Brabander neemt het over van gemeente

Waar de gemeente zich uit geldgebrek terugtrekt, nemen burgers in Brabant het heft in handen. 'De bomen groeien niet meer tot aan de hemel. Wij moeten het zelf oppakken.'

BEST/OISTERWIJK - Lege blikjes, plastic zakken, maar ook kapotte autobanden en soms wasmachines belanden in bermen en sloten van het Groene Woud, het groengebied van 35 duizend hectaren tussen Eindhoven, Tilburg en Den Bosch. De gemeentewagens rijden niet meer wekelijks langs om zwerfvuil op te ruimen, de afvalbakken bij bankjes en langs wandelpaden zijn weggehaald. Bezuinigingen.


Zorgboer Jan van den Boom uit Best kon twee jaar geleden de rotzooi in zijn groene omgeving niet meer aanzien en beraamde een plan. Door een ongeval vijftien jaar geleden kon hij zijn koeien niet meer melken. Hij verkocht het vee en toverde zijn bedrijf om in een 'zorgboerderij'. Door de week biedt hij dagelijks vijftien licht dementerende ouderen en mensen met problemen afleiding en rust op zijn boerderij. Met de hulp van professionals en vrijwilligers. 'Een deel van de mensen die hier komen én de vrijwilligers zijn best in staat wat werk te verzetten, merkte ik. Zo kwam ik op het idee hen in te zetten om Het Groene Woud schoon te houden,' zegt Van den Boom.


Hij zegt te handelen uit idealisme. 'De bomen groeien niet meer tot aan de hemel. De overheid kan niet alles meer betalen. Daarom moeten burgers oppakken wat blijft liggen. Met elkaar horen we voor de omgeving te zorgen. Dat voedt de saamhorigheid. Bij Brabanders zit het wij-gevoel in de genen, dus het gaat hier eigenlijk vanzelf.'


Dat blijkt uit een baaierd aan burgerinitiatieven in deze provincie, waarvan zijn stichting Schone Paden er een is. In samenwerking met onder andere het waterschap worden wandelpaden, bermen en sloten onderhouden. Zwerfvuil wordt opgeruimd, het gras langs wandelpaden geknipt en langs de routes zijn paaltjes met bewegwijzering in de grond geslagen. Ook klanten en vrijwilligers van andere zorgboerderijen in het gebied doen mee.


En het gaat er allemaal gemoedelijk aan toe, op zijn Brabants. 'Het is niet zo dat we met protocollen en vaste tijden werken. Het gaat allemaal terloops. Dan maakt een begeleider een wandeling met een groepje en dan zeg ik: 'Ach neem even een vuilniszak en een prikker mee om de rotzooi langs de paden op te ruimen'. Elke week komt er een wagen van het afvalbedrijf langs om de buit in de kliko af te voeren. Dat kost mij 60 euro per maand. Ik zal er niet om vragen, maar ik hoop dat de gemeente Best die kosten een keer van mij overneemt.'


Brabant blijkt een levendige proeftuin voor de 'doe-democratie'. Een groot deel van de burgerinitiatieven in Brabant zijn gebundeld in een tweetalig boekje. 'People in need of care help maintaining national landscape The Green Forest', luidt de samenvatting van Schone Paden. Nederlands-Engels, want de hoop bestaat dat de 'doe-democratie' ook over de grens gaat inspireren.


Zo organiseerden en financierden de inwoners van Oisterwijk vorig jaar zelf festiviteiten ter viering van het 800-jarige jubileum van de stad. Een half miljoen euro brachten ze bijeen voor 131 activiteiten. Carel Brands (66), gepensioneerd facilitymanager, nam het initiatief toen hij van het gemeentebestuur begreep dat er geen geld was voor een jubileumfeest. 'Ik verzamelde een klein clubje Oisterwijkers, organiseerde een open avond voor alle inwoners en met de ideeën die eruitkwamen zijn we aan de slag gegaan. Het was een enorm succes. Dit is de kant die de lokale democratie op gaat. De burger is eigenaar van de stad of het dorp en het college en de gemeenteraad zijn ingehuurd om de inwoners te bedienen. Ambtenaren gaan faciliteren in plaats van regelen.'


Zo ziet wethouder Wim Lemmens van Ruimtelijke Ordening het ook. 'We zullen moeten leren loslaten, meer aan de burger overlaten. Burgers moeten niet meer afwachten wat de overheid doet maar zelf kennis en kunde mobiliseren als zij een innovatief plan hebben. Tegelijk moeten ambtenaren en bestuurders hen in een vroeg stadium betrekken bij plannen. Dat scheelt een hoop tijd en geld aan bezwaarprocedures en mobiliseert veel meer creativiteit en vernieuwingskracht dan ambtenaren en bestuurders samen in huis hebben.'


Een succesvol voorbeeld is ook Familiezorg (Familycare) in Oisterwijk, die alle beschikbare zorg, inclusief familie, buren, vrienden en collega's, mobiliseert als een inwoner zorg aan huis nodig heeft. Een idee van de ervaren hulpverlener Hennie van Schooten (59). Ze wil met haar aanpak de verspilling en bureaucratie in de zorg aanpakken. Een huisarts waarschuwt haar als een patiënt zorg aan huis nodig heeft. Dan brengt zij alle nodige zorgverleners en het informele familienetwerk plus de zorgbehoeftige bij elkaar. De noden worden geïnventariseerd en de taken verdeeld.


Zo geschiedde bij een ouder echtpaar woonachtig in een villa aan een bosrand. Meneer is 84 jaar, mevrouw 79. Ze willen niet met hun naam in de krant, want meneer was tijdens zijn werkende bestaan een vooraanstaand hoogleraar en niemand hoeft te weten hoe hij er nu aan toe is. Hij kreeg zeven jaar geleden een tia en raakte daarna hulpbehoevend. Tot afgelopen voorjaar verzorgde zijn vrouw hem. Maar dat ging niet meer toen zij een longontsteking kreeg.


Het echtpaar leek rijp voor opname in een verzorgingshuis, maar dat wilden ze niet. Hennie van Schooten belegde een beraad met zorgverleners, het echtpaar en familie om te kijken of ze met hulp thuis konden blijven wonen. Dat kon.


Sinds mei krijgt het echtpaar dagelijks een warme maaltijd aan huis, twee maal per dag Thuiszorg voor hulp bij wassen en aan- en uitkleden van meneer, hun 45-jarige zoon doet de boodschappen en een handige 70-jarige zwager is er voor de klussen in huis.


Mevrouw vindt het moeilijk om hulp van familie en buren te vragen. Iedereen heeft een druk leven. 'Gelukkig bieden onze zoon en zwager het zelf aan. Het kost hen wel telkens een uur reistijd om hier te komen. De buren zou ik nooit iets durven vragen. Er zijn veel verhuizingen geweest de laatste tijd, we kennen niemand meer. Lange tijd vonden we het heerlijk om hier verstopt achter de bomen te wonen. Nu we ouder worden merken we dat het ook zijn nadelen heeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden