Boven op het rif

Miljoenen toeristen bezoeken jaarlijks het Great Barrier Reef, onder meer vanwege de koralen. Toch zijn zij niet het grootste gevaar voor de riffen, hoort Eric van den Berg op Heron Island....

Eric van den Berg

H et is een bijzonder eiland, en dat is het. Het is maar 800 bij 300 meter met toch een eigen tijdzone, en op hoogtijdagen pak ’m beet 150 duizend parende vogels. In de hotelkamers liggen oordopjes klaar: de wigstaartpijlstormvogels maken een hels kabaal. Alsof er naast je bed een geest wordt gekweld of zoiets.

De vogels zijn reden genoeg om af te reizen naar Heron Island, even ten noordoosten van Brisbane, Australië. Maar er is meer. Heron Island Resort ligt op een coral cay, een eilandje van zand dat door wind en golven is ontstaan op het koraalrif. Boven op het Great Barrier Reef in dit geval, het grootste koraalrif ter wereld.

Op Heron Island verwacht je geen 109 kamers en suites, en 26 duikplekken, maar ze zijn er wel. Dat klinkt natuurlijk niet best: een hotel op een stuk koraalrif in tijden dat zowel wetenschappers als politici waarschuwen voor de gevolgen van onverantwoord toerisme en vooral klimaatverandering: het koraal zal verbleken en afsterven, vissoorten zullen verdwijnen.

De veerboot vanuit het stadje Gladstone naar Heron Island vaart vandaag niet vanwege de windstoten en slagregens, en de helikopter doet nog maar één vlucht vandaag. Piloot Nathan speurt onderweg naar bultrugwalvissen die hij hier vorige week nog heeft zien langskomen. Onder ons ontvouwt zich het Great Barrier Reef, althans dat deel bij de steenbokskeerkring, want het gehele rif is 2300 kilometer lang en heeft de omvang van Groot-Brittannië en Ierland bij elkaar. Vanuit de lucht zie je de lijnen van het rif, het meeste onder water. Daaromheen, zelfs in dit noodweer, een laken van alle kleuren blauw en groen.

Links Masthead Island, wijst Nathan, waar groene schildpadden nestelen. Maar er mag ook worden gekampeerd. Op North West Island, in de verte, zijn ecotoiletten. En daar is Heron Island, inderdaad boven op een rif.

Iemand met een groenwitte paraplu staat te wachten bij het helikopterplatform. Paraplu’s overal. Iedereen praat onder zijn paraplu over het weer. Immers, bijna alle activiteiten die in de Heron Times staan, een geel gekopieerd A4’tje, zijn geannuleerd. De duikboot vaart niet, de rifwandeling is te gevaarlijk, de snorkelles in het zwembad is onmogelijk, en voor wie zich nu aan het bedenken is: er is geen boot of helikopter terug. Vermoedelijk morgen en overmorgen ook niet.

Wie wel gewoon hun gang kunnen gaan zijn de wetenschappers. Ze komen langs bij het onderzoeksstation van The Center for Marine Studies van de Universiteit van Queensland dat het piepkleine eiland deelt met het hotel. Op het instituut kan iedereen uitleggen wat écht het grote probleem is – voor dit eiland, voor alle riffen ter wereld. Dat zijn niet de hotelgasten, dat is de opwarming van de aarde.

Ove Hoegh-Guldberg (49), onderzoeker en expert in de gevolgen van het broeikaseffect voor het rif, is directeur van het instituut en brengt twee maanden per jaar door op het eiland. De koraalbioloog werd geboren in Sydney en houdt zich al 20 jaar bezig met het Great Barrier Reef. Zijn voorspelling: ‘Als we zo doorgaan, is er over minder dan twintig jaar nog maar de helft over van het koraal. Misschien is het wel te laat om het rif te redden.’

Twee miljoen toeristen reizen jaarlijks naar Australië voor het Great Barrier Reef, en nog eens twee miljoen Australiërs zelf recreëren er; ze duiken er naar cornflakeskoraal, hertshoornkoraal en paddestoelkoraal, vinden er zeekomkommers en zwemmen met ‘Nemo’.

Cruciaal is de zooxanthellae-algdie in het koraal leeft, het van voedsel voorziet, en het ook zijn kleur geeft. Als de watertemperatuur stijgt met 1,5 à 2 graden Celsius, en dat zes tot acht weken aanhoudt, scheiden de algen geen voedzame suikers meer af maar schadelijke chemicaliën. Het koraal (een dier) verdrijft uit zelfbescherming de algen, en verliest zo zijn bestaansbron en kleur. Het wordt wit, bijna transparant: koraalbleking. Daarna begint het afsterven.

Vooral in 1998 en 2002, maar ook nog in 2006 is wereldwijd het koraalrif verbleekt. Op sommige plekken voor 90 procent. ‘We hebben hier in zekere zin nog geluk gehad’, zegt Hoegh-Guldberg. ‘Het meeste koraal is niet doodgegaan. De temperatuur ging net op tijd omlaag. Het rif kán zich herstellen. Maar het moet wel de tijd krijgen.’

Als de CO2-uitstoot binnen 5 tot 10 jaar niet drastisch omlaag gaat, zal een natuurgebied met miljoenen soorten in flora en fauna (‘van de helft weten we de naam niet eens’) verloren gaan, volgens Hoegh-Guldberg. Ook de economische schade zal enorm zijn: 65 duizend Australiërs zijn afhankelijk van het Great Barrier Reef, een klein deel in de visserij, het gros in het toerisme. Bezoekers besteden er jaarlijks 6 miljard Australische dollar (ruim 3 miljard euro).

Altijd de moeilijke vraag: moet ik hier wel zijn? Als toerist.

‘Het massatoerisme is het probleem niet, zolang je het verantwoord doet. Compenseer je vlucht, laat bomen planten. Maak niks kapot, neem niks mee, laat geen vuil achter’, adviseert de koraalbioloog. ‘Overbevissing heeft een veel grotere impact. We mogen van geluk spreken dat in Australië bijna alle gidsen en duikers trots zijn op het rif, ze gedragen zich als de fanatiekste beschermers.’

Zo kan hij ook goed leven met zijn buurman, het hotel. De medewerkers tonen eerbied voor de natuur, de gasten mogen over het rif lopen, maar enkel over speciale zandpaden, het afval wordt gescheiden, de shampoo is afbreekbaar. En, zoals de manager zegt, ‘alles wat het eiland op komt, gaat er ook weer af’.

Op doorweekte schoenen slenter ik van het onderzoeksstation naar het strand aan de noordkant en naar de aanlegsteiger in het westen; de zon laat zich even zien, maar de volgende stortbui hangt al boven het eiland . Ik loop door een bos met pisonia-bomen. Hier stond, serieus, begin vorige eeuw nog een schildpaddensoepfabriek.

Later steek ik het pad over naar het Shearwater-restaurant want ik heb vanochtend ergens ingevuld dat ik om 19 uur zou willen eten. Ik schep op van het visbuffet en weet inmiddels dat het verantwoord gevangen vis is. Daar let je op als je naar het Great Barrier Reef gaat. En dat je natuurlijk niet met je flippers op het rif gaat staan. Nu ja, dit zit er dit keer niet in vanwege het weer, duiken evenmin.

Terug naar mijn strandkamer, waar ik door alle wigstaartpijlstormvogels heen zal slapen. Die mysterieuze wereld is voor mij vandaag zo dichtbij en toch zo onbereikbaar. Morgen kan ik nog één keer vanuit een wiebelende helikopter het decor aanschouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden