Bouwput Stationsplein

De omgeving van het Centraal Station in Amsterdam is tot 2010 één grote bouwput. Onder- en bovengronds komen er nieuwe metrolijnen, busstations en autotunnels....

'Tijdens de verbouwing gaat de verkoop door.' Voor de winkelier die dat bordje in zijn etalage hangt, blijft het altijd afwachten of de klant er net zo over denkt. Maar tijdens de verbouwing van het Stationseiland in de Amsterdamse binnenstad heeft de klant geen andere keuze. Met de 250 duizend reizigers die hier dagelijks gebruikmaken van de vervoersdiensten van de NS, taxi, metro, bus, pont en tram is het Amsterdam CS de drukste 'overstapmachine' van Nederland. En die moet blijven draaien tijdens de grootste verbouwing die het station heeft doorgemaakt sinds de monumentale reizigerskathedraal van architect P.J.H. Cuypers in 1889 werd opgeleverd.

De werkzaamheden, die volgens de planning pas in 2010/11 voltooid zullen zijn, zijn al een tijdje aan de gang. De toegang tot de centrale aankomsthal is deels versperd. Perrons zijn opengebroken en overal in het gebied verrijzen bouwketen, werkterreinen en noodbehuizingen, en dat zullen er nog aanmerkelijk meer worden als de verbouwing echt op stoom komt.

Dat gebeurt al in de loop van dit jaar als in het Damrak, tegenover het station, de startschacht wordt gegraven voor de boormachine van de noordzuidlijn die zich via Damrak, Rokin, Vijzelgracht en Ferdinand Bolstraat een weg gaat banen naar station WTC aan de zuidkant van de stad.

Later wordt ook het Stationsplein stukje bij beetje opengelegd, ten behoeve van de grote ondergrondse aankomsthal die op vijftien meter diepte wordt gebouwd. Ook delen van de centrale hal en de middentunnel van het CS zijn de komende jaren langdurig buiten gebruik.

De aanleg van de metro onder het station is een complexe operatie die het uiterste van de bouwers vergt. Eerst worden, met geavanceerde technieken, onder de middentunnel van het station twee dertig meter diepe bouwputwanden in de bodem aangebracht. Zodra die klaar zijn, worden ze overkapt zodat de middentunnel weer in gebruik kan worden genomen.

Pas daarna wordt de grond eronder weggehaald. Aanvankelijk gebeurt dat met graafmachines, later wordt onder de voeten van de reizigers een klein baggervaartuig ingezet.

Uiteindelijk ontstaat zo een honderddertig meter lange sleuf voor de tunnelbak van de nieuwe metro. Die wordt de komende jaren bij de Sixhaven in Amsterdam-Noord gebouwd, vervolgens naar de overkant versleept en onder het station verzonken.

Daarbij kruist de tunnelbak het nieuwe 'dynamische busstation' van Benthem Crouwel Architecten, waarvan de bouw binnenkort begint. Het busstation aan het IJ moet in 2007 in gebruik worden genomen en biedt dan plaats aan alle stads- en streekbussen die nu nog op het Stationsplein stoppen. Om daarvoor de benodigde ruimte te creëren, wordt de De Ruyterkade in de loop van dit jaar veertig meter verbreed.

Daarna worden, pal tegen de stationsgevel aan, twee autotunnels gebouwd. Die zijn bestemd voor het doorgaande autoverkeer tussen de Piet Hein-tunnel, de Oostelijke Eilanden (Java- en KNSM-eiland) en de westkant van de stad. Op het maaiveld boven de tunnels komt de nieuwe noordelijke aankomsthal van het CS. Die staat via roltrappen en liften in verbinding met het busstation dat op gelijke hoogte met de perrons voor de treinen wordt aangelegd. Het geheel wordt overkoepeld met een glazen kap die het hele gebied tussen de huidige ingang van het station en het IJ over een lengte van 300 meter overspant.

Beneden de noordelijke aankomsthal en de autotunnels bevinden zich straks de perrons en de verdeelhal voor de nieuwe metrolijn. Ook onder het Stationsplein aan het open havenfront komt zo'n ondergronds metrostation, maar dat is aanmerkelijk ruimer opgezet. Dit complex bestaat uit drie lagen. Op de onderste laag liggen de perrons van de noordzuidlijn. Dan volgt een tussenverdieping die de reizigers aansluiting biedt op de oostlijn van de metro, of op de grote ondergrondse verdeelhal daarboven.

Tijdens de werkzaamheden mag Cuypers' monumentale bouwwerk, dat rust op naar schatting negenduizend palen, natuurlijk niet verzakken. Daarom wordt het station opnieuw onderheid. Om te kunnen controleren of het niet toch verschuift of verzakt, is de huidige staat van het station in honderden detailfoto's vastgelegd.

Ook zijn aan de gevels driehonderd spiegeltjes aangebracht die als meetpunt functioneren voor computergestuurde apparatuur (theodolieten) waarmee elke positiewijziging in kaart wordt gebracht.

Hoewel de noordzuidlijn de belangrijkste klus is waaraan de komende jaren in het stationsgebied wordt gewerkt, komen er in feite verschillende grote bouwprojecten bij elkaar. Op het oostelijke deel van het Stationsplein wordt dezer weken de laatste hand gelegd aan de rails van lijn 26, de sneltram naar de nieuwe woonwijk IJburg. Als alles goed gaat, wordt die volgend jaar feestelijk in gebruik genomen.

Pal daarnaast, op het Oosterdokseiland, begint binnenkort de sloop van de laagbouw van het oude sorteercomplex van de PTT. Hier komt een compleet nieuw stukje stad met winkels, driehonderd woningen, een vijfsterrenhotel, een modern China Town en de hoofdvestiging van de Openbare Bibliotheek, die in 2006 gereed moet zijn.

Ook op het Westerdokseiland, aan de westkant van het station, staan diverse projecten op stapel. Hier komen naast negenhonderd woningen onder meer een jachthaven, winkels en een ondergrondse parkeergarage.

Deze opeenstapeling van bouwactiviteiten veroorzaakt de komende jaren onvermijdelijk overlast in de Amsterdamse binnenstad. Om die tot een minimum te beperken mag het bouwverkeer alleen op bepaalde tijden rijden.

Ook voor de veiligheid en de openbare orde zijn maatregelen getroffen. Op het Stationsplein patrouilleren tientallen stadswachten en agenten die vooral de fietsers (verboden rijwielen buiten de rekken te stallen!) in de gaten houden. De aannemers op hun beurt hebben opdracht gekregen hun werkplaatsen en materialen goed beschermd achter te laten. Op hoogtijdagen (Koninginnedag en grote demonstraties) wordt daarop extra gelet.

Het Coördinatieteam Stationseiland dat de verbouwing van het stationsgebied begeleidt, gaat ervan uit dat het grootste deel van reizigersverkeer gewoon door zal gaan.

Tijdens de even complexe verbouwing van het Centraal Station in Antwerpen werden tussen de overheid, de bouwers en de Belgische spoorwegen bindende afspraken gemaakt: tenminste 80 procent van het treinverkeer moest doorgang vinden.

Dergelijke afspraken zijn in Amsterdam niet gemaakt. Volgens Prorail, de nv die verantwoordelijk is voor de bouw en het beheer van de railinfrastructuur in Nederland, wordt ernaar gestreefd 'de overlast door treinuitval tot een minimum te beperken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden