Bouwmeester

De stukken van Ibsen ouderwets? Frans Strijards vindt van niet. Hij voert wéér een Ibsen op.

'Ik loop een pad af en kom nog maar weinig tweesprongen tegen. Ik word geen goede filmregisseur meer, ik word geen pianist meer. Wat ik nu doe, komt voort uit wat ik al heb gedaan.'


Schrijver en regisseur Frans Strijards is bijna 60 jaar oud en ensceneert nu Bouwmeester Solness van Henrik Ibsen. Een symbolistisch stuk over architect Halvard Solness (gespeeld door Helmert Woudenberg), die terugkijkt op een succesvolle carrière en een verziekt huwelijk, en dan plots stuit op de al te verleidelijke onschuld van de jonge Hilde Wangel (Laura Mentink). Zijn seksuele gevoelens leiden hem uiteindelijk naar de ondergang; hij valt van zijn zelfgebouwde toren.


Strijards: 'Het gaat over overlevingsdrang. Mensen willen liefst zo lang mogelijk overleven. Dus willen ze inpluggen in iets dat vitaliteit met zich meebrengt, een jongere generatie.'


Bouwmeester Solness is geen toevallige repertoirekeuze voor iemand die zelf in allerlei opzichten een meester is en ook nog eentje die de kunst van het overleven goed verstaat. In de jaren tachtig en negentig maakte Strijards school met een reeks eigenzinnige regies (van onder andere Ibsen- en Tsjechovstukken) bij zijn eigen groep Art&Pro. Na diverse onvruchtbare omzwervingen in Duitsland en bij Het Nationale Toneel heeft Strijards sinds een paar jaar een nieuw gezelschap: De Voortzetting (van Art&Pro). Daarnaast geeft hij les op de toneelschool.


Na afloop van een repetitie vertelt hij dat hij zich uiteraard herkent in de oude Solness. 'Ik ga een periode in waarin de dood substantieel is. Mijn oude gezelschap, daar gaan nu mensen van dood. Als ik me ertoe zou zetten, zou ik elke week op een begrafenis kunnen staan. Mijn vitaliteit moet ik nu ergens anders vandaan halen. Daarom ga ik veel om met jongere mensen. Ik heb mijn leven lang les gegeven. Daar heb ik veel goede contacten aan overgehouden. Nanette Edens, Maria Kraakman. En ja, het komt ook voor dat dit soort contacten tot een conflict beschimmelt. Dat is inherent aan een zekere eigenzinnigheid.'


Die eigenzinnigheid zal goed tot uitdrukking komen op een nieuwe dvd, waarop fragmenten staan van alle voorstellingen die Strijards maakte bij zijn Art&Pro. 'Een frappante bijkomstigheid', noemt hij het verschijnen ervan. Iets om op terug te kijken, de geschiedenis van Frans Strijards.


'Ik zie op die dvd het gevecht van een regisseur die tot een stijl wil komen. Een stijl die, als je niet oppast, een cliché wordt. Dat is de worsteling. Ik dreig vast te lopen tussen de verwachtingen van anderen en mijn eigen impuls om iets nieuws te doen. Daaruit moet ik mij telkens bevrijden. En dat gaat gepaard met geweld.'


In zijn hoofdrolspeler Helmert Woudenberg ziet hij iemand die dezelfde weg heeft afgelegd. 'Helmert is iemand die lange tijd in de periferie heeft verkeerd. Ik heb ook nooit zoveel met het grote Nederlandse toneel te maken gehad. Ik ben een marginale figuur gebleven. Helmert en ik begrijpen elkaars twijfels over hoe je je moet voortbewegen binnen dat toneelcircuit.'


Strijards heeft het in dat verband ook over 'het vreselijke defensief'. Steeds opnieuw moet hij zijn plek in het theaterlandschap veroveren, mensen overtuigen van de noodzaak van zijn werk. De toekomst van De Voortzetting is in deze donkere tijden allesbehalve zeker. 'Er waren vroeger mensen die zeiden dat het defensief waarin wij verkeren mijn persoonlijke idee-fixe was. Ik geloof niet dat ze dat nu nog zeggen.'


Ook bouwmeester Solness is zich bewust van de loerende ogen om hem heen, de jeugd staat letterlijk achter zijn voordeur te wachten, hopend op zijn val. Strijards wil in de voorstelling vooral de krachtmeting tussen Solness en zijn omgeving tonen. De man is tegelijk bang en onder de indruk van de jongere generatie. Strijards: 'Die confrontaties zijn zowel innig als gewelddadig. De personages gijzelen elkaar in een onduidelijke puree van woorden.'


'Uiteindelijk wordt Solness vermalen door krachten waarvan hij geen idee heeft. Dat is drama en dat vinden wij bijzonder om te zien. Sla de krant maar open. De ene popzangeres na de andere sneuvelt. Of Anil Ramdas, het prototype van een jongen die zich expansief beweegt en dan de grenzen raakt van iets wat hij niet meer in bedwang heeft. Dramatisch en exemplarisch.'


De regisseur herkent deze drang ook in zichzelf. 'Anders zou ik het niet zo helder observeren. Iedere vorm van creativiteit gaat gepaard met de behoefte om een schroevendraaier te zetten in iets waar 220 volt op staat. Dat gaat weleens fout.'


Bouwmeester Solness van De Voortzetting gaat 18 maart in première in de Stadsschouwburg, Haarlem. Daarna tournee t/m 25 april. devoortzetting.nl


-------------


IBSENLIEFHEBBER


Frans Strijards regisseerde eerder Rosmersholm, Vrouw van de zee, Het poppenhuis en Kleine Eyolf. Hij bestrijdt de gedachte dat Ibsens werk gedateerd is. 'Ik heb het anderen voortdurend horen beweren, maar stukken als Kleine Eyolf en Bouwmeester Solness kun je zo spelen. Daar zit een reusachtig vitale kern in. Een vertaling kan wél ouderwets zijn, evenals de regieaanwijzingen die Ibsen er zelf bijschreef, die zijn erg realistisch gedacht en brengen acteurs op verkeerde ideeën.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden