Running mates

Bram van Ojik (GroenLinks): 'Kamervragen PVV waren voor mij als ambtenaar een dieptepunt'

Volkskrant.nl spreekt in de aanloop naar 12 september met de nummers twee op de kieslijsten van de verschillende politieke partijen. Vandaag: Bram van Ojik van GroenLinks. 'Je kunt wel zeggen: ik ga wat minder geld geven en in Europa op de rem trappen, maar op de lange termijn kost je dat handen vol geld.'

Lijsttrekker Jolande Sap (M), Bram van Ojik (L) en Tofik Dibi (R) van GroenLinks lopen mee in een optocht door de Utrechtse binnenstad.Beeld anp

De meest verrassende naam op de kandidatenlijst van GroenLinks is Bram van Ojik. De politieke veteraan - hij zat in 1994 voor het laatst in de Tweede Kamer - verlaat een baan als directeur op het ministerie van Buitenlandse Zaken voor een nieuw politiek avontuur als de running mate van Jolande Sap.

U was Kamerlid in 1993 en 1994. Waarom keert u na bijna 20 jaar weer terug in de politiek?

'De kandidatencommissie nodigde me uit voor een oriënterend gesprek. Tijdens dat gesprek raakte ik meteen enthousiast. Ik dacht: wat is politiek toch ongelooflijk leuk en belangrijk.'

Maar waarom kwamen ze bij u?
'Dat heb ik me eigenlijk niet afgevraagd. Ik vond het gewoon leuk dat ze mij ook vroegen voor een gesprek. Daar was ik toen nog niet zo mee bezig.'

Het klinkt een beetje alsof het u allemaal overkwam.
'Het kwam natuurlijk niet helemaal out of the blue. Ik ben al heel lang actief in de partij. Ik had de indruk dat ze met veel verschillende mensen spraken om een divers team samen te stellen, met zittende Kamerleden en nieuwe mensen; jong en oud. Dat vond ik een goed verhaal. En ja, ik heb natuurlijk veel ervaring.'

Wat vinden uw vrouw en kinderen ervan dat u weer de Tweede Kamer ingaat?
'Mijn kinderen zijn wel trots, ze vinden het mooi dat ik deze stap zet; ze bellen regelmatig om te vragen hoe het gaat met de campagne. Mijn vrouw zou zeggen dat ze het nu wel een goed moment vindt. In 1993 hadden we nog jonge kinderen; dat was wel lastig.'

Nu, op uw 57ste, verlaat u alsnog een comfortabele baan bij het ministerie van Buitenlandse Zaken voor een onzeker bestaan als politicus. Waarom?
'Als je de kans krijgt om je idealen om te zetten in iets concreets, dan is dat het mooiste wat er is. Ambtenaar is een heel respectabel beroep hoor, maar loyaliteit is voor een ambtenaar het hoogste goed. Uiteindelijk moet de leiding erop kunnen rekenen dat ambtenaren uitvoeren wat de politiek wil, ook al zou je het zelf soms anders willen.'

Politiek Den Haag is in twintig jaar flink veranderd. De toon is harder geworden en oude zekerheden zoals ontwikkelingshulp staan ter discussie.
'Het is altijd goed om kritische vragen te stellen, maar wat me het meest stoort is dat die vragen soms op zo'n respectloze manier worden gesteld. Het bewust beledigen, al in de vraagstelling. Ik heb als ambtenaar een aantal Kamervragen van de PVV moeten beantwoorden en dat waren de dieptepunten in mijn ambtelijk bestaan. Als je die vragen erbij pakt, en kijkt op wat voor denigrerende manier constant wordt gesproken over zakkenvullers of subsidieslurpers....

Dat heet framen.
'Ja nou, ik noem dat gewoon beledigen. Als je zo'n vraag stelt wil je helemaal niet weten wat het antwoord is. Nee, je wilt gewoon iemand in een hokje duwen en beledigen. Kritische vragen zijn goed, maar ik denk niet dat je moet meegaan met het maar wat moet roepen. Het is natuurlijker makkelijker om te zeggen: ontwikkelingshulp werkt niet. Maar we moeten dat ingewikkelde verhaal met al zijn nuances blijven vertellen. En ik denk ook dat kiezers uiteindelijk genoeg krijgen van die oneliners.'

De PVV wil ontwikkelingshulp afschaffen en alleen noodhulp financieren; De VVD wil tweederde van het ontwikkelingsbudget schrappen.
'Je hebt gelijk als je zegt dat er nu veel meer ter discussie staat. Maar het recente verhaal van Stef Blok en Ingrid de Caluwé in de Volkskrant ter onderbouwing van hun beleid bevat zóveel simplificaties en onjuistheden, dat ik niet weet waar ik moet beginnen om daar op te reageren. Nu is dit toevallig een onderwerp waar ik veel van af weet. Ik heb ik weet niet hoeveel landen bezocht en daar concrete resultaten van ontwikkelingsprojecten gezien. Juist Nederland heeft dat altijd heel goed gedaan.'

Bram van Ojik.Beeld ANP

Was het frustrerend om als ambtenaar aan de zijlijn te staan?
'GroenLinks en een aantal andere partijen zijn dat debat wel aangegaan. Juist nu, tijdens een economische crisis, moet je aantonen dat het ook voor Nederland goed is, dat we een internationale rol spelen. Nu zitten we in Europa ergens in de middenmoot. Dat zijn politieke keuzes die niet perse in het belang van Nederland zijn. Je kunt wel zeggen: ik ga wat minder geld geven en in Europa op de rem trappen, en dat levert ons op de korte termijn wat op, maar op de lange termijn kost je dat handen vol geld.'

Denkt u dat de buitenlandse politiek van dit kabinet, met de nadruk op economische belangen, minder aandacht voor mensenrechten en de besparingen op ontwikkelingssamenwerking de internationale positie van Nederland heeft verzwakt?
'Ja.'

In de Volkskrant stond onlangs dat premier Rutte inmiddels als 'het etterbakje' van Europa wordt gezien. Nederland krijgt een rol in de marge.
'Ik denk dat veel diplomaten dat van de marge herkennen. Mijn ervaring ligt vooral op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Dit kabinet heeft niet de ambitie om een voortrekkersrol te spelen. Die ambitie heeft Nederland altijd gehad, ondanks de politieke kleur van het kabinet. Dat is niet voor niets, want dat stiekem ook te maken met het feit dat het in het Nederlands belang was. Dit kabinet heeft met die traditie gebroken.'

U wilt binnen Europa juist meer samenwerken. Er moet een 'green new deal' komen om de om de economie weer op gang te brengen. Hoe leg je uit dat je geld wil uitgeven in een tijd van bezuinigingen?
'We kunnen alleen op een groene manier uit deze crisis komen. Meer asfalt, meer vrachtwagens en meer intensieve veehouderij, zo deden we dat vroeger. Dat kan ik me nu niet meer voorstellen. Maar er zijn groene, slimmere manieren. Denk aan woningisolatie. We willen een half miljard uittrekken om woningisolatie fiscaal aftrekbaar te maken. Daardoor zorgen we voor werkgelegenheid, bewijzen het milieu er een dienst mee en mensen krijgen een lagere energierekening.'

Is daar wel geld voor?
'Er is altijd geld, het gaat erom hoe je het uitgeeft. Bedenk maar eens hoeveel asfalt er de laatste jaren bij is gekomen. Daar was toch ook geld voor? Bovendien verdien je het geld op de lange termijn terug doordat je voor werk zorgt.'

GroenLinks kreeg dit jaar ineens veel invloed op het beleid met het Lenteakkoord. Toch leken de kiezers niet enthousiast.
'De campagnes moeten eigenlijk nog beginnen; en tweederde van de kiezers heeft zijn keuze nog niet bepaald. We moeten nu zeggen wat we hebben bereikt: het terugdraaien van bezuinigingen; het vergroenen van de economie; het beschermen van de laagste inkomens. En vergelijk dat nu eens wat er uit het Catshuis zou zijn gekomen.'

De strijd tussen Sap en Dibi heeft ook niet geholpen.
'Nou, ik vond het een interessant debat. Het was goed dat de leden iets te kiezen hadden en bij mij bleef het beeld hangen van een diverse partij met verschillende stijlen van politiek bedrijven.'

U ziet diversiteit, anderen zien chaos.
'Uiteraard helpt het beeld van gedoe binnen de partij niet. Maar ik kan alleen maar zeggen wat ik zie: ongeloofelijk veel inzet en vertrouwen en een goede sfeer binnen de partij. 85 procent van de leden koos voor Jolande Sap. Wat maakt mij het uit of een fractiebestuur nou wel of niet wekelijks bij elkaar komt. Achteraf denk je: waar ging dat nou eigenlijk allemaal over?'

De Volkskrant op Zondag: debat met de nummers 2
Drie dagen voor de verkiezingen organiseert de Volkskrant op Zondag een debat tussen de nummers 2 van de grote politieke partijen. Toevallig, of niet, het zijn allemaal vrouwen: Edith Schippers (VVD), Jetta Klijnsma (PvdA), Mona Keijzer (CDA), Fleur Agema (PVV) en Renske Leijten (SP). Debat over de belangrijkste onderwerpen uit de campagne: de economische crisis, de gezondheidszorg en Europa. En natuurlijk over hun persoonlijke verwachtingen na 12 september. Gespreksleiding Remco Meijer en Martin Sommer.

Meer info en kaarten bij De Rode Hoed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden