Opinie

Bram Bakker: 'Maak werk van een lagere drempel voor euthanasieverzoeken'

Juist een lagere drempel voor euthanasieverzoeken door psychiatrische patiënten zou veel leed kunnen voorkomen, betoogt psychiater Bram Bakker. Schijnende gevallen zouden zo kunnen worden onderkend, nieuwe behandelingen kunnen worden voorgesteld.

Beeld Thinkstock

Vorig weekeinde stond er een afschuwelijk verhaal over het levenseinde van een nog jonge vrouw genaamd Akke in de Volkskrant. Na een lange en vruchteloze tocht door de psychiatrische hulpverlening had ze, in overleg met haar echtgenoot, besloten om een euthanasieverzoek in te dienen vanwege ondraaglijk psychisch lijden. Volgens de wet kan dat, want onderscheid tussen lichamelijk en psychisch leed kent het wetboek gelukkig niet.

Toch wordt er ondanks het feit dat er vele tienduizenden mensen met psychiatrische aandoeningen in ons land zijn, vrijwel nooit een formeel verzoek om euthanasie ingediend, laat staan gehonoreerd. Ook bij Akke lukte dit niet. In ieder geval duurde het haar te lang, en ze besloot het recht maar in eigen hand te nemen door een overdosis medicijnen in te nemen. Haar man, die daarbij aanwezig was, werd vervolgens vele maanden aangemerkt als verdachte van hulp bij zelfdoding. Een triest verhaal, waarvan weinigen zullen durven beweren dat dit een menswaardig einde is, en dat je dit soort drama's liever wilt voorkomen is ook duidelijk.

De voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie erkende in dezelfde krant ook dat het aantal verzoeken om euthanasie vanwege ondraaglijk psychisch lijden hoger zou moeten liggen. Dat er geen Kamervragen volgden had ongetwijfeld te maken met de Kamerverkiezingen die een paar dagen later plaatsvonden.

Intercity
Op die verkiezingsdag zat er bij De Wereld Draait Door een zeer bijzondere gast aan tafel. Viktor Staudt sprong meer dan tien jaar geleden op station RAI voor een intercity, omdat hij op dat moment overtuigd was dat zijn lijden te zwaar was geworden. Daar schreef hij onlangs een boek over, Het verhaal van mijn zelfmoord, dat iedereen met enige interesse in dit onderwerp zou moeten lezen. Als door een wonder overleefde Staudt zijn zelfmoordpoging, maar zijn beide benen moest hij blijvend missen. De reden om zijn boek te schrijven is het trachten te voorkomen van onnodige zelfmoordpogingen, en als iemand dat overtuigend kan brengen is het deze vitale, monter ogende man in zijn rolstoel. Pas jaren na zijn sprong kreeg Staudt van een huisarts een recept voor antidepressiva, en daarmee bleken zijn depressies en angstaanvallen ineens heel veel minder te worden. En met dat hij opknapte verdween de behoefte uit het leven te stappen, beschrijft hij in zijn boek.

Ik vond het nogal schokkend om te lezen hoe lang het in deze ziektegeschiedenis duurde voordat er een goede diagnose werd gesteld en een passende behandeling werd ingezet. En het is een absurd idee dat deze man zijn benen nog zou hebben als dat jaren eerder zou zijn gebeurd, het voorschrijven van een gangbaar antidepressivum.

Behandelopties
Op het oog zijn dit twee heel verschillende verhalen. Toch bevatten ze allebei belangrijke argumenten om werk te maken van een lagere drempel om een euthanasieverzoek in te dienen. Akke had wellicht haar zin gekregen, en daarmee de mogelijkheid om op een minder belastende manier aan haar einde te komen. Viktor zou vermoedelijk 'nee' als reactie op zijn euthanasieverzoek gehoord hebben, omdat hij weliswaar ernstig leed, maar er nog wel goede behandelopties waren. Een geslaagde behandeling had zijn zelfmoordpoging met alle gevolgen daarvan wellicht kunnen voorkomen...

Ik heb grote moeite met euthanasie voor mensen met een psychiatrische aandoening, omdat ik geneigd ben te denken dat er altijd nog wel een behandeling te bedenken valt, die nog niet is geprobeerd. De manier om dit goed te organiseren lijkt vreemd genoeg gelegen in het zorgen voor meer euthanasieverzoeken. Die bij gespecialiseerde psychiaters zouden moeten worden ingediend, en waar hele goede statistieken over bijgehouden zouden moeten worden. Op die manier zou het aantal zelfdodingen wellicht kunnen gaan dalen, in plaats van de geleidelijke stijging die we al jaren zien. Door meer euthanasie, maar ook door betere behandeling.

Bram Bakker is psychiater en columnist voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden