Opinie

Bram Bakker: 'de psychiatriebijbel is op zijn zachtst gezegd discutabel'

Hoewel de meeste professionals de beperkingen van het DSM-systeem - de richtlijnen voor psychiatrische stoornissen - wel kennen, werken ze er mee alsof het systeem de werkelijkheid beschrijft. 'Het is een tikje naïef om te denken dat het DSM-systeem een verantwoorde basis vormt onder de organisatie van onze GGZ', vindt psychiater Bram Bakker.

Een vrouw in therapie. Beeld ANP

Er was veel ophef naar aanleiding van het openingsartikel van de papieren Volkskrant van woensdag 14 maart. De kop, Psychiatrie in greep commercie, loog er dan ook niet om. Dat het nieuwe handboek voor psychiatrische stoornissen, de DSM-5, wordt opgesteld door experts die in overgrote meerderheid banden hebben met de farmaceutische industrie is voor buitenstaanders vast schokkend. De meeste beroepsbeoefenaren wisten dat stiekem al, hoewel de percentages 'besmette' deskundigen wel erg hoog waren.

Natuurlijk is met het bestaan van banden met medicijnfabrikanten niet bewezen dat een deskundige niet meer objectief is, maar de kans dat het onverhoopt toch zo is wordt er wel substantieel groter van natuurlijk. Een classificatiesysteem dat wordt opgesteld door een groep mensen die geen van allen contact onderhouden met farmaceutische bedrijven ziet er beslist anders uit. Dat rusteloze benen en rouw nu tot psychiatrische diagnose lijken te worden verheven heeft vermoedelijk echt wel iets te maken met de beschikbaarheid van bepaalde nieuwe geneesmiddelen die daarvoor beschikbaar zijn.
Wat in het artikel niet ter sprake kwam is dat de DSM een enorme invloed heeft op onze geestelijke gezondheidszorg. De aanduiding van DSM-5 als 'de bijbel der psychiaters en psychologen' is conform de realiteit.

We baseren er bijvoorbeeld een belangrijk deel van de organisatie van de GGZ op. Voor behandeling in een verslavingskliniek is bijvoorbeeld een DSM-diagnose verslaving vereist, anders wordt er niet behandeld. Want de DBC's, de omstreden Diagnose Behandel Combinaties, worden ook gebaseerd op DSM-diagnosen. En slechts de juiste DBC biedt toegang tot declarabele zorg.

Storende invloed
Hoewel de meeste professionals de beperkingen van het DSM-systeem wel kennen, werken ze er mee alsof het systeem de werkelijkheid beschrijft, en niets anders. Het artikel in de krant is belangrijk, omdat het maar weer eens duidelijk maakt hoe relatief de inhoud van zo'n systeem is, en hoeveel storende invloed van belanghebbenden er in verborgen kan zitten.

Tot op de werkvloer kun je hier als professional last van ondervinden. Denk bijvoorbeeld aan de talloze richtlijnen die zijn gebaseerd op het DSM-systeem. Afwijken van een richtlijn leidt zonder uitzondering tot een veroordeling bij het medisch tuchtcollege op het moment dat er geklaagd wordt dat je zo'n richtlijn niet hebt gevolgd. De richtlijn wordt in de praktijk gebruikt als een wet, en wie die wet overtreedt wordt streng tot de orde geroepen.

Discutabel
Het overkwam mijn collega Simon Boerboom, die op zaterdag 10 maart de Volkskrant haalde nadat de inspectie zijn praktijk sloot vanwege schending van de richtlijnen. En misschien heeft Boerboom ook fouten gemaakt, dat kan ik vanaf hier niet beoordelen. Maar het moet een wrang gevoel zijn als je diskwalificatie het gevolg is van afwijken van richtlijnen die zijn gebaseerd op een systeem dat op zijn zachtst gezegd discutabel is.

Het streven naar objectiviteit is een groot goed, zeker in de psychiatrie. Een arts die zich baseert op wetenschappelijke bevindingen is te prefereren boven iemand die maar wat aan rommelt. Maar er vanuit gaan dat het DSM-systeem een verantwoorde basis vormt onder de organisatie van onze GGZ en de richtlijnen die men professionals opdringt, is toch wel een tikje naïef.

Bram Bakker is psychiater en columnist voor vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.