nieuws

Brand legt deel Notre Dame in de as, Macron belooft kathedraal opnieuw op te bouwen

Na negen uur blussen, heeft de Parijse brandweer eindelijk de enorme brand in de Notre Dame onder controle gekregen. Dat lukte pas rond 03.00 uur vannacht. Een groot deel van de kathedraal is verwoest, al konden de twee torens en de structuur van de kathedraal wel worden behouden.

De Notre Dame in Parijs maandagavond. Beeld Getty Images

President Macron beloofde de Fransen dat de Notre Dame weer helemaal opgebouwd zal worden. Hij zei dat Parijs hiervoor internationale hulp zal zoeken.

Macron: ‘We zullen met z’n allen deze kathedraal heropbouwen, want dat is wat de Fransen verwachten, want dat is wat onze geschiedenis verdient. De Notre Dame is onze geschiedenis, onze literatuur, onze verbeelding, de plek waar we al onze grootse momenten hebben beleefd’, zo zei hij vannacht tegen de aanwezigen bij de kathedraal. 

De eerste 100 miljoen euro voor de wederopbouw werd snel toegezegd door de Franse miljardair François-Henri Pinault. Ook de zakenman Bernard Arnault en zijn LVMH-groep hebben 200 miljoen euro beloofd. ‘Deze tragedie heeft alle Fransen getroffen’, aldus Pinault. De Franse oliemaatschappij Total zegde eveneens honderd miljoen euro toe. In de VS en andere landen zijn campagnes gestart om geld op te halen. EU-voorzitter Donald Tusk  heeft de lidstaten opgeroepen Frankrijk te hulp te komen.

Architecten en experts komen dinsdag naar de Notre Dame om te onderzoeken of het gebouw nog stabiel is en hoe het gered kan worden. Een Franse cultuurgoeddeskundige, Bertrand de Feydeau, waarschuwde dat het dak niet meer in oude staat hersteld kan worden. Zo heeft Frankrijk niet meer de grote bomen die in de dertiende eeuw werden gebruikt voor de houten spanten van het plafond.

Volgens minister van Cultuur Franck Riester wisten de brandweerlieden de meeste kunstschatten in de kerk te redden. Wel zijn er nog een paar schilderijen die mogelijk beschadigd zijn door het water en de rook. Het orgel, een van de grootste en beroemdste in de wereld, is volgens locoburgemeester Emmanuel Gregoire niet beschadigd. 

De brandweer zei in de loop van de ochtend dat al het vuur is geblust. Openbaar aanklager Remy Heitz deelde mee dat er geen bewijs is gevonden dat de brand is aangestoken. Het OM, dat met een team van vijftig man aan het onderzoek werkt, gaat uit van een ongeluk. 

De hele ochtend lieten regeringsleiders, kerkleiders en organisaties weten mee te leven met de Fransen, van de Britse koningin tot de hoogste islamitische geestelijke van Egypte. In een reactie zei paus Franciscus te bidden voor de Parijzenaars ‘om deze dramatische situatie het hoofd te bieden’. Net als het Vaticaan, bood ook de Russische president Poetin technische hulp aan om de Notre Dame weer te herstellen. 

De Notre Dame maandagavond van binnenuit gezien. Beeld AFP

Renovatiewerkzaamheden

De brand is mogelijk uitgebroken tijdens renovatiewerkzaamheden die gaande waren in de 850 jaar oude kathedraal. De torenspits is ingestort. Ook het dak van de kathedraal, een van de belangrijkste toeristische trekpleisters van Parijs, is grotendeels verloren gegaan.

‘Het is net of je een fotoalbum van je familie ziet branden’, aldus Louis Mouchotte, een student die vanaf een afstand vol afschuw keek naar de brand. ‘Dit is ongelooflijk triest', zegt zijn vriendin Lucy Charil. ‘Het is moeilijk hiervoor woorden te vinden.’

Bluswerkzaamheden binnenin de Notre Dame. Beeld EPA

De brand, die iets voor zeven uur werd gemeld, zou op de zolder zijn ontstaan. Na een uur waren nog enorme vlammen te zien en grote rookwolken. De brandweer, die met zo'n vierhonderd man was uitgerukt, had de brand duidelijk niet onder controle. Vanuit nabijgelegen pleinen en straten keken voorbijgangers en bewoners geschokt naar de vlammen. Sommigen barstten in huilen uit. De omstanders hielden hun hand voor de mond tegen de vele rook.

‘Hartverscheurend’

‘Oh, nee’, riepen veel voorbijgangers voortdurend terwijl de brand snel om zich heen sloeg. De politie heeft de bevolking op Twitter dringend verzocht het gebied te mijden. De burgemeester van Parijs heeft opdracht gegeven een veiligheidszone rond de kathedraal in te stellen zodat de brandweer hun werk kan doen en om te voorkomen dat voorbijgangers gevaar lopen. De Notre Dame is met dertien miljoen bezoekers de meest bezochte toeristische trekpleister van Europa.

President Macron zou vanavond een tv-toespraak houden. Hij heeft besloten de rede uit te stellen om naar de Notre Dame te gaan. ‘Ik ben droevig vanavond om dit deel van ons te zien branden’, twitterde de president. Ook de premier spoedde zich naar de rampplek. 

‘Dit is hartverscheurend’, aldus de Amerikaanse priester en schrijver Edward Beck die  vol afschuw keek naar de beelden van de grote vlammen die uit het dak van de Notre Dame kwamen. 

Beeld de Volkskrant

Gevreesd werd dat de brandweer de brand niet onder controle zou krijgen vanwege de grote hoogte van de brand. Sommigen vroegen zich af, zoals de Amerikaanse president Trump, waarom er geen blusvliegtuigen en helikopters werden gebruikt om de Notre Dame te redden.

Volgens de Franse overheidsorganisatie voor veiligheid, Sécurité Civile, was de inzet van blusvliegtuigen geen optie. ‘Dit zou hebben geleid tot de instorting van het hele gebouw’, aldus de dienst in een reactie op een tweet van Trump. ‘Het is zo verschrikkelijk om deze enorme brand in de Notre Dame te zien’, twitterde de Amerikaanse president. Aan het einde van de avond riep de aartsbisschop van Parijs alle kerken in de stad op om de kerkklokken te luiden, als gebaar richting de Notre Dame.

Beeld EPA

Robuuste kolos

Bij vluchtige inspectie oogde de Notre Dame nog altijd als een robuuste kolos, symbool van onwankelbaar middeleeuws geloof in het hartje van Parijs, met haar glorieuze glas-in-loodramen en schilderachtige waterspuwers. Maar de kathedraal verkeerde al lange tijd in deplorabele toestand. Pinakels – de decoratieve ‘torentjes’ – werden met stalen banden op hun plaats gehouden. Waterspuwers waren verdwenen – op sommige plaatsen stak slechts een pvc-buis uit de gevel. Op sommige plaatsen is de stenen reling vervangen door houten schotten. In de tuin liggen stukken torenspits, waterspuwers en andere stenen ornamenten, die naar beneden zijn gekomen of uit voorzorg zijn verwijderd.

Aan de kathedraal werd gewerkt, in het kader van een omvangrijk restauratieprogramma. ‘Voor een complete restauratie is 150 miljoen euro nodig’, zei Michel Picaud, voorzitter van de stichting Vrienden van de Notre Dame in 2017 in de Volkskrant. ‘Maar we hebben gekeken welke herstelwerkzaamheden het meest dringend zijn. Daarvoor hebben we de komende tien jaar 60 miljoen nodig.’ De Vrienden van de Notre Dame wierven fondsen in de Verenigde Staten, waar de zangeres Beyoncé en haar man, rapper Jay-Z, verklaarden grote fans van de kathedraal te zijn. 

Victor Hugo

De bouw van de Notre Dame begon in de 12de eeuw, maar de kathedraal werd ingrijpend gerestaureerd in de 19de eeuw. De Fransen zijn dol op hun patrimoine, hun erfgoed, maar dat is niet altijd zo geweest. Aan het begin van de 19de eeuw verkeerde de Notre Dame in een rampzalige toestand. Tijdens de Franse Revolutie werden de altaren vernield en de schatkamer geplunderd. Toen Napoleon zich in 1804 in de kathedraal tot keizer liet kronen, waren de muren met vaandels bedekt, teneinde de beklagenswaardige conditie van het gebouw te maskeren. Rond 1830 was de Notre Dame zo vervallen dat de gemeente Parijs overwoog haar te slopen.

Het dak van de kathedraal is grotendeels verloren gegaan. Beeld EPA

De ommekeer kwam in 1831, toen Victor Hugo zijn klassieke roman De klokkenluider van de Notre Dame publiceerde. Met Quasimodo, de gebochelde klokkenluider, wist Hugo de Parijzenaars te overtuigen van de waarde van de Notre Dame, de romantische weerspiegeling van de Middeleeuwen op de Ile de la Cité in het hart van Parijs. De kathedraal werd gerestaureerd. Aan de hand van oude tekeningen werd het gebouw in oude luister hersteld door de architect Viollet-le-Duc. Hij permitteerde zich wel een paar 19de eeuwse grapjes. De beelden van de monsters op de voorgevel zijn niet ontsproten aan de middeleeuwen, maar aan de fantasie van Viollet-le-Duc. Als grapje plakte hij zelfs zijn eigen gezicht op een beeld van de apostel Thomas, aan de voet van de torenspits.

De westelijke façade met zijn twee stompe torens en het roosvormige glas-in-loodvenster behoort tot de bekendste stadsgezichten ter wereld. Maar tot 1865 werd het zicht op de façade onttrokken door de huizen die destijds op het plein stonden. In opdracht van keizer Napoleon III sloopte baron Haussmann, de prefect van de Seine, in de jaren zestig van de 19de eeuw een groot deel van Parijs. Smalle steegjes maakten plaats voor brede boulevards en pleinen. Zo werden ook de straatjes voor de Notre Dame gesloopt om plaats te maken voor een plein dat de kathedraal in haar volle glorie toonde.

Beeld de Volkskrant
Beeld AFP

Dit schreven we eerder over de Notre Dame

Het onvoorstelbaar rijke erfgoed van Frankrijk is ook een last: veel monumenten behoeven restauratie en de staat kan die niet alleen betalen. De Notre Dame, symbool van middeleeuws geloof in Parijs, is in verval - misschien dat fans Beyoncé en Jay-Z kunnen bijspringen.

Voor de haastige passant is de Notre Dame van Parijs nog altijd een robuuste kolos, symbool van onwankelbaar middeleeuws geloof. Maar kijk beter en je ziet dat de boel met stalen banden bij elkaar wordt gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.