Bram Bakker: 'Het separeren van patiënten is geen behandeling'

Separeren, isoleren, eenzame opsluiting, hoe je het ook maar noemt, is alleen uit te bannen door alle isoleercellen te sluiten. Pas als ze er niet meer zijn, zal er weer creatief worden nagedacht over de alternatieven. Dat betoogt psychiater Bram Bakker.

Een patiënt in een isoleercel in GGZ-instelling de Woenselse Poort in Eindhoven. © ANP

Vorige week verscheen in de Volkskrant het bericht dat GGZ Nederland strengere eisen wil gaan stellen aan het gebruik van isoleercellen. Het separeren, zoals het eufemistisch ook vaak wordt genoemd, zou alleen nog mogen onder permanent toezicht van een verpleegkundige. Die dan vermoedelijk af en toe op een monitor kijkt, maar dat vermeldde het bericht niet.

De dag daarna liet de Inspectie voor de gezondheidszorg weten de eenzame opsluiting, een veel treffender omschrijving, te gaan verbieden. De psychiatrische instellingen die hadden beloofd in 2012 geen isoleercellen meer te gebruiken, gaan dat volgens de Inspectie niet redden. Niet echt een gewaagde voorspelling, als je leest dat tot voor kort zo'n 18.000 patiënten per jaar werden geïsoleerd in ons beschaafde Nederland. Dat daarmee tot de top van Europa behoort waar het deze weinig humane ingreep betreft.

Wat in de berichtgeving in de kranten ontbrak was een visie over hoe men denkt dit te gaan realiseren. Dit komt waarschijnlijk omdat men daar nog helemaal geen idee over heeft. Het belangrijkste vereiste om separeren drastisch terug te dringen of nog beter geheel uit te bannen, is geld. En dat is er niet, zullen de beleidsmakers vermoedelijk gaan zeggen.

Bezetting
In een baan als psychiater op een gesloten opnameafdeling, de intensive care van de psychiatrie, maakte ik bij herhaling mee dat mensen nog maar een nachtje in de separeer moesten blijven, omdat de bezetting van de avond- en nachtploeg onvoldoende was om welk risico dan ook te nemen. En met twee vrouwelijke verpleegkundigen, waarvan eentje in opleiding, in een nachtdienst is dat ook wel verdedigbaar. Zeker als het gaat om een afdeling met tussen de tien en twintig patienten, waarvan de meerderheid man en tegen zijn wil opgenomen. Intensive care betekent toch intensieve zorg?

Onderzoek in Scandinavië liet jaren geleden al zien dat een-op-een-begeleiding, soms letterlijk hand in hand, de meeste separaties overbodig maakt. Dan heb je dus heel veel personeel nodig. En dat kost zoals gezegd geld.

Er wordt op de gesloten afdelingen van de GGZ vooral gezorgd voor het vermijden van risico's en het bij de hand hebben van middelen en maatregelen om snel en doeltreffend te kunnen ingrijpen als een verward iemand uit zijn dak gaat. Wat men steeds lijkt te vergeten is dat daarmee weliswaar schade beperkt wordt, maar nog lang geen behandeling plaatsvindt. Integendeel: de relatie met de patiënt is meestal grondig verziekt na hardhandig ingrijpen door een overmacht aan 'hulpverleners'. Die ik overigens niets verwijt, want wat kunnen zij anders? Dat mensen een posttraumatische stressstoornis kunnen overhouden aan een separatie hoorde ik nooit genoemd worden, op zo'n gesloten afdeling. Maar het is wel zo. We willen het alleen niet horen.

Separeren, isoleren, eenzame opsluiting, hoe je het ook maar noemt, is alleen uit te bannen door alle isoleercellen te sluiten. Pas als ze er niet meer zijn, zal er weer creatief worden nagedacht over de alternatieven. Naast meer personeel bijvoorbeeld ook meer ruimte en meer lichaamsbeweging.

De emoties van verwarde mensen gedoseerd vrij laten komen, dat is behandeling. Maar dat kost geld, dat er zogenaamd niet is. Omdat we het liever uitgeven aan het redden van disfunctionerende banken of het uitbreiden van het snelwegennet. Separeren is het gevolg van keuzes, die helaas weinig met behandeling van psychisch zieke mensen van doen hebben.

Bram Bakker is psychiater en schrijver.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden