Interview Boyan Slat

Boyan Slat: ‘Effect van schoonmaak op zeeleven is kleiner dan van scheepvaart’

Zaterdag presenteerde Boyan Slat een nieuwe installatie die plastic in een rivier onderschept en verzamelt. Hij reageert op de kritiek van wetenschappers dat bij het opruimen ook zeedieren worden gevangen. ‘Het komt telkens van hetzelfde groepje.’

Boyan Slat tijdens de presentatie van zijn ‘interceptor’, die plastic in een rivier onderschept. Beeld Raymond Rutting

Wordt het schoonmaken van de oceaan nu minder belangrijk voor The Ocean Cleanup dan het schoonmaken van rivieren?

Boyan Slat: ‘Nee, zeker niet. Beide projecten gaan door. De enige manier om het plasticprobleem op te lossen is het dichtdraaien van de afvalkraan en het weghalen van het plastic dat zich al in zee bevindt. Wat in zee drijft, wordt steeds schadelijker omdat het tot microplastics afbreekt. Gelukkig gaat dat proces redelijk langzaam. We zien de instroom van plastic nog steeds toenemen. We beginnen binnenkort met de ontwikkeling van systeem 2 voor de oceaan. Die moet als blauwdruk gaan dienen voor een hele vloot van die systemen.’

Er zijn meer methoden voor het schoonmaken van rivieren. Waarom is het systeem van The Ocean Cleanup beter?

‘Ik verwelkom elke oplossing. We zijn blij met elke rivier die wij niet hoeven te doen. We constateerden dat er wel lokale oplossingen zijn, maar niets dat schaalbaar is over de hele wereld. De bestaande oplossingen werken goed voor een specifieke plek, maar ze zijn niet gemaakt om in alle rivieren in de wereld te functioneren. 

‘De Amerikaanse stad Baltimore heeft bijvoorbeeld een systeem dat goed werkt in een kanaal waar 10 ton per jaar uitstroomt, maar is niet geschikt voor een rivier in Indonesië die 10 duizend ton per jaar uitstoot. Van ons systeem kun je er zo duizend bouwen en die kunnen werken in de meeste rivieren ter wereld. Door de schaalbaarheid breng je de kosten omlaag.’

Jullie foto van de eerste plasticvangst op de oceaan leidde onlangs tot kritiek van onder andere de Amerikaanse bioloog Rebecca Helm, die zag dat bij het opruimen ook zeedieren werden gevangen. Haar kritiek vond weerklank bij andere wetenschappers.

‘De kritiek komt telkens van hetzelfde groepje. Het zijn de mensen die eerst zeiden dat we geen plastic zouden vangen. Nu hebben ze een nieuw argument. We staan altijd open voor feedback. Toen we eerder dit jaar tweets van Helm zagen, hebben we contact met haar gezocht. We waren benieuwd of onderzoekers iets wisten wat wij niet weten. Helaas kwam daar niets uit dat kan bijdragen aan wetenschappelijke kennis over het effect van ons systeem op neuston (organismen die leven op en kort onder het wateroppervlak, zoals kwalachtigen, roofslakken en waterspinnen, red.).

‘Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen nul effect en beheersbaar effect. We hebben nooit gezegd dat er geen neuston in onze systemen terecht komt. Bezaantjes (kwalachtige diertjes, red.) drijven, vangen wind en gedragen zich als plastic en zullen tussen afval terecht komen. Maar uiteindelijk hebben we het over zo’n zestig systemen van 300 meter. Het gaat om diertjes die bij miljoenen aanspoelen op de kust van eilanden, die massaal doodgaan door stormen en door de scheepvaart. De impact van ons systeem is niet nul, maar is vele malen kleiner dan de duizenden schepen die door de oceaan varen. 

We doen nog steeds onderzoek: we nemen monsters, we maken dna-analyses. Onderzoek kost tijd. Daarom doen we het ook stap voor stap. We leggen eerst één systeem neer, bestuderen wat de effecten zijn, publiceren de data in wetenschappelijke tijdschriften en daarna nemen we een volgende stap.’

Helm zegt dat de zeedieren die passief door het water bewegen, zich samen met het plastic op bepaalde gebieden in zee concentreren.

‘Voor zover we weten is neuston veel wijder verspreid dan het gebied waar wij schoonmaken. Helm vergeleek het vangen van de organismen met het kappen van een bos om een ballon op te ruimen. Dat is misleidend, omdat het tientallen jaren duurt voordat een bos is volgroeid en niet een paar weken zoals neuston-organismen. Wij hebben een studie gepubliceerd waaruit blijkt dat er in de Great Garbage Patch 180 keer meer plastic drijft dan plankton.’

Maken je grote ambities je niet kwetsbaar voor kritiek? 

‘Er zijn doelen die we halen en doelen die we niet halen. We hebben gezegd dat we in 2020 willen beginnen met het schoonmaken van de oceaan, niet dat we dan de hele vloot klaar zullen hebben. Soms kunnen dingen wat langer duren, zijn ze moeilijker en duurder dan je dacht. Zeker in het begin was het lastig om goede inschattingen te maken. We hebben geleerd. Als we nu denken dat we duizend rivieren in vijf jaar kunnen schoonmaken – waarom zouden we dat dan niet zeggen? Er is een kans dat het niet lukt, maar gezien de urgentie van het probleem is het belangrijk om het te proberen.’

Lees hier meer over Slats nieuwe schoonmaakinstallatie

In zijn strijd tegen de plasticvervuiling wil uitvinder Boyan Slat met behulp van zijn ‘interceptor’ ook rivieren gaan schoonmaken. De organisatie van Slat, The Ocean Cleanup, is ambitieus: ze wil voor het eind van 2025 plastic opvangen in de duizend meest vervuilende rivieren ter wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden