Bram Bakker: 'Leven op fastfood is óók schadelijk voor de psyche'

Laagopgeleiden krijgen eerder gezondheidsklachten dan hun hoogopgeleide medeburgers, blijkt uit een recent verschenen rapport. Maar dat is nog niet alles. Ze zijn ook minder gelukkig, schrijft psychiater Bram Bakker.

© ANP

Vorige week presenteerde de Raad voor Volksgezondheid en Zorg (RVZ) het rapport Preventie van welvaartsziekten. De media besteedden er terecht uitvoerig aandacht aan, want er staat verontrustend nieuws in dat rapport. In hoog tempo blijken slechte voeding, roken, alcohol en gebrek aan lichaamsbeweging hun tol te eisen onder laagopgeleide mensen.

Vrouwen uit die groep krijgen bijvoorbeeld gemiddeld al rond hun 52e levensjaar gezondheidsklachten, terwijl dat bij hoogopgeleide vrouwen pas twintig jaar later gebeurt. Dat deze verontrustende ontwikkelingen ook nog eens in een hoog tempo verlopen maakt de urgentie om er gezondheidszorgbeleid op te ontwikkelen alleen maar groter. Nog maar tien jaar geleden was de kloof tussen deze beide groepen 16 jaar. En niemand wil in 2021 constateren dat het 24 jaar is geworden.

Viereenheid
Dat de verleidelijke viereenheid van snel, goedkoop, vet en zout leidt tot duidelijk verhoogde risico's op welvaartsziekten is geen nieuws meer. En toch slagen we er tot nu toe niet in de tendens te keren. Een vettaks levert volgens het commentaar van de hoofdredactie van de Volkskrant geen zinvolle bijdrage, maar wat dan wel? Straffen helpt volgens de pedagogen en psychologen - die er voor door hebben geleerd - ook al niet. En toch moet er wat gebeuren. Zeker als je de psychische klachten die het gevolg zijn van onze leefwijze ook nog eens zou mee laten wegen. Want ongezond eten en te weinig bewegen zijn ook factoren van belang in het ontstaan van depressie en angststoornissen, de twee grootste groepen psychiatrische stoornissen. Depressie wordt ook wel genoemd in het rapport als een welvaartsziekte, maar de relatie met ons beweegpatroon en eetgewoonten zie ik er niet in terug.

Wat betreft het overmatig gebruik van nicotine en alcohol: voor een deel kan dit het gevolg zijn van psychische klachten. De welvaartsziekten die er mee samenhangen zijn in dat geval deels het gevolg van psychische problemen die niet adequaat zijn behandeld.

Het is opvallend dat de psychische problematiek ontbreekt in de berichtgeving over het rapport. Allereerst omdat depressies, angststoornissen en vele andere psychiatrische stoornissen ook als welvaartsziekten kunnen worden beschouwd, die onder meer het gevolg kunnen zijn van slecht eten en onvoldoende bewegen.

Het is onderhand algemene kennis onder GGZ-professionals dat voldoende bewegen therapeutische waarde heeft en dat het als vorm van preventie nog veel te weinig wordt ingezet. De kennis over het effect van onze voeding op de psyche loopt daar nog ver op achter, maar iedereen kan begrijpen dat leven op een fastfood-dieet ook de psyche schaadt.

Zorgenkind
Dat in een belangrijk rapport als dat van de RVZ zo weinig kan worden bericht over de relatie tussen leefwijze en psychische gesteldheid is illustratief voor het gebrek aan aandacht dat er nog steeds is voor psychiatrische stoornissen. En als men daar in volhardt zullen er in de toekomst wellicht successen worden geboekt op het terrein van overgewicht, hoge bloeddruk en diabetes, maar blijft de psychische gesteldheid als zorgenkind over. Vooral die van de laagopgeleiden, want uit diverse wetenschappelijke studies is bekend dat lager opgeleiden ook minder gelukkig zijn.

Bram Bakker is psychiater en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden