Bouyafa met argusogen bekeken

De gezaghebbende Yahia Bouyafa (47) lijkt zich in te zetten voor de Nederlandse moslims. Maar is dat ook zo?

Als er een top-100 van de invloedrijkste moslims in Nederland zou bestaan, stond de publiekelijk onbekende Yahia Bouyafa (47) uit IJsselstein hoog genoteerd. De Marokkaanse Nederlander zit in tal van besturen. Hij is voorzitter van de Federatie Islamitische Organisaties Nederland (FION), de Landelijke Moslim Organisaties (LMO), de Raad van Marokkaanse Moskeeën Nederland (RMMN) en de liefdadigheidsinstellingen Europe Trust Nederland en Maroc Relief. Tot voor kort was hij gesprekspartner van de regering als voorzitter van de Contact Groep Islam (CGI).

Bouyafa bestiert verder de moskee in zijn woonplaats, heeft een mediabedrijf, is bestuurslid van de Nederlandse Moslimraad. Hij lijkt zich in te zetten voor de Nederlandse moslims. Maar is dat ook zo?

De IJsselsteiner behoort tot het Europese netwerk van de Moslimbroederschap (MB), blijkt uit openbare bronnen op internet. Deze in 1928 in Egypte opgerichte organisatie stond aan de wieg van het islamitische terrorisme, maar heeft geweld inmiddels afgezworen. Tegenwoordig streven de Moslimbroeders met legale middelen een islamitisch wereldrijk na. Ook in Europa, waar de broeders in de jaren zestig neerstreken. Ze hebben in veel landen vertakkingen en, volgens de officiële Arabische website van de broederschap (www.ikhwan.net), een Europese koepelorganisatie: FIOE.

Bouyafa’s FION is daarvan onderdeel. Hij zegt niet te weten dat de Moslimbroeders de FIOE als hun Europese tak beschouwen. Bouayafa: ‘Met de FIOE willen we instituten vormen om onze aanwezigheid in Europa te legitimeren. Wij krijgen geen opdrachten van de Moslimbroederschap.’

Vorig jaar sleepte Bouyafa met succes De Telegraaf en actualiteitenrubriek NOVA voor de rechter. Die konden zijn relatie met de MB niet aannemelijk maken, luidde het vonnis. Toen was de connectie met de Arabische MB-site echter nog onbekend.

Ook in andere landen ontkennen voorzitters van organisaties die verwant zijn aan de broeders dat zij tot de MB behoren, zegt Harvard-onderzoeker Lorenzo Vidino, wiens boek The Muslim Brotherhood in Europe and North America begin 2010 verschijnt.

Volgens Vidino is ontkenning een MB-patroon dat juridisch moeilijk is te weerleggen.‘De Europese Moslimbroederschap kent geen formele structuur, er is geen ledenadministratie.’ Wel is er interactie en financiële ondersteuning tussen de afdelingen.

Vidino schetst het Europese MB-netwerk als een ‘islamistische jetset’, die uit een paar honderd succesvolle moslims bestaat. Ze zijn onderling verbonden door huwelijken, oude vriendschappen, zakenrelaties en de MB-ideologie. Hun namen duiken op bij talloze belangenclubs.

‘Niet alle Moslimbroeders zijn als zodanig herkenbaar’, meldt ook een AIVD-rapport in oktober 2007. Volgens de dienst proberen de broeders een goede verstandhouding op te bouwen met westerse politici, journalisten en het maatschappelijk middenveld. ‘Ze werpen zich hiermee op als breed gedragen belangenbehartiger en gelegitimeerd woordvoerder van de islamitische gemeenschap. Met als uiteindelijk doel – maar dit wordt niet openlijk verkondigd – een ultraorthodoxe islamitische zuil in West-Europa te creëren.’

In Nederland heeft Bouyafa een indrukwekkend netwerk van stichtingen en organisaties. De Volkskrant heeft dit, op basis van openbare registers, in kaart gebracht. Hij zit niet alleen in tal van koepelorganisaties, als voorzitter van Europe Trust Nederland heeft Bouyafa ook belangen in onroerend goed. ‘Rijke mensen uit Qatar’, aldus Bouyafa, financieren via deze stichting de bouw van een nieuwe moskee in Slotervaart. In februari 2008 kocht hij met medebestuurder Kamis Gacha een pand van 1,1 miljoen euro in Den Haag.

Gacha riep, kort voor Geert Wilders’ film Fitna uitkwam, geestelijk leiders in het buitenland op ‘alle beschikbare middelen in te zetten’ tegen die ‘schadelijke film over de islam’. Bouyafa afficheerde zich in die periode als een gematigde moslimvertegenwoordiger die de Arabische wereld uitlegde dat in Nederland vrijheid van meningsuiting geldt. Maar in inlichtingenkringen werd destijds getwijfeld aan zijn oprechtheid.

Ook in de moslimgemeenschap wordt Bouyafa met argusogen bekeken. Zijn critici vrezen dat hij erin zal slagen zendtijd te bemachtigen met de Stichting Moslimomroep (SMO), waarin hij vertegenwoordigd is. Ze wijzen op zijn ‘intimiderende gedrag’ als bestuurlid van de Stichting Verzorging Islamitische Zendtijd (SVIZ); het verantwoordelijke bestuur voor twee moslimomroepen.

Die omroepen verloren in oktober hun vergunning, nadat de SVIZ ten onder ging aan interne ruzies, cliëntelisme en vermeend financieel wanbeleid. Onlangs zat oud-NMO-directeur Frank William tien dagen in hechtenis op verdenking van fraude met omroepgeld.

Vooral Bouyafa, die namens de NMO in het SVIZ-bestuur zat, wordt als onruststoker ervaren, blijkt uit gesprekken met ten minste acht betrokkenen en uit e-mails. Velen voelden zich door Bouyafa geïntimideerd, zoals Maurice Koopman, zakelijk directeur van SVIZ. Koopman (oud-directeur van de VARA) trad ‘heel onbevangen’ aan, maar stuitte al snel op een ‘machtsspel van krachten die streven naar exclusieve zeggenschap over de voor alle moslims bedoelde zendtijd binnen de publieke omroep’. Bouyafa en consorten weigerden Koopman inzage te geven in de financiën en ontzegden hem de toegang tot het NMO-pand waar hij kantoor zou houden.

Bouyafa voerde bij SVIZ-voorzitter Mohammed Sini de druk op om Koopman te ontslaan, hetgeen hij weigerde. Intussen draaide penningmeester Famile Arslan de geldkraan van de NMO dicht. ‘Als uiterste middel’, zegt ze. ‘Om inzage te krijgen in de boekhouding.’ Prompt spande de NMO een kort geding aan tegen Sini. De omroep verloor. De rechtszaak werd betaald van omroepgelden.

Volgens Bouyafa was het andersom. Hij was de transparante bestuurder die misstanden bij de andere omroep (NIO) aan de kaak stelde, terwijl Koopman, Arslan en anderen hem stelselmatig tegenwerkten. Dat zijn optreden en e-mails als intimiderend worden gekwalificeerd, verwerpt hij. ‘Ik heb expres harde taal gebruikt om de mensen wakker te schudden.’

Zijn vijanden brengen hem in verband met de Moslimbroederschap om hem zwart te maken, zegt hij. Dat dit probleem simpelweg kan worden verholpen door afstand te nemen van MB’s Europese vleugel, vindt hij onnodig. ‘Pas als de AIVD zegt dat die federatie gevaarlijk is, kom ik in actie.’

De AIVD noemt de MB niet staatsgevaarlijk, maar houdt het netwerk wel in de gaten. Deskundigen zijn verdeeld in hoeverre de MB de integratie van moslims bedreigt. Sommigen zien de Broederschap als een sociale beweging die weliswaar orthodox, maar ongevaarlijk is. Anderen beschouwen de MB als het paard van Troje dat uiteindelijk de macht in Europa wil grijpen.

Vidino zit daar tussenin, maar is eerder pessimistisch dan optimistisch. ‘Beleidsmakers zijn over het algemeen onwetend en naïef. Het is een delicaat spel: je moet ze niet versterken, maar ook niet buitensluiten.’ In Denemarken werd eind 2005 duidelijk waartoe zo’n isolement kan leiden, stelt Vidino. Tijdens de cartooncrisis speelde de MB daar een provocerende rol.

Stilletjesaan winnen de Moslimbroeders in Nederland aan invloed, zegt een groeiend aantal verontruste moslims. Ze belemmeren de ontwikkeling van de tweede en derde generatie. Een van hen verzucht: ‘Ze zeggen op te komen voor mensen, maar stellen hun ideologie voorop.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.