Reportage

Brandbomgooiers: 'stomme boeren' of terroristen?

Dat de verdachten van een poging tot brandstichting bij een Enschedese moskee extreem-rechtse ideeën hebben, staat buiten kijf. Justitie ziet hen als terroristen, hun advocaat noemt dat onzin.

De moskee in Enschede.Beeld GinoPress

Eigenlijk was het een aanslag van niks, de poging tot brandstichting die vijf rechts-extremisten op 27 februari dit jaar uitvoerden op een moskee in Enschede. Van enige gedegen voorbereiding is geen sprake; vlak voor de actie worden bij iemand thuis twee bierflesjes gevuld met brandbare vloeistof en dichtgepropt met vulling uit oude tuinkussens.

De aanslag zelf verloopt ronduit knullig. Een van de twee brandbommen wil geen vlam vatten, de andere kaatst terug van de muur en verschroeit het grasveldje voor de moskee. Maar het is een daad die grote gevolgen kan hebben.

De vijf Enschedeërs, variërend in leeftijd van 24 tot 36 jaar, stonden donderdag voor de rechter in Almelo op beschuldiging van brandstichting met een terroristisch oogmerk. Daarop staat een maximale gevangenisstraf van 18 jaar.

Het was een roerige tijd begin dit jaar. Europa werd overspoeld door vluchtelingen, de Nederlandse regering stond onder druk om in allerijl vluchtelingenopvang te regelen. Dat riep lokaal verzet op. In Geldermalsen en Steenbergen ontstonden rellen; in Enschede werden varkenskoppen opgehangen bij een beoogde locatie voor een asielzoekerscentrum.

In die sfeer kwamen de vijf mannen op een zaterdagavond samen in het schuurtje bij het huis van Jeroen B. Ze kenden elkaar van Demonstranten Tegen Gemeenten (DTG), een Enschedees clubje met extreem-rechtse sympathieën, dat op diverse plaatsen in het land protesteerde tegen de komst van vluchtelingen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Een betoging van Demonstranten Tegen Gemeenten (DTG) in februari waarbij de vijf verdachten volgens het OM ook aanwezig waren.Beeld Freek van den Bergh

Dat de vijf verdachten zelf ook extreem-rechtse ideeën hadden, is zonneklaar: via Whatsapp deelden ze racistische teksten en plaatjes. Ze prezen een schoonmaakmiddel aan als ideale 'Marokkanen verwijderaar', verheerlijkten Hitler ('Auschwitz staat leeg') en plakten de tekst 'Morgen naar school? Nee joh, ik ga op kamp!', onder een foto van Anne Frank. Ook werd gezinspeeld op brandstichting. 'De fik erin.'

De dag voor hun samenzijn waren dreigbrieven verstuurd naar twintig moskeeën in het land, voorzien van een hakenkruis. De vijf besloten dat ze ook een duit in het zakje konden doen, vertelde Raymond S., de enige die spijt heeft betuigd.

Ze hadden een paar biertjes gedronken, iemand begon over molotovcocktails. Omdat B. geen lege flesjes in huis had, gingen ze naar het huis van S. die nog lege bierflesjes had staan. Daarvan vulden ze er twee en reden met de auto van S. naar Allah's Huis. Waarom de moskee, wilde de rechter weten. 'Omdat vluchtelingen ook allemaal moslims zijn', aldus S., die naar eigen zeggen geradicaliseerd was door de gebeurtenissen in de oudjaarsnacht in Keulen.

Vóór de moskee kreeg S. bedenkingen, beweerde hij. 'Ik zei: dit moeten we niet doen.' 'Je hebt de ballen niet', zei een van de anderen. Drie mannen stapten uit, twee gooiden hun fles naar moskee waar op dat moment dertig tot veertig mensen binnen zaten. Na afloop zochten ze hun toevlucht in het huis van S. Daar maakten ze foto's van zichzelf alsof ze een verjaardagsfeestje aan het vieren waren. Dat was bedoeld als alibi.

Het hield geen stand; een getuige had de aanslag gezien en was een van de mannen naar het huis gevolgd. Dat zette de politie op het spoor. De aanslagplegers werden in de weken erna gearresteerd.

Uit de persoonlijke omstandigheden die donderdag aan bod kwamen, blijkt dat alle vijf verdachten aan de onderkant van de samenleving leven. Ze kampen met drank- en drugsverslaving, hebben schulden en psychische problemen. Slechts één heeft een baan (hij is nu geschorst) en hij heeft ook een strafblad.

In psychologisch onderzoek worden de mannen gekwalificeerd als beneden gemiddeld intelligent, zwakbegaafd, weinig empathisch, zwart-wit denker, meeloper en licht autistisch. Alleen de 24-jarige Danny H. krijgt van de psycholoog het predicaat 'normaal'. H., die nog thuis bij zijn ouders woont, onderhield de Facebookpagina van Demonstranten Tegen Gemeenten.

Hoe knullig uitgevoerd ook, justitie neemt de aanslag zeer serieus. De verdachten zitten vast op de terroristen-afdeling in Vught, tussen islamitische jihadi's. Overdreven, vindt Robert Speijdel, advocaat van een van de vijf. In dagblad Tubantia noemde hij de verdachten deze week 'stomme boeren die met een zatte kop molotovcocktails tegen een moskee wierpen. Hier worden simpele zielen op één hoop geveegd met lieden die met kalasjnikovs een terras leegmaaien.'

Het Openbaar Ministerie ziet dat anders. De aanslagplegers waren duidelijk politiek gemotiveerd en hadden de bedoeling de moslimgemeenschap angst aan te jagen, aldus een woordvoerder.

Op de zitting donderdag was S. de enige die een verklaring aflegde, de andere vier beriepen zich op hun zwijgrecht. Marco H. beklaagde zich er nog wel over dat hij elke dag tussen 'echte' terroristen zit. Want zo voelt hij zichzelf niet, zei hij. Vandaag spreekt officier van justitie Jeroen Kuipers zijn eis uit.

Meten met twee maten

Woede stijgt op in de sociale media van de moslimgemeenschap als de eerste berichten over 'een poging tot brandstichting' in een moskee in Enschede het nieuws halen. Poging tot brandstichting? Wat is nog meer nodig om de onverschilligheid van de Nederlandse politiek en media te doorbreken, vragen moslims zich af. Als dit geen terroristische actie is, wat dan wel? Op Facebook en Twitter worden de 'clowns van de media' beschuldigd van meten met twee maten: 'De ene aanslag is de andere niet.'

Dat Justitie de Enschedese verdachten behandelt als terroristen, kan de goedkeuring wegdragen van een delegatie moslimvertegenwoordigers die begin maart in een Leidse moskee met minister Asscher (Sociale Zaken) in gesprek gaat. De geweldsincidenten worden eindelijk serieus genomen, is het gevoel. Ook de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en veiligheid is bij het overleg aanwezig. Mochten de verdachten uit Enschede voor gewone brandstichting worden veroordeeld, dan ligt een nieuwe woedeaanval van moslims voor de hand. Weer zal het gevoel opspelen dat met twee maten wordt gemeten.

Janny Groen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden