen.'

Het verkeer op de N242 raast richting Egmond en Bergen en laat de afslag De Hout rechts liggen. 'Het is rustig en echt druk zal het ook wel niet worden', zegt de suppoost bij de oprit van het parkeerterrein. 'Eén gulden vijftig, ruimte zat, zet 'm maar ergens neer.'

Vooraf gold AZ als een der favorieten in de nacompetitie, want de ploeg van Theo Vonk speelt 'verzorgd en technisch' voetbal. Tenminste, dat vinden ze in Alkmaar. De ambities zijn groot, voorzitter en hoofdsponsor Scheringa is een vermogend man, maar op het veld wilde het dit seizoen niet zo lukken. Na de trainerswissel Schrijvers-Vonk werd zowaar nog de nacompetitie gehaald. De hoop op de eredivisie is vurig, maar vooralsnog ijdel.

Na twee duels in de nacompetitie heeft AZ één punt en staat tegenstander Excelsior nog op nul. De stadionspeaker houdt de moed erin. 'Laten we hopen op een leuke wedstrijd.'

De entourage waarin het duel tussen de twee onderste ploegen uit poule B wordt afgewerkt, is treffend. Gapende plekken op de tribune, geen bengaals vuurwerk en cynisme bij de aanhang. 'Eén voordeel, de seizoenkaarten worden volgend jaar niet duurder.'

In vak N, het risicovak voor de supporters van de bezoekende club, hebben zeven Excelsior-fans een zetel gevonden. Pascal en Mario laten via een oud laken weten dat ze uit Ridderkerk komen en voor eeuwig trouw zullen blijven aan rood-zwart. Halverwege de tweede helft blijkt de Rotterdamse aanhang zowaar uit acht man te bestaan. Als Vonk 0-1 scoort, steekt in vak L iemand juichend de armen in de lucht.

AZ protesteert zonder echt boos te worden, het fluitconcert van de aanhang duurt slechts enkele seconden en Excelsior wint. 'Bedankt voor uw aanwezigheid', zegt de speaker. In de perskamer probeert Scheringa te lachen. 'Volgend jaar gezellig weer naar Veendam, voorzitter.' De trainers Baan en Vonk zijn lief voor elkaar en eenstemmig over de stand van zaken. 'Het is over en sluiten.'

In de mudvolle bestuurskamer van het Zuiderpark is John van Ringelenstein de gevierde man. De voorzitter van FC Den Haag beseft hoe het in het voetbal kan verkeren. 'Een half jaar geleden zag niemand me staan en nu word ik van alle kanten op de schouders geslagen.'

Van Ringelenstein, 38, 'en al een jaartje of 38 supporter van ADO en FC Den Haag', heeft het gemaakt als beurshandelaar en, naar verluidt, zeker een miljoen uit eigen zak in de club gestopt. Vorig jaar werd hij van businesslid gepromoveerd tot voorzitter, 'omdat iemand met een beetje daadkracht nogal opvalt tussen allemaal apatische mensen.'

Van Ringelenstein gaf zijn trainer de stellige indruk dat er bij FC Den Haag voorlopig geen cent te verteren zou zijn. Vandaar dat Schoenmaker zich liet strikken door Dordrecht'90, evenals de spelers De Romijn en Van der Laan.

Maar nu Den Haag inderdaad presteert en wellicht promoveert, praat Van Ringelenstein de taal die Schoenmaker veel eerder had willen horen. 'Ik ben niet bang voor de financiële gevolgen van promotie', zegt de voorzitter na de zege op De Graafschap. 'De interesse van het bedrijfsleven in Den Haag neemt toe en zal nog veel sterker worden wanneer we de eredivisie halen. Promoveren betekent automatisch dat je meer inkomsten kunt genereren.'

In de beleggingsclub VHS heeft FC Den Haag, sinds enkele weken, een gulle geldschieter, die de spelersgroep prikkelt met extra premies. Voor het bereiken van de nacompetitie werd 25 duizend gulden gelapt en voor promotie doet VHS daar nog eens een ton bovenop.

Trainer Schoenmaker heeft de veranderingen in het financiële klimaat met stijgende verbazing gevolgd. 'Da's lekker zeg, had ik dat een maand geleden allemaal geweten dan zou ik hier volgend seizoen ook nog hebben gezeten. En De Romijn en Van der Laan ook.'

Drie winstpartijen op rij hebben rond FC Den Haag een euforie ontketend waar Schoenmaker niet in wil delen. 'Zondag uit tegen De Graafschap en dan zijn Gentile en Heesen, m'n centrale verdedigers, en Hoogendorp, m'n topscorer, geschorst. Dat scheelt effe een jas.'

Theo Vonk en John Mutsaers zijn debutanten in het circus dat nacompetitie heet. Volle tribunes, tumultueuze wedstrijden, volop aandacht van radio en tv, zo ongeveer was het beeld dat beiden hadden van de jaarlijkse uitsmijter van de eerste divisie. Na drie wedstrijden is de praktijk heel anders voor de trainer en aanvaller van AZ. 'Leuk is het nu niet meer', zegt Mutsaers. 'We doen voor spek en bonen mee.'

VVV, dat de eerste periodetitel won en daarna ver afzakte in de competitie, blijkt nu ineens weer kandidaat voor promotie. Vonk noemt het 'de charme' van het systeem, Mutsaers blijft het 'een beetje raar' vinden. 'Clubs die nauwelijks goed voetbal hebben laten zien, maken kans op promotie. Leuk hoor, maar je kunt je afvragen of zo'n ploeg klaar is voor de eredivisie.'

Meest frappante voorbeeld uit het verleden is SC Heerenveen. In het seizoen 1989-'90 wonnen de Friezen de eerste periode, beëindigden het seizoen als voorlaatste, maar dwongen via de nacompetitie toch promotie af. En in de nacompetitie waren de eerste twee wedstrijden nota bene verloren gegaan. Het verblijf in de eredivisie duurde slechts één seizoen.

Vonk: 'Het is een cliché, maar de nacompetitie is echt onvoorspelbaar. Je kunt je er nauwelijks op voorbereiden. Zes wedstrijden in een hele korte periode. Tijd voor de spelers om een beetje op adem te komen is er niet en dat werkt dat typische nacompetitievoetbal in de hand. Na een heel seizoen is het beste er natuurlijk wel af, maar juist dan wordt verwacht dat je nog eens zes wedstrijden voluit gaat.'

Bovendien is de spanning groot, heeft de trainer gemerkt. Het gros van de eerste-divisieclubs verkeert bijna het hele seizoen in de anonimiteit, maar zodra de nacompetitie zich aandient, stort de landelijke pers zich massaal op de betrokken clubs. Ook bij AZ. Voor de eerste wedstrijd, thuis tegen VVV, puilde de perstribune uit. Vonk: 'Er onstaat extra spanning binnen een elftal, zeker als je zo'n jonge ploeg hebt als wij.'

Invoering van het knock-out-systeem om de spanning nog verder op te voeren, wordt door alle partijen een slecht idee gevonden. 'Je knokt het hele seizoen voor deelname aan de nacompetitie en dan vlieg je er na een ronde uit. Nee, dat is te hard', meent Den Haag-keeper René Stam. John Mutsaers. 'Je moet een misstap kunnen maken.'

De opwinding in het Zuiderpark staat in schril contrast met de teneergeslagen stemming in de Alkmaarder Hout. Bert Rozemond is penningmeester van de verliezende club. 'Dit is een domper. We willen zo graag, maar we zullen nog een jaar moeten wachten.'

Wat rest voor AZ is het financieel gewin, al zal dat minder zijn dan vorig jaar. Toen stroomden twee keer bijna negenduizend mensen het stadion binnen, en hield Rozemond aan de nacompetitie een meevaller van 150 duizend gulden over. 'Voor een club met een begroting van 3,5 miljoen is dat een aardig bedrag.'

Dit seizoen is de belangstelling aanmerkelijk geringer. Trok de eerste thuiswedstrijd tegen VVV nog bijna zevenduizend toeschouwers, tegen Excelsior zijn er bijna drieduizend minder. 'Hopelijk is Go Ahead nog in de race straks wanneer ze straks naar ons moeten. Dan nemen ze misschien nog wat extra toeschouwers mee.'

De echte slag moet een deelnemer aan de nacompetitie in de weken vooraf slaan, weet Rozemond uit ervaring. Sponsors die aarzelen of ze hun geld wel zullen investeren in een bescheiden cluppie uit de eerste divisie, kunnen over de streep worden getrokken met de voorspelling dat radio, tv en de landelijke dagbladen zeker op bezoek zullen komen. Rozemond: 'De euforie van het moment, daar moet je van profiteren. Dat is ons ook wel gelukt.'

De nacompetitie heeft bij FC Den Haag de apathie verdreven. Het Zuiderpark is plots weer het grote enge bos waarin de argeloze bezoeker de stuipen op het lijf wordt gejaagd. De Haagse fans moedigen hun helden aan die kankerboeren van De Graafschap dood te schoppen en scheidsrechter Luinge krijgt te horen dat hij meer in het voordeel van de thuisploeg moet gaan fluiten, wil hij nog levend de stad uitkomen.

Een suppoost hoort de spreekkoren lachend aan en zegt dat het allemaal zo'n vaart niet zal lopen. 'Als we maar niet op het laatst de bak in gaan, want dan steken ze bij Midden-Noord de gracht over.'

Maar omdat het vlak voor tijd 1-0 voor FC Den Haag wordt, wagen slechts een paar uitgelaten supporters de oversteek. Geen hek voor het vak van de fanatiekste supporters is een experiment dat de voorlopige goedkering van de KNVB heeft. Vandaar dat voor Midden-Noord een sleuf is gegraven. De grond is afgevoerd naar de tijdelijk voor het publiek gesloten oost-tribune, achter één van de doelen. 'Daar woont een vos', weet de suppoost, 'echt waar. Maar die zal vanavond wel de pleiterik hebben gemaakt.' Want als het FC Den Haag voor de wind gaat dan davert het in het Zuiderpark.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden