Profiel

Brandblusser Johan Remkes (VVD), hoeder van de integriteit van het openbaar bestuur

VVD-politicus Johan Remkes.  Beeld Jiri Büller
VVD-politicus Johan Remkes.Beeld Jiri Büller

VVD-coryfee Johan Remkes (69) dacht eindelijk van zijn rust te gaan genieten, maar is toch weer komen opdraven om een politieke brand te blussen. Dit keer in het bestuur van de provincie Limburg.

Het is verleidelijk de aanvankelijke doorbraak in de formatie van een nieuw provinciebestuur in Limburg – voor het eerst zonder het CDA – toe te schrijven aan de man die daar pas acht weken geleden is aangesteld als waarnemend hoofd van het bestuur.

Johan Remkes – zo langzamerhand een soort Sam de Brandweerman als het op blussen van bestuurlijke brandjes aankomt – heeft hierin zeker een rol gespeeld. Maar het is verkenner Onno Hoes, voormalig burgemeester van Maastricht, die vrijdag erin slaagde in het door integriteitskwesties geteisterde Limburg alsnog een coalitie te smeden. Een coalitie van negen partijen, die gisteren weer uiteenviel nadat twee partijen (SVL en SP) zich alsnog terugtrokken.

Bovenmeester

De geest van VVD’er Remkes is anders wel ‘voelbaar’ in het Gouvernement ( provinciehuis) aan de Maas sinds hij daar vanuit het verre Groningse land is aanbeland. In de paar zittingen van de Limburgse Staten onder zijn voorzitterschap, vorige week donderdag nog, werden de Statenleden soms bijna bestraffend toegesproken door de bovenmeester.

Het is genoeg geweest met dat onderlinge verwijten maken, dus tempo met de vorming van een nieuw provinciebestuur. Vorige week, bij een debat over integriteit, adviseerde hij de Statenleden eens naar zichzelf te kijken: ‘Alsof integriteit iets van het bestuur is en niet van ons.’

De rel rond voormalig CDA-gedeputeerde Herman Vrehen (hij zou tonnen aan natuursubsidie hebben doorgesluisd naar zijn bv’s) die twee maanden geleden leidde tot het opstappen van het hele provinciebestuur, noopt waarnemend gouverneur Remkes tot veel bluswerk. Politieke gekrakeel heeft ‘onnodig beschadigend gewerkt voor het aanzien van het openbaar bestuur’.

In de manier waarop hij zo’n boodschap over het voetlicht brengt schuilt de kracht, weten de intimi. De rustige maar indringende toon. ‘Johan is namelijk zelden onder de indruk’, weet partijgenoot Ed Nijpels, decennia geleden zijn voorganger als voorzitter van de landelijke JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD. ‘Hij windt zich nooit op, hoe groot de pleuris ook is. Dan keert de rust vanzelf terug.’

Eindelijk rust

Rust, daaraan zou Remkes (dinsdag wordt hij 70) toegeven toen hij twee jaar geleden een einde leek te breien aan de reeks van functies in het openbaar bestuur. Bij zijn afscheid als commissaris van de koning in Noord-Holland schijnt hij het in de wandelgangen op enthousiaste toon te hebben gehad over een nieuwe fiets. Eindelijk meer tijd doorbrengen met zijn partner Nicolette.

Nu, twee jaar later, is de oud-minister allerminst in de anonimiteit weggezakt. Voorzitter van een adviescommissie over de stikstofaanpak, van een commissie die zich boog over vernieuwingen van het parlementair stelsel, ineens weer terug in Den Haag om als waarnemend burgemeester orde in de chaos te scheppen (na het gedwongen opstappen van twee wethouders en burgemeester Pauline Krikke) en nu is hij dus weer Sam de Brandweerman in Limburg.

‘Zou hij die fiets nou ooit wel eens hebben gebruikt?’, vraagt het Haagse raadslid Joris Wijsmuller (Haagse Stadspartij) zich lachend af.

Wijsmuller, nestor van de Haagse gemeenteraad, heeft de voor afstandelijk en onderkoeld versleten Remkes van een andere kant meegemaakt. ‘Stonden we met onze shaggies tijdens een pauze in het rookhok.’ Daar ging het er losjes aan toe. ‘Johan doet niet aan tijdverspilling. Zelfs in zijn grapjes is hij kort en duidelijk.’

Levenswerk

Waarin hij écht duidelijk is, zo zegt zijn omgeving, is dat hij het dienen van de publieke zaak en vooral het voorkomen dat het aanzien van het openbaar bestuur afbrokkelt als levenswerk ziet. Want: het is gevaarlijk als dat aanzien wordt bepaald door permanent geruzie en verdachtmakingen. Dat speelt het populisme in de kaart en als er één stroming is waarmee hij niets, maar dan ook niets heeft dan is dat populisme.

‘Als er gedonderjaag is, dan moet je ook snel ingrijpen want anders is de schade voor het bestuur niet te overzien’, zegt Bas Eenhoorn, partij- en generatiegenoot en zelf ook een brandblusser (nu waarnemend burgemeester in Vlaardingen) in het lokale bestuur. ‘Integriteitskwesties zijn echt klusjes voor hem.’

De Drent Eenhoorn was de voorganger van de Groninger Remkes als voorzitter van de noordelijke JOVD. Eenhoorn, later ook nog eens landelijk partijvoorzitter, ziet verschillen in bestuursstijl. ‘Hij is meer politiek. Ik ben nogal van het luisterend oor, de empathie. Hij is veel meer van: dit is het, dit zijn de keuzes, die kant gaan we op.’

Dat zijn natuurlijke gezag en zijn postuur een pre zijn, onderschrijft Eenhoorn. Remkes is niet snel aan het wankelen te brengen. Door de wol geverfd door ervaringen in allerlei lagen van het publieke bestuur, wars van poeha, van wijdlopige verhandelingen.

‘Dan heet je de nuchtere noordeling of de stugge Groninger’, zegt Ed Nijpels die niet veel op heeft met dit type etiketten. ‘Laat ik het zo zeggen: hij heeft het nu druk in Limburg en we hebben hem laatst node gemist tijdens ons regelmatige samenzijn van bejaarde VVD-bestuurders die vinden dat het in hun tijd beter ging.’

3 x Johan Remkes

Als commissaris van de koning in Noord-Holland kreeg hij te maken met VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers die ‘bestuurlijk ondernemen’ propageerde maar daarin veel te ver ging: hij werd veroordeeld wegens onder meer witwassen en omkoping. Jaren eerder had Remkes als minister van Binnenlandse Zaken een protocol over integriteit opgesteld. Nu zei hij: ‘Integriteit vang je niet in regels. Dat moet tussen de oren zitten.’

Als gouverneur van Limburg krijgt hij nu weer met een integriteitsvraagstuk te maken in een provincie waar toch al vaak ‘gerommel’ door politici/bestuurders aan het licht komt. Remkes herhaalde in Maastricht nog maar eens zijn duiding van het begrip ‘integriteit’ in bijna dezelfde bewoordingen.

Leden van de adviescommissie stikstof prijzen de rol van hun voorzitter bij het uitventen van de boodschap: ‘Niet alles kan’. Het is een publiek geheim dat het Remkes ergert dat Den Haag nog amper iets met het advies heeft gedaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden